Paylaşılan Maliyet Bölünmüş Çıkarlar: AKÇT Hurda Eşitleme Plânından Çıkarımlar

Öz

Bu çalışma İkinci Dünya Savaşı sonrası Avrupa'nın yeniden yapılanma sürecinde Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) tarafından 1953 yılında uygulamaya alınan hurda eşitleme plânını tarihsel bağlamı içinde incelemektedir. Savaş sonrası dönemde hurda kıtlığı, fiyat oynaklığı ve bölgesel rekabet dengesizlikleri karşısında tasarlanan bu plân piyasa istikrarını sağlamak ve Fransa, Almanya, Hollanda gibi ülkelerin düşük iç hurda fiyatlarını korumak amacıyla oluşturulmuştur. Ancak sistem beklenmedik biçimde İtalya'nın elektrikli ark ocaklı üreticilerine önemli avantajlar sağlamış ve ülkenin çelik üretiminde hızlı bir büyüme kaydetmesine yol açmıştır. Çalışma literatür taraması yöntemiyle gerçekleştirilmiş olup plânın ortaya çıkışı, işleyiş mekanizması, ekonomik-sektörel etkileri ve sonlanma sürecini analiz etmektedir. Elde edilen bulgular kaynak kıtlığı dönemlerinde serbest piyasa idealizminin yerini müzakere edilmiş dengeye bıraktığını, politika tasarımında yan etkilerin öngörülemez olduğunu ve uluslararası koordinasyonun ancak çıkarlar hizalandığında sürdürülebilir olduğunu göstermektedir. Çalışma günümüz hurda politikalarına ve Avrupa Birliği'nin kritik hammadde stratejisine yönelik tarihsel dersler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• AKÇT
• Çelik
• Hurda

When Cost Unite and Interests Divide: The Story of the Scrap Equalisation Scheme

Öz

This study examines, in its historical context, the scrap equalization scheme implemented in 1953 by the European Coal and Steel Community (ECSC) during Europe’s post–Second World War reconstruction period. Designed in response to postwar scrap shortages, price volatility, and regional competitive imbalances, the plan was created to ensure market stability and to protect the low domestic scrap prices of countries such as France, Germany, and the Netherlands. Unexpectedly, however, the system provided significant advantages to Italy’s electric arc furnace producers, leading to rapid growth in the country’s steel output. Conducted through a literature review method, the study analyzes the emergence of the plan, its operational mechanism, its economic and sectoral impacts, and the process leading to its termination. The findings show that in periods of resource scarcity, free-market idealism gives way to negotiated equilibrium; that side effects in policy design are inherently unpredictable; and that international coordination is sustainable only when interests are aligned. The study offers historical lessons for today’s scrap policies and for the European Union’s critical raw materials strategy.

Anahtar Kelimeler

• ECSC
• Steel
• Scrap

Kaynakça

1. Alter, K. J. ve Steinberg, D. (1997). The theory and reality of the European Coal and Steel Community. İç S. Meunier ve K. McNamara (Ed.), European integration and institutional change in historical perspective (ss. 1-28). Oxford Üniversitesi Yayınları.
2. Altuntaş, Ö. (2012). Merkez Bankası bağımsızlığı: Avrupa Merkez Bankası ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası karşılaştırması. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12, 73-84.
3. Anderson, J. L. (1972). Aspects of the effects on the British economy of the wars against France 1789-1915. Australian Journal of Economic History, 12(2), 1-20.
4. Astier, J. (2002). Scrap supply and electric steelmaking development in EU 15. Revue de Métallurgie, 99(6), 493-498. https://doi.org/10.1051/metal:2002130
5. Barnett, D. F. ve Crandall, R. W. (1986). Up from the ashes: The rise of the steel minimill in the United States. Brookings Institution Yayınları.
6. Berend, I. (2013). Yirminci Yüzyıl Avrupa iktisat tarihi, (Çev. S. Çağlayan). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
7. Bilen, M. (2020). Improvement of ladle slag formed in ladle metallurgy with colemanite. Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, 35(2), 943-951. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.426819
8. Björkman, B. ve Samuelsson, C. (2014). Recycling of steel. İç. E. Worrel ve M. A. Reuter (Ed.), Handbook of recycling (ss. 65-83), Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-396459-5.00006-4

