DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİN TÜRK BANKACILIK SEKTÖRÜNE ETKİSİ

Öz

Bu çalışma, döviz kuru oynaklığının 2006M1–2024M12 döneminde Türk bankacılık sektörünün performansı üzerindeki etkisini araştırmaktadır. Türk finansal sisteminin ağırlıklı olarak banka tabanlı olması göz önüne alındığında, döviz kurlarındaki dalgalanmalar makro-finansal istikrarsızlığın önemli bir kaynağını oluşturmaktadır. Pesaran, Shin ve Smith (2001) tarafından geliştirilen Otoregresif Dağıtılmış Gecikme sınır testi yaklaşımı kullanılarak banka kârlılığı ile temel makroekonomik değişkenler arasındaki hem uzun hem de kısa vadeli ilişkiler incelenmiştir. Modelde, banka performansının bir ölçüsü olarak aktif getirisi kullanılmış, enflasyon, reel efektif döviz kuru ve banka riski ise açıklayıcı değişkenler olarak dahil edilmiştir. Ampirik bulgular, değişkenler arasında uzun vadeli bir eşbütünleşme ilişkisi olduğunu göstermektedir. Özellikle, enflasyon ve banka riski ROA'yı negatif yönde etkilerken, reel efektif döviz kuru banka kârlılığı üzerinde pozitif bir etki göstermektedir. Tanı ve istikrar testleri, modelin sağlamlığını ve geçerliliğini doğrulamaktadır; ancak COVID-19 döneminde küçük çaplı yapısal istikrarsızlıklar gözlemlenmiştir. Sonuçlar, döviz kuru oynaklığının Türk bankalarının kârlılığını ve dayanıklılığını şekillendirmede kritik bir rol oynadığını vurgulamaktadır. Bu doğrultuda, politika yapıcıların dış şoklardan kaynaklanan finansal riskleri azaltmak için etkili döviz kuru yönetimi ve makroekonomik ihtiyati stratejiler benimsemeleri önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Döviz Kuru Oynaklığı
• Banka Karlılığı
• ARDL Sınır Testi

THE IMPACT OF EXCHANGE RATE VOLATILITY ON THE TURKISH BANKING SECTOR

Öz

Anahtar Kelimeler

• Exchange Rate Volatility
• Bank Profitability
• ARDL Bounds Test

Kaynakça

1. Aghion, P., Bacchetta, P., Ranciere, R., & Rogoff, K. (2009), Exchange rate volatility and productivity growth: The role of financial development, Journal of Monetary Economics, 56, (4), 494–513.
2. Alev, N. (2020). Döviz kuru ve döviz kuru volatilitesinin ihracat ve ithalata etkisi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(4), 606-623.
3. Bal, H., Akça, E. E., & Demiral, M. (2017). Döviz kuru değişmelerinin Türkiye’nin Avrupa Birliği ticareti üzerine etkileri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(2), 61-82.
4. Balaylar, N. A., Karımlı, T., & Bulut, A. E. (2025). The effect of non-interest income on bank profitability and risk: Evidence from Turkey. Revista galega de economía: Publicación Interdisciplinar da Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais, 34(1), 1.
5. Bilgili, F., Ulucak, R., Soykan, M. E., & Erdogan, S. (2021). Can exchange rate volatility influence the export positively? Evidence from Turkey under the regime shifts. Global Business Review, 22(3), 588–611.
6. Bulut, A. E., Acar Balaylar, N., & Karimli, T. (2024). How does ownership structure affect the profitability of Turkish banks? A comparative analysis of determinants. Public Sector Economics, 48(3), 337-361.
7. Cabral, R., Carneiro, F. G., & Mollick, A. V. (2016). Inflation targeting and exchange rate volatility in emerging markets (Policy Research Working Paper No. 7712). World Bank. https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/24629
8. Ceyhan, İ. F. (2025). Amerikan Volatilite ve Belirsizlik Endekslerinin BİST Bankacılık Endeksi ile İlişkisi: NARDL ve Toda-Yamamoto Yaklaşımı. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (108), 203-230.

9. Çelik, R. (2018). Döviz Kuru Volatilitesinin İhracat Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği (1995-2017). İstanbul İktisat Dergisi, 68(1), 181-220.
10. Çiçek, M., & Öztürk, F. (2007). Yabanci Hisse Senedi Yatirimcilari Türkiye’de Döviz Kuru Volatilitesini Şiddetlendiriyor Mu?. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 62(04), 83-107.
11. Devereux, M. B., & Lane, P. R. (2003). Understanding bilateral exchange rate volatility. Journal of International Economics, 60, 109–132.
12. Grossmann, A., & Orlov, A. G. (2022). Exchange rate misa lignments, capital flows and volatility. The North American Journal of Economics and Finance, 60, 101640.
13. Gün, M. (2020). Döviz kuru volatilitesinin doğrusal ve doğrusal olmayan yöntemler ile incelenmesi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(39), 952-974.
14. Gürsoy, S., & Kılıç, E. (2021). Küresel ekonomik politik belirsizliğin Türkiye CDS primi ve BİST bankacılık endeksi üzerindeki volatilite etkileşimi: DCC-GARCH modeli uygulaması. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 35(4), 1323-1334.
15. Mamun, A., Akça, E. E., & Bal, H. (2021). The impact of currency misalignment on trade balance of emerging market economies. Organizations and Markets in Emerging Economies, 12(2), 285-304.
16. Mamun, A., Akça, E. E., Bal, H., & Hoque, N. (2021). The effect of real exchange rate misalignment on economic growth: Evidence from emerging markets. Economic Journal of Emerging Markets, 109-122.
17. Kasman, S., Vardar, G., & Tunç, G. (2011). The impact of interest rate and exchange rate volatility on banks' stock returns and volatility: Evidence from Turkey. Economic Modelling, 28(3), 1328-1334.
18. Kayral, İ. E. (2016). Türkiye’de Döviz Kuru Volatilitelerinin Modellenmesi (Modelling Exchange Rate Volatilities in Turkey). Politik Ekonomik ve Finansal Analiz Dergisi (Political Economical and Financial Analysis Journal), 1(1), 1.
19. Ozata, E. (2020). The effect of exchange rate volatility on economic growth in Turkey. Journal of Business Economics and Finance, 9(1), 42-51.
20. Rehman, M. (2014). Relationship Between Stock Market Volatility and Exchange Rate Volatility. Pakistan Business Review. 16(1), 34-52.
21. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of applied econometrics, 16(3), 289-326.
22. Şimşek, K. Ç. (2015). Türk Bankacilik Sektörü Kur Riski Yönetiminde Türev Ürünler: Döviz Swap İşlemleri ile Makroekonomik Faktörler Arasindaki İlişki. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 50(2), 72-101.