Ayasofya, Vefa ve Kariye Mozaiklerinde Dini İkonografi ve Giyim Kültürü

Öz

Bu makalenin amacı, Ayasofya, Vefa ve Kariye ’de bulunan Bizans mozaiklerindeki figürlerin giysilerini semiyotik açıdan incelemektir. Bu bağlamda mozaiklerdeki giysi temsilleri; renk, kumaş, form ve süsleme unsurlarının taşıdığı ikonografik anlamları bakımından çözümlenmiş ve bu unsurların dönemin toplumsal, siyasi ve dini yapılarıyla ilişkisi incelenmiştir. Çalışma kapsamında öncelikle literatür taraması gerçekleştirilmiş ve örneklem belirleme sürecinde ilgili yapıların bulunduğu alanlarda saha araştırmaları yapılmıştır. Bu amaçla, İstanbul ilinde yer alan Ayasofya, Vefa ve Kariye ‘de bulunan toplam 10 mozaikteki 24 figürlerin yüksek çözünürlüklü fotoğrafları elde edilerek incelenmiştir. Görsel veriler üzerinden yapay zekâ araçları desteğiyle yeniden canlandırma yapılarak çözümleme için kolaylık sağlanmıştır. Sonuç olarak elde edilen görsel ve kuramsal veriler ile İstanbul mozaiklerdeki yalnızca estetik yüzey süslemeleri değil; giysi unsurlarının uzunluk, drapaj ve özellikle erguvani mor ile kırmızı gibi renk kodları aracılığıyla Bizans toplumunun siyasi gücünü, dini ideolojisini ve sosyal hiyerarşisini yansıtan çok katmanlı göstergeler sunduğu anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kariye
• Vefa ve Ayasofya Mozaikleri
• Semiyotik
• Kültürel Bellek
• Giysi Tarih

Etik Beyan

Ayasofya, Vefa ve Kariye Mozaiklerinde Dini İkonografi ve Giyim Kültürü isimli çalışma, insanlar veya hayvanlar üzerinde yürütülmediği, klinik deneylerin ve kişisel verilerin toplandığı anket/gözlem gibi sosyal bilim çalışmalarını içermediği için etik kurul raporu alınmamıştır.

Teşekkür

teşekkür ederiz

Religious Iconography and Costume Culture in the Mosaics of Hagia Sophia, Vefa, and Kariye

Öz

The aim of this article is to examine the clothing of figures depicted in the Byzantine mosaics of Hagia Sophia, Vefa Church Mosque, and Chora Church from a semiotic perspective. In this context, the representations of garments in the mosaics have been analyzed in terms of the iconographic meanings conveyed by color, fabric, form, and ornamental elements, and their relationship to the social, political, and religious structures of the period has been investigated. Within the scope of the study, a comprehensive literature review was conducted, and field research was carried out in the areas where the relevant monuments are located during the sampling process. For this purpose, high-resolution photographs of 24 figures from a total of 10 mosaics in Hagia Sophia, Vefa, and Chora in Istanbul were obtained and examined. Visual data were further processed with the support of artificial intelligence tools to facilitate reconstruction and analysis. As a result, the visual and theoretical findings demonstrate that the mosaics of Istanbul should not be regarded merely as aesthetic surface decorations; rather, the clothing elements—through their length, drapery, and especially the chromatic codes of imperial purple and red—function as multilayered signs reflecting the political power, religious ideology, and social hierarchy of Byzantine society.

Anahtar Kelimeler

• Chora
• Vefa and Hagia Sophia Mosaics
• Semiotics
• Cultural Memory
• History of Clothing.

Teşekkür

Thank you.

Kaynakça

1. Sarı, S. (2017). İkonografik bağlamda antik dönem tuniklerinin form özelliklerinin incelenmesi. Art-Sanat, (7), 19–51. Sebesta, J. L., & Bonfante, L. (Eds.). (2001). The world of Roman costume. University of Wisconsin Press. Smith, W. (1890). A dictionary of Greek and Roman antiquities. Little, Brown and Company.