9. Blomberg, J. ve Hellmer, S. (2000). Short-run demand and supply elasticities in the West European market for secondary aluminium. Resources Policy, 26(1), 39-50. https://doi.org/10.1016/S0301-4207(00)00015-5
10. Boynueyri, D. ve Keskin, İ. (2025). İkincil metalurji prosesinde FeO'nun hızlı kontrolü ve proses avantajları. Bartın University International Journal of Natural and Applied Sciences, 8(1), 184-195. https://doi.org/10.55930/jonas.1664379
11. Bulltein from the European Community (1958). Freedom for scrap market. Information Service.
12. Chen, A. C. (1995). A product lifecycle framework for environmental management and policy analysis: Case study of automobile recycling (Doktora tezi, Massachusetts Institute of Technology).
13. Concurrences (1960). The EU Court of Justice upholds the High Authority’s scrap surcharge scheme. https://www.concurrences.com/fr/bulletin/special-issues/burden-of-proof/the-eu-court-of-justice-upholds-the-high-authority-s-scrap-surcharge-scheme? (Erişim Tarihi: 16.11.2025).
14. Crandall, R. W. (1996). From competitiveness to competition: The threat of minimills to large national steel companies. Resources Policy, 22(1-2), 107-118. https://doi.org/10.1016/S0301-4207(96)00026-8
15. Çamdalı, Ü. ve Tunç, M. (2024). Elektrik ark fırınındaki çelik üretiminin termodinamik açıdan analizi. Uluslararası Mühendislik Araştırma ve Geliştirme Dergisi, 16(1), 471-480. https://doi.org/10.29137/umagd.1418120 Çelik, M. (2013). Avrupa Birliği’nde yaşanan meşruiyet krizi. Gazi Üniversitesi İktisadî ve İdarî Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(2), 151-190.
16. Çetin, B. ve Filiz, T. (2023). Küresel hurda demir ticareti ilişkilerinin sosyal ağ analizi yöntemiyle değerlendirilmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadî ve İdarî Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(1), 158-182. https://doi.org/10.30798/makuiibf.1097376
17. Daley, A. (1996). Steel, state and labor: Mobilization and adjustment in France. Pittsburgh: Pittsburgh Üniversitesi Yayınları.
18. Dell, E. (1995). The Schuman plan and the British abdication of leadership in Europe. Oxford: Oxford Üniversitesi Yayınları.
19. Diebold, W. (1959). The Shuman Plan: A study in economic cooperation 1950-1959. New York: Praeger Yayınları.
20. Dinan, D. (2004). Europe recast: A history of the European Union. Boulder Lynn Rienner Yayınları.
21. Duchêne, F. (1994). Jean Monnet: The first statesman of interdependence. New York: Norton Yayınları.
22. Durante, A. (2022). How the Section 232 Tariffs on steel and aluminum harmed the economy. Tax Foundation Yayını.
23. Dworak, S. ve Fellner, J. (2021). Steel scrap generation in the EU-28 since 1946 - Sources and composition. Resources, Conservation and Recycling, 173, 105692. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2021.105692
24. Dworak, S., Rechberger, H. ve Fellner, J. (2022). How will tramp elements affect future steel recycling in Europe? - A dynamic material flow model for steel in the EU-28 for the period 1910 to 2050. Resources, Conservation and Recycling, 179, 106072. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2021.106072
25. Eggert, A. (2023). Missed opportunities in securing EU scrap supply risk delaying industrial decarbonisation, warns EUROFER. https://www.eurofer.eu/press-releases/missed-opportunities-in-securing-eu-scrap-supply-risk-delaying-industrial-decarbonisation-warns-eurofer (Erişim Tarihi: 16.11.2025).
