Evidence-Based Nursing: Concept, Levels of Evidence, Implementation Steps, and the Situation in Turkiye (Narrative Review)

Öz

This study examines the conceptual foundations, methodological structure, and historical development of evidence-based nursing in Turkiye. Evidence-based nursing is an approach that systematizes the decision-making process by integrating the best available scientific evidence, clinical expertise, and patient values. Originating in evidence-based medicine, this model envisions not only the application of research findings but also the integration of clinical experience, patient preferences, and available resources. Today, evidence-based nursing, in line with the principles of cost-effectiveness, safety, quality, and ethical responsibility in healthcare, has become an indispensable component of nursing practice. The origins of evidence-based nursing practice in Turkiye date back to the first research conducted in the 1960s in collaboration with the Florence Nightingale School of Nursing and Columbia University. Since the 1990s, organizations such as the Semahat Arsel Nursing Education and Research Center (SANERC) and the Nursing Research and Development Association have pioneered the dissemination of nursing research and the introduction of evidence-based approaches. However, the vast majority of research remains at an academic level, with limited integration into clinical settings. Recent research demonstrates that nurses' attitudes toward evidence-based approaches have evolved positively, resulting in significant improvements in quality of care, patient safety, and professional autonomy. The sustainability of evidence-based nursing requires updating curricula, increasing research literacy, strengthening academic-clinical collaboration, and institutionalizing administrative support. These holistic strategies will foster a culture of scientific thinking in nursing, contributing to the professionalization of the profession and the continuous improvement of patient care quality.

Anahtar Kelimeler

• Evidence-Based Nursing
• Evidence-Based Practice
• Clinical Decision Making
• Nursing Research
• Turkiye

Destekleyen Kurum

No project or funding support was received for the research.

Etik Beyan

Since this study is a literature review, it does not require ethics committee approval.

Kanıta Dayalı Hemşirelik: Kavram, Kanıt Düzeyleri, Uygulama Basamakları ve Türkiye’deki Durum (Anlatı Derleme)

Öz

Bu çalışma, hemşirelikte kanıta dayalı uygulamaların kavramsal temellerini, metodolojik yapısını ve Türkiye’deki tarihsel gelişimini incelemektedir. Kanıta dayalı hemşirelik, en iyi mevcut bilimsel kanıtların, klinik uzmanlığın ve hasta değerlerinin bütünleştirilmesiyle karar verme sürecini sistematikleştiren bir yaklaşımdır. Kanıta dayalı tıptan köken alan bu model, yalnızca araştırma bulgularının uygulanmasını değil, aynı zamanda klinik deneyim, hasta tercihleri ve mevcut kaynakların bütünleştirilmesini öngörür. Günümüzde sağlık hizmetlerinde maliyet-etkinlik, güvenlik, kalite ve etik sorumluluk ilkeleri doğrultusunda kanıta dayalı hemşirelik, hemşirelik uygulamalarının vazgeçilmez bir bileşeni haline gelmiştir. Türkiye’de kanıta dayalı hemşirelik uygulamalarının kökeni, 1960’lı yıllarda Florence Nightingale Hemşirelik Yüksekokulu ve Columbia Üniversitesi iş birliğiyle yürütülen ilk araştırmalara dayanmaktadır. 1990’lardan itibaren Semahat Arsel Hemşirelik Eğitim ve Araştırma Merkezi (SANERC) ve Hemşirelik Araştırma Geliştirme Derneği gibi kuruluşlar, hemşirelik araştırmalarının yaygınlaşmasına ve kanıta dayalı yaklaşımların tanıtılmasına öncülük etmiştir. Ancak günümüzde araştırmaların büyük çoğunluğu akademik düzeyde kalmakta, klinik ortamlara entegrasyonu sınırlı olmaktadır. Son yıllarda yapılan araştırmalar, hemşirelerin kanıta dayalı yaklaşımlara yönelik tutumlarının olumlu yönde geliştiğini, bunun da bakım kalitesi, hasta güvenliği ve mesleki özerklik üzerinde belirgin bir iyileşme yarattığını göstermektedir. Kanıta dayalı hemşireliğin sürdürülebilirliği için müfredatların güncellenmesi, araştırma okuryazarlığının artırılması, akademi-klinik iş birliğinin güçlendirilmesi ve yönetim desteğinin kurumsallaştırılması gereklidir. Bu bütüncül stratejiler, hemşirelikte bilimsel düşünme kültürünü yerleştirerek mesleğin profesyonelleşmesine ve hasta bakım kalitesinin sürekli gelişimine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Kanıta Dayalı Hemşirelik
• Kanıta Dayalı Uygulama
• Klinik Karar Verme
• Hemşirelik Araştırmaları
• Türkiye

Destekleyen Kurum

Araştırma ile ilgili herhangi bir proje ya da fon desteği alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma, literatür derlemesi niteliğinde olduğundan etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Kaynakça

1. Baron, J.H. (2009). Sailors' scurvy before and after James Lind–a reassessment. Nutrition Reviews, 67(6), 315–332. https://doi.org/10.1111/j.1753-4887.2009.00205.x
2. Bird, D., Zambuto, A., O’Donnell, C., … Agarwal, S. (2010). Adherence to ventilator-associated pneumonia bundle and incidence of ventilator-associated pneumonia in the surgical intensive care unit. Archives of Surgery, 145(5), 465–470. https://doi.org/10.1001/archsurg.2010.69
3. Butler, A., Hall, H., Copnell, B. (2016). A guide to writing a qualitative systematic review protocol to enhance evidence-based practice in nursing and health care. Worldviews on Evidence-Based Nursing, 13(3), 241–249. https://doi.org/10.1111/wvn.12134
4. Can, G., & Akyüz Özdemir, F. (2023). Hemşirelikte kanıta dayalı bakım ve araştırma süreci. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi, 5(3), 245-252. https://doi.org/10.48071/sbuhemsirelik.1296623
5. Connor, L., Dean, J., McNett, M., … Gallagher-Ford, L. (2023). Evidence‑based practice improves patient outcomes and healthcare system return on investment: Findings from a scoping review. Worldviews on Evidence‑Based Nursing, 20(1), 6–15. https://doi.org/10.1111/wvn.12621
6. Dönmez, E., & Uçar, M.T. (2025). 1981- 2023 Yılları Arasında Türkiye’de Halk Sağlığı Hemşireliği Anabilim Dallarında Yapılmış Doktora ve Yüksek Lisans Tezlerinin Bibliyometrik Analizi. Güncel Hemşirelik Araştırmaları Dergisi, 5(1), 58-74.
7. Edwards, H. (2002). Utilization of research evidence by nurses. Nursing and Health Sciences, 4(3), 89-95. Fineout-Overholt, E. (2019). A guide to critical appraisal of evidence. Nursing Critical Care, 14(3), 24–30. https://doi.org/10.1097/01.CCN.0000554830.12833.2f
8. Fontaine, G., Vinette, B., Weight, C., … Middleton, S. (2024). Effects of implementation strategies on nursing practice and patient outcomes: a comprehensive systematic review and meta-analysis. Implementation Science, 19, 68. https://doi.org/10.1186/s13012-024-01398-0

9. Gürkan, K., Okutan, