TÜRKİYE’NİN YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE CARİ AÇIK AÇISINDAN ÖNEMİ

Öz

Bu çalışma, Türkiye'nin cari açığını azaltma sürecinde yenilenebilir enerji kaynaklarının rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir bölümünü ithalat yoluyla karşılamakta ve bu durum cari açığın temel belirleyicilerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Fosil yakıt ithalatının azaltılması ve yerli-yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelinmesi, dış ticaret dengesine olumlu katkılar sağlayarak enerji dışa bağımlılığını azaltabilir. Bu bağlamda çalışmada, yenilenebilir enerji kaynaklarının ekonomik yapıya ve ödemeler dengesi kalemleri üzerindeki etkileri üzerinde inceleme yapılmıştır. Çalışma içerisinde; dış ticaret dengesi, enerji ithalatı, cari işlemler dengesi ve yenilenebilir enerji yatırımları arasındaki ilişkiler ele alınmıştır. Çalışmada, yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılmasının hem enerji arz güvenliğini sağlama hem de cari açığın sürdürülebilir biçimde azaltılması açısından stratejik önem taşıdığı; Türkiye'nin enerji politikasında yapacağı yapısal dönüşümlerin, ekonomik bağımsızlık hedefleriyle örtüştüğü ve cari denge üzerinde kalıcı iyileşmeler sağlayabileceği sonucuna varılmıştır. Çalışmanın sonunda, politika yapıcılara yönelik çeşitli önerilere yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Cari Açık
• Yenilenebilir Enerji
• Enerji Dışa Bağımlılığı
• Dış Ticaret Dengesi
• Enerji İthalatı

THE IMPORTANCE OF TURKEY’S RENEWABLE ENERGY RESOURCES IN TERMS OF THE CURRENT ACCOUNT DEFICIT

Öz

This study aims to examine the role of renewable energy sources in reducing Turkey’s current account deficit. Turkey meets a significant portion of its energy demand through imports, which constitutes one of the main determinants of the current account imbalance. Reducing fossil fuel imports and shifting toward domestic and renewable energy sources can contribute positively to the trade balance while decreasing external dependence on energy. In this context, the study analyzes the effects of renewable energy sources on the economic structure and the components of the balance of payments. The relationships among the trade balance, energy imports, current account balance, and renewable energy investments are also addressed. Methodologically, the study analyzes economic indicators for the period 2010–2023. The examined indicators include Turkey’s Energy Imports, Current Account Balance and Non-Energy Current Balance, the relationship between Energy Imports and the Share of Renewable Energy Production in Total Electricity Generation, and the relationship between Renewable Energy Production’s Share in Total Electricity Generation and the Current Account Balance. These indicators are comparatively analyzed to evaluate the impact of Turkey’s transformation in energy supply structure on the trade balance and current account dynamics. The study concludes that increasing investments in renewable energy is of strategic importance both for ensuring energy supply security and for sustainably reducing the current account deficit. The structural transformations that Turkey undertakes in its energy policy are consistent with its goals of economic independence and can lead to lasting improvements in the current account balance. In conclusion, promoting renewable energy investments, improving energy efficiency, and developing domestic production technologies are considered critical for Turkey’s long-term economic independence. The study also presents several policy recommendations, including the long-term implementation of renewable energy incentive mechanisms, diversification of green financing sources, strengthening of carbon tax policies, prioritization of domestic R&D investments, and integration of the energy transition into regional development strategies.

Anahtar Kelimeler

• Current Account Deficit
• Renewable Energy
• Energy Import Dependence
• Trade Balance
• Energy Imports