26. Ener, M. ve Demircan, E. (2006). Küreselleşme sürecinde yeni devlet anlayışı ve Türkiye. Yönetim Bilimleri Dergisi, 4(2), 197-219.
27. EUROFER (2023). Ensuring access to critical materials for steel and wind sectors essential for EU clean-tech economy. https://www.eurofer.eu/press-releases/ensuring-access-to-critical-materials-for-steel-and-wind-sectors-essential-for-eu-clean-tech-economy (Erişim Tarihi: 16.11.2025).
28. European Court of Auditors (2019). The European Coal and Steel Community: winding-up is according to plan, but funding for research is no longer sustainable. Lüksemburg: Curia Rationum.
29. Fenton, M. D. (2001). Iron and steel recycling in the United States in 1998. U.S. Geological Survey Yayınları. https://doi.org/10.3133/ofr01224
30. Fontaine, A. (1970). History of the Cold War. New York: Vintage Books Yayınları.
31. Gillingham, J. (2009). Coal, steel and the rebirth of Europe, 1945-1955: The Germans and French from Ruhr Conflict to economic community. Cambridge: Cambridge Üniversitesi Yayınları. https://doi.org/10.1017/CBO9780511583858
32. Glockner, I. ve Rittberger, B. (2012). The European Coal and Steel Community (ECSC) and European Defence Community (EDC) treaties. İç. F. Laursen (Ed.), Designing the European Union from Paris to Lisbon (ss. 16-47). Londra: Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9780230367579_2
33. Gökkaya, A. ve Düğenci, M. (2018). Türkiye demir çelik sektörünün hammadde ve nihaî ürün gruplarına yönelik incelemesi ve üretim metotlarının analizi. İç. İ. Esen ve H. Çuğ (Eds.) IV. Uluslararası Raylı Sistemler Sempozyumu Bildiriler Kitabı (ss. 476-488). Karabük: Karabük Üniversitesi Yayını.
34. Groenendijk, N. ve Hospers, G. J. (2002). Notes and communications a requiem for the European Coal and Steel Community (1952-2002). De Economist 150, 601-612. https://doi.org/10.1023/A:1021397320526
35. Grunert, T. (1987). Decision-making processes in the steel crisis policy of the EEC: Neocorporatist or integrationist tendencies? İç. Y. Meny ve V. Wright (Ed.), The politics of steel: Western Europe and the steel industry in the crisis years (1974-1984) (ss.469-470). Walter de Gruyter Yayınları.
36. Gür, Y. E. ve Eşidir, A. (2024). Türkiye hurda demir çelik ithalatının gelecek değerlerinin derin öğrenme, makine öğrenmesi ve topluluk öğrenme yöntemleri ile öngörülmesi. Alanya Akademik Bakış Dergisi, 8(3), 885-908. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.1497646
37. Haas, E. (1958). The uniting of Europe. Stanford Üniversitesi Yayınları.
38. Haas, E. (1964). Beyond the nation-state: Functionalism and international organization. Stanford Üniversitesi Yayınları.
39. Howell, T. R., Noellert, W. A., Kreier, J. G. ve Wolff, A. W. (1988). Steel and the state: Government intervention and steel's structural crisis. Boulder, Westview Yayınları.
40. Johnson, D., Tyldesley, J., Lowe, T., Withers, P. J. ve Grady, M. M. (2013). Analysis of a prehistoric Egyptian iron bead with implications for the use and perception of meteorite iron in ancient Egypt. Meteoritics & Planetary Science, 48(6), 997-1006. https://doi.org/10.1111/maps.12120
41. Judgment of the Court (1960). Mannesmann AG and others v High Authority of the European Coal and Steel Community. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX%3A61959CJ0004&utm_source (Erişim Tarihi: 16.11.2025).
42. Karadeli, S. (2024). Yeni dünya düzeni inşa sürecinde AB’nin geleceği. Kapadokya Üniversitesi ANKASAM Siyasa Belgesi-3.
