Gevaş Selçuklu Mezarlığı’nda İslami Metin İçeren İki Mezar Taşının Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışmada, Gevaş Selçuklu Mezarlığı’nda baş şahide ve sandukadan oluşan iki mezar taşı incelenmiştir. Söz konusu mezar taşlarını mezarlıktaki diğer örneklerden ayıran en belirgin özellik, sandukalarının üzerine işlenmiş İslami metnin barındırdığı derin anlamdır. Mezar taşları bu iki örnek üzerinden değerlendirildiğinde, onların yalnızca vefat eden kişilere ait birer nesne olmadığı; aynı zamanda süsleme ve tipolojik özellikleri bakımından sadece birer sanat eseri olarak da görülemeyeceği anlaşılmaktadır. Bunun ötesinde mezar taşları, ait oldukları dönemin inanç dünyasını yansıtan ve dönemin sosyo-kültürel değerlerini belgeleyen önemli tarihî kaynaklar niteliğindedir. Ele alınan mezar taşlarında yer alan İslami metinlerden hareketle, taşlara işlenen yazıların ölüm olgusunu merkeze aldığı ve bu olgu üzerinden insanı hem ahlaki hem de dinî bakımdan bilinçlendirmeyi amaçladığı görülmektedir. Fani dünyanın geçiciliğini vurgulayan bu mesajlar, bireyi inanç açısından terbiye etmeye yönelik bir işlev üstlenmekte; aynı zamanda mezarlığı ziyaret edenleri tefekküre sevk eden bir anlam çerçevesi sunmaktadır. Çalışmada incelenen mezar taşlarının tipolojik ve süsleme özellikleriyle bütünleşen yazıları, özgün bir kompozisyon ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, Türk-İslam dönemine ait seçilmiş iki mezar taşında dinî metinlerin sanat yoluyla somutlaştığı görülmekte; söz konusu örneklerin kültür varlığı niteliği ortaya konulacaktır. Ayrıca bu mezar taşları özelinde, atalarımızdan miras kalan Gevaş Selçuklu Mezarlığı’ndaki taşlar kültürel miras perspektifinden değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Türk İslam sanatı
• Gevaş
• Selçuklu mezarlığı
• Geleceğe miras.

The World of Meaning of Hadiths Through Two Tombstones in the Gevaş Seljuk Cemetery

Öz

In this study, two tombstones consisting of a headstone and a sarcophagus in the Gevaş Seljuk Cemetery are examined. What distinguishes these tombstones from other examples in the cemetery is the profound meaning conveyed by the Islamic text inscribed on the sarcophagi. When evaluated through these two examples, it becomes evident that the tombstones are not merely objects belonging to the deceased; nor can they be regarded solely as works of art based on their decorative and typological features. Beyond these aspects, the tombstones serve as significant historical sources that reflect the belief system of their period and document its socio-cultural values. Based on the Islamic texts inscribed on the tombstones, it is observed that the writings center on the phenomenon of death and aim to raise moral and religious awareness. These messages, which emphasize the transience of the worldly life, function to spiritually educate individuals while simultaneously guiding visitors of the cemetery toward contemplation. The inscriptions on the tombstones, integrated with their typological and decorative features, form an original composition. In this context, it is demonstrated how religious texts from the Turkish-Islamic period are materialized through art in these selected tombstones, highlighting their significance as cultural heritage. Moreover, these tombstones, as cultural assets, are evaluated within the broader perspective of the Gevaş Seljuk Cemetery, inherited from our ancestors, in terms of cultural heritage.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Islamic art
• Gevaş
• Seljuk cemetery
• Heritage to the future.

Kaynakça

1. Alaeddinoğlu, F. (2007). Gevaş kasabası ve fonksiyonları, Marmara Coğrafya Dergisi, (15), 86-114. Aytekin, O., & Özbek, G., (2022). Türkiye Cumhuriyeti ile Gürcistan Cumhuriyetinde Yürürlükte Olan Kültür Varlıkları Kanunları Üzerine Bazı Tespitler. Turkish Studies,17/16, 1641-1691. Çalış, E. (2025). Examples of Women’s Gravestones Found in Gevaş Seljuk Cemetery. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 69, 99-115