Kaynakça

1. Adıgüzel, U. (2014). Türkiye’de Cari Açığın Asimetrik Davranışının Analizi. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(2), 61–74.
2. Ağaçbiçer, G. (2010). Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Türkiye Ekonomisine Katkısı ve Yapılan SWOT Analizler [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
3. Akı, A. (2021). Türkiye’de Enerji İthalatı ve Bağımlılığının Cari Açık Üzerine Etkileri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Sakarya Üniversitesi.
4. Albayrak, K. (2019). Türkiye’nin Enerji Ekonomisi ve Cari Açık İçin Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Önemi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. KTO Karatay Üniversitesi.
5. Ateş, M. H., Çakan, C. D., & Kurtoğlu, S. (2023). Yenilenebilir Enerji Ve Cari İşlemler Dengesi Analizi: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(3), 346–365.
6. Aydoğan, M. (2022). Türkiye Ekonomisinde Cari Açığın Bir Nedeni Olarak Enerjide Dışa Bağımlılık ve Türkiye'nin Enerji Politikası Üzerine Bir Analiz [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
7. Bağcı, E. (2019). Türkiye’de Yenilenebilir Enerji Potansiyeli, Üretimi, Tüketimi ve Cari İşlemler Dengesi İlişkisi. R&S-Research Studies Anatolia Journal, 2(4), 101–117.
8. Beyaz, Z., & Karabacak, G. (2018). Türkiye’de Turizm Gelirlerinin Cari İşlemler Dengesi Üzerindeki Etkisi. European Journal of Managerial Research (EUJMR), 2(2), 56–75.

9. Bilginoğlu, M. A., & Dumrul, C. (2012). Türk Ekonomisinin Enerji Bağımlılığı Üzerine Bir Eşbütünleşme Analizi. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 7(26), 4392–4414.
10. Bostancıeri, S. (2024). Yenilenebilir Enerji ve Dış Ticaret İlişkisi: Gaziantep Örneği [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Mersin Üniversitesi.
11. Bulut, E., Dikmen, F. H., & Çermikli, A. H. (2018). Türkiye’nin Uluslararası Yatırım Pozisyonu ve Yatırım Gelir-Gider Dengesi: 2000–2016. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(1), 49–77.
12. Çam, S. (2024). Türkiye’de Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Dış Ticaret Dengesi Üzerine Etkileri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Mersin Üniversitesi.
13. Duman, Y. S., & Kasman, A. (2017). The Role of International Trade and Urbanization On Environmental Technical Efficiency in EU Member and Candidate Countries. Ege Academic Review, 17(4), 481–492.
14. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2022). Hidrolik enerji. https://enerji.gov.tr/bilgi-merkezi-enerji-hidrolik, Erişim tarihi: 13.05.2025.
15. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2023). Doğalgaz. https://enerji.gov.tr/bilgi-merkezi-enerji-dogalgaz, Erişim tarihi: 13.05.2025.
16. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2023). Nükleer enerji. https://enerji.gov.tr/bilgi-merkezi-enerji-nukleer-enerji, Erişim tarihi: 13.05.2025.
17. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2023). Petrol. https://enerji.gov.tr/bilgi-merkezi-enerji-petrol, Erişim tarihi: 13.05.2025.
18. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2024). Güneş Enerjisi. https://enerji.gov.tr/bilgi-merkezi-enerji-gunes, Erişim tarihi: 13.05.2025.
19. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2024). Jeotermal Enerji. https://enerji.gov.tr/bilgi-merkezi-enerji-jeotermal, Erişim tarihi: 13.05.2025.
20. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2025). Elektrik. https://enerji.gov.tr/bilgi-merkezi-enerji-elektrik, Erişim tarihi: 15.05.2025.
21. Erdoğan, S., & Bozkurt, H. (2009). Türkiye’de cari açığın belirleyicileri: MGARCH Modelleri ile Bir İnceleme. Maliye ve Finans Yazıları, 1(84), 135–172.
22. Erol, E. D., & Güneş, İ. (2017). Türkiye’de Enerji İthalatı, Ekonomik Büyüme ve Cari Açık İlişkisi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(45), 340–352.
23. Ertürk, O., & Ertürk, A. E. (2018, Nisan 26–28). Türkiye'de Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Üretimi ve Cari Açık Üzerindeki Etkisi. International Conference on Economic and Social Impacts of Globalization and Future of Turkey-EU Relations (ss. 103–113).
24. Gökce, C., & Demirtaş, G. (2018). Cari Denge Açısından Yenilenebilir Enerjinin Rolü: Avrupa Birliği Ülkeleri ve Türkiye İçin Panel Veri Analizi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 25(3), 641–654.
25. Güvenoğlu, H., & Erçakar, M. E. (2018). Enerji Tüketiminin Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi: Türkiye Uygulaması (1971–2015). Journal of Management and Economics Research, 16(4), 272–288.
26. Kavcıoğlu, Ş. (2019). Yenilenebilir Enerji ve Türkiye. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 11(21), 209–227.
27. Kaya, K., Şenel, M. C., & Koç, E. (2018). Dünyada ve Türkiye’de Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Değerlendirilmesi. Technological Applied Sciences, 13(3), 219–234.
28. Kaya, Z. (2022). Türkiye’de Yenilenebilir Enerji Üretiminin Döviz Kuru ile İlişkisi ve Dış Ticaret Dengesi Üzerine Etkileri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi.
29. Özbüyük, B. N. (2024). Yenilenebilir Enerji Ve Yenilenebilir Enerji Tedarik Anlaşması (YETA) [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
30. Peker, O., & Hotunluoğlu, H. (2009). Türkiye’de Cari Açığın Nedenlerinin Ekonometrik Analiz. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(3), 221–237.
31. Sarı, S. (2025). Türkiye’nin Enerji Bağımlılığı ve Dış Ticaret Üzerine Etkileri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.
32. Sarıtaş, H. (2011). İşçi Dövizlerinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bilançosuna Etkisi. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 3(1), 163–182.
33. Sarıtaş, H., Genç, A., & Avcı, T. (2018). Türkiye’de Enerji İthalatı, Cari Açık ve Büyüme İlişkisi: VAR ve Granger Nedensellik Analizi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14(2), 181–200.
34. Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı. (2024). Yenilenebilir Enerjide 2035 Hedefleri. https://www.setav.org/assets/uploads/2024/10/p414.pdf
35. Seyidoğlu, H. (2013). Uluslararası Finans. Güzem Can Yayınları.
36. Soylu, Ö. B. (2020). Türkiye Ekonomisinde COVID-19’un Sektörel Etkileri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(6), 169–185.
37. Şahin, B. E. (2011). Türkiye’nin Cari Açık Sorunu. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 3(2), 47–56.
38. Topcu, B. A. (2022). Yenilenebilir Enerji Tüketimi ve Enerji İthalatının Cari Açık Üzerindeki Etkisi: Enerji İthalatında Lider Ülkeler Örneği. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 14(26), 1–15.
39. Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (2025). Türkiye’nin Enerjide Kurulu Gücü. https://www.teias.gov.tr/turkiye-elektrik-uretim-iletim-istatistikleri, Erişim tarihi: 15.05.2025.
40. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). Dış Ticaret İstatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Dis-Ticaret-104, Erişim tarihi: 15.05.2025.
41. Türkiye Rüzgâr Enerjisi Birliği. (2025). 2024 Türkiye Rüzgâr Enerjisi İstatistik Raporu. https://www.tureb.com.tr//yayin/turkiye-ruzgar-enerjisi-istatistik-raporu-ocak-2025--ozet-/1167, Erişim tarihi: 20.05.2025.
42. Türkiye Taşkömürü Kurumu. (2024). 2023 Taşkömürü Sektör Raporu. https://turkiyedekomur.org/wp-content/uploads/2024/12/2023sektor_raporu.pdf, Erişim tarihi: 13.05.2025.
43. Yalçın, H. E., & Yalçın, C. (2021). Enerji Verimliliği, Yenilenebilir Enerji ve Cari İşlemler Dengesi: Ekonometrik Bulgular Ve Türkiye İçin Senaryo Analizleri. Bankacılar, 32(119), 3–35.
44. Yapar, M. (2020). Yenilenebilir Enerji Kaynakları Kullanımı-İktisadi Büyüme İlişkisi: Gelişmekte Olan Ülkeler ve Türkiye Örneği [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
45. Yıldırım, O., & Nuri, F. İ. (2018). Yenilenebilir Enerji ve Sürdürülebilir Kalkınma İlişkisi. Uluslararası Bankacılık, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 105–143.
46. Yıldız, T. (2017). Türkiye’nin Enerji Bağımlılığı [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Mustafa Kemal Üniversitesi.
47. Yılmaz, M. (2012). Türkiye’nin Enerji Potansiyeli ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Açısından Önemi. Ankara Üniversitesi Çevre Bilimleri Dergisi, 4(2), 33–54.
48. Yılmaz, N. (2009). Cari Açığın Finansmanında Türkiye Uygulamasının Değerlendirilmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi.