Lystra Hinterlandında Yer Alan Geç Antik ve Orta Çağ Mimari Yapılarının Belgelenmesi

Öz

Lystra, tarih öncesi dönemlerden itibaren iskân görmüş, Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerinde Anadolu’nun önemli yol güzergâhları üzerinde yer alan ve Aziz Paulus’un ziyaretleri sonrasında erken Hıristiyanlık tarihinde önemli bir merkez haline gelen bir yerleşimdir. Bu çalışma, Konya ili Meram ilçesi sınırlarında yer alan Lystra hinterlandındaki Geç Antik ve Orta Çağ mimari kalıntılarını belgeleyerek, bölgenin mekânsal organizasyonu ve yerleşim sürekliliğine ilişkin yeni bir okuma sunmayı amaçlamaktadır. Literatürde Lystra’ya dair araştırmaların çoğunlukla tarihsel ve epigrafik verilerle sınırlı kalması, mimari ve mekânsal veriye dayalı bütüncül analizlerin eksikliğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda çalışma, yüzey araştırması, yerinde ölçüm ve rölöve üretimi yöntemlerini bir arada kullanarak kilise, ayazma, kaya oyma yapılar, nekropol alanları, köprüler ve han gibi farklı yapı tiplerini sistematik biçimde belgelemektedir. Elde edilen bulgular, Lystra’nın yalnızca bir antik yerleşim değil, hinterlandı ile birlikte çok katmanlı ve işlevsel olarak çeşitlenmiş bir yerleşim ağı içerisinde değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Dini, üretim ve ulaşım yapılarının birlikte varlığı, bölgenin Geç Antik ve Orta Çağ boyunca süreklilik gösteren dinamik bir mekânsal organizasyona sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışma, Anadolu’nun Geç Antik ve Orta Çağ yerleşim sistemlerine ilişkin literatüre, mekânsal organizasyon ve yapı tipolojileri üzerinden yeni bir değerlendirme çerçevesi sunarak katkıda bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Belgeleme
• Geç Antik
• Konya
• Lystra
• Orta Çağ

Destekleyen Kurum

Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP)

Proje Numarası

23GAP32001

Teşekkür

Bu çalışmaya desteklerinden dolayı Murat GAYMAZ’a, Yusuf Enes BELEN’e, İdris KILIÇ’a, Emre KARASLAN’a, Muhammet Enes AKPINAR’a, Emir Kağan KARAMAN’a, Ceren PINAR’a, Bedra ÇEŞMİNAZ’a, Ecrin Nisa BERK’e ve Mehmet Sefa KARAKAYA’ya teşekkür ederiz.

Documentation of Late Antique and Medieval Architectural Buildings in the Lystra Hinterland

Öz

Lystra is a settlement that has been inhabited since prehistoric times, located along important transportation routes of Anatolia during the Hellenistic, Roman, and Byzantine periods, and which became a significant center in early Christianity following the visits of Saint Paul. This study aims to document the Late Antique and Medieval architectural remains in the hinterland of Lystra, located within the boundaries of the Meram district of Konya province, and to offer a new interpretation of the region's spatial organization and settlement continuity. The fact that studies on Lystra in the literature have remained largely limited to historical and epigraphic data reveals the lack of comprehensive analyses based on architectural and spatial evidence. In this context, the study systematically documents different building types such as churches, holy springs, rock-cut structures, necropolis areas, bridges, and inns by combining methods of surface survey, in-situ measurement, and architectural drawing. The findings indicate that Lystra should be considered not only as a single ancient settlement but as part of a multi-layered and functionally diversified settlement network together with its hinterland. The coexistence of religious, production, and transportation structures demonstrates that the region possessed a dynamic spatial organization that showed continuity throughout the Late Antique and Medieval periods.

Anahtar Kelimeler

• Documentation
• Late Antiquity
• Konya
• Lystra
• Middle Ages

Destekleyen Kurum

Scientific Research Projects (BAP)

Proje Numarası

23GAP32001

Teşekkür

We would like to thank Murat GAYMAZ, Yusuf Enes BELEN, İdris KILIÇ, Emre KARASLAN, Muhammet Enes AKPINAR, Emir Kağan KARAMAN, Ceren PINAR, Bedra ÇEŞMİNAZ, Ecrin Nisa BERK and Mehmet Sefa KARAKAYA.

Kaynakça

1. Bahar, H. (2006). Hititler zamanı Konya ve çevresi. İpek Yolu Konya Ticaret Odası Dergisi, Konya Kitabı IX Özel Sayı.
2. Belke, K. & Restle, M.(1984). Galatien und Lykaonien (Tabula Imperii Byzantini 4). Osterreichische Akademie der Wissenschaften.