43. Kıraç, S. ve İlhan, B. (2010). Avrupa Birliği oluşum süreci ve ortak politikalar. Milli Eğitim Dergisi, 40(188), 191-201.
44. Kipping, M., Ranieri, R. ve Dankers, J. (1999). Creating competetive advantage in the steel industry: Italy and The Netherlands 1945-1965. Whiteknights Reading Kipping, M., Ranieri, R. ve Dankers, J. (2001). The emergence of new competitor nations in the European steel industry: Italy and the Netherlands 1945-65. Business History, 43(1), 69-96. https://doi.org/10.1080/713999209
45. Koçak, C. (1991). Türk Alman ilişkileri 1923-1939. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
46. Law Explorer (2017). Unjust Enrichment and the EU Institutions. https://lawexplores.com/7-unjust-enrichment-and-the-eu-institutions/?utm_source (Erişim Tarihi: 16.11.2025).
47. Mann, M. (1993). The sources of social power. Cambridge: Cambridge Üniversitesi Yayınları.
48. Mayer, J., Bachner, G. ve Steininger, K. W. (2019). Macroeconomic implications of switching to process-emission-free iron and steel production in Europe. Journal of Cleaner Production, 210, 1517-1533. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.11.118
49. McNeill, W. H. (1982). The pursuit of power. Oxford: Basil Blackwell Yayınları.
50. Mendershausen, H. (1953). First tests of the Schuman Plan. The Review of Economics and Statistics, 35(4), 269-288.
51. Michels, K. (1998). Potential re-use of ferrous scrap in Europe. A simulation of the ferrous scrap use. Netherlands Reports.
52. Milward, A. (1984). The reconstruction of Western Europe 1945-1951. London: Methuen Yayınları.
53. Morfeldt, J., Nijs, W. ve Silveria, S. (2015). The impact of climate targets on future steel production - an analysis based on a global energy system model. Journal of Cleaner Production, 103, 469-482. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2014.04.045
54. Mueller, H. (1969). The policy of the European Coal and Steel Community towards mergers and agreements by steel companies. Antitrust Bulletin, 14(4), 413.
55. Oda, J., Akimoto, K. ve Tomoda, T. (2013). Long-term global availability of steel scrap. Resources, Conservation and Recycling, 81, 81-91. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2013.10.002
56. Öncü, A. S. ve Cevizliler, E. (2013). Avrupa bütünleşmesi için önemli bir adım: Avrupa Konseyi ve Türkiye’nin konseye üyeliği meselesi. Gazi Akademik Bakış, 7(13), 15-44.
57. Özsoy, M., Fırat, S., Işık, N. S., & Unutmaz, B. (2023). Çelik cürufu kullanılan yol katmanlarında geosentetik tabaka konumunun etkisinin belirlenmesi. Türk Mühendislik Araştırma ve Eğitimi Dergisi, 2(2), 123-130.
58. Panasiyk, D., Laratte, B. ve Remy, S. (2016). Steel stock analysis in Europe from 1945 to 2013. Procedia CIRP, 48, 348-351. https://doi.org/10.1016/j.procir.2016.04.084
59. Paulik, S., Milford, R. L., Müller, D. B. ve Allwood, J. M. (2013). The steel scrap age. Environmental Science & Technology, 47(7), 3448-3454. https://doi.org/10.1021/es303149z
60. Ranieri, R. (1988). The Italian steel industry and the Schuman plan negotiations. Nomos Yayınları.
61. Ranieri, R. (2017). Inside or outside the magic circle?: The Italian and British steel industries face to face with the Schuman Plan and the European Coal Iron and Steel Community. İç. A. S. Milward (Ed.), The Frontier of National Sovereignty (ss. 117-154). London: Routledge Yayınları. https://doi.org/10.4324/9781315086569
62. Rehren, T., Belgya, T., Jambon, A., Káli, G., Kasztovszky, Z., Kis, Z., Kovács, I., Maróti, B., Martinón-Torres, M., Miniaci, G., Pigott, V. C., Radivojević, M., Rosta, L., Szentmiklósi, L. ve Szőkefalvi-Nagy, Z. (2013). 5,000 years old Egyptian iron beads made from hammered meteoritic iron. Journal of Archaeological Science, 40(12), 4785-4792. https://doi.org/10.1016/j.jas.2013.06.002
63. Rittberger, B. (2001). Which institutions for post-war Europe? Explaining the institutional design of Europe’s first community. Journal of European Public Policy, 8(5), 673-708. https://doi.org/10.1080/13501760110083464
64. Sander, A. (1996). Comment: From competitiveness to competition: The threat of minimills to large national steel companies (by Robert W Crandall). Resources Policy, 22(1-2), 119-121. https://doi.org/10.1016/S0301-4207(96)00027-X
65. Sandström, S. ve Ivarsson, S. (2022). Cost efficient scrap metal sourcing. LUP Student Papers.
66. Scott, K. (2019). Steel standing: What's next for Section 232. Duke Journal of Comparative & International Law, 30, 379-410. Soytürk, M. (2020). Avrupa Birliği ve geleceği. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 6(2), 311-330. https://doi.org/10.20979/ueyd.790959
67. Söderholm, P. ve Ejdemo, T. (2008). Steel scrap markets in Europe and the USA. Minerals & Energy - Raw Materials Report, 23(2), 57-73. https://doi.org/10.1080/14041040802018497
68. Subaşı, S. ve Çullu, M. (2006). Demir cevheri ve hurda demirden üretilen beton çelik çubukların yeterliliklerinin araştırılması. Gazi Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Dergisi, 21(4), 621-629.
69. Şenel, M. (2018). Türkiye’de geri dönüştürülebilen hurda demir çelik ithalatının çevreye ve sektörün rekabet gücüne katkısı. Social Sciences Studies, 4(17), 1438-1451. https://doi.org/10.26449/sssj.510
70. Tekeli, İ. (2009). Sanayi toplumu için sanayi yazıları. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
71. Tez, Z. (2010). Bilimde ve sanayide kimya tarihi. Ankara: Nobel Yayınları.
72. Tez, Z. (2011). Madencilik, metalürji ve mineralojinin çileli tarihi. İstanbul: Doruk Yayınları.
73. Uçak, S. ve Villi, B. (2021). Avrupa Yeşil Mutabakatının çelik sektörüne olası etkileri. Journal of Empirical Economics and Social Sciences, 3(2), 94-113. https://doi.org/10.46959/jeess.987971
74. Villa, P. (1986). The structuring of labor markets: A comparative analysis of the steel and construction industries in Italy. Oxford: Clarendon Yayınları.
75. Viton, A. (1939). The power clash in Ankara. Common Sense, 8, 13-15.
76. Warren, K. (1967). The changing steel industry of the European common market. Economic Geography, 43(4), 314-332. https://doi.org/10.2307/143252
77. Weiss, L. ve Hobson, J. M. (1999). Devletler ve ekonomik kalkınma, (Çev. K. Dündar). Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
78. Weymar, P. (1957). Adenauer: His authorized biography. New York: Dutton Yayınları.
79. Wurm, C. (2020). Business, politics and international relations: Steel, cotton and international cartels in British politics, 1924-1939. Walter de Gruyter GmbH & Co KG.
80. Xylia, M., Silveria, S., Duerinck, J. ve Meinke-Hubeny, F. (2018). Weighing regional scrap availability in global pathways for steel production processes. Energy Efficiency, 11, 1135-1159. https://doi.org/10.1007/s12053-017-9583-7 Yellishetty, M., Mudd, G. M., Ranjith, P. G. ve Tharumarajah, A. (2011). Environmental life-cycle comparisons of steel production and recycling: sustainability issues, problems and prospects. Environmental Science & Policy, 14(6), 650-663. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2011.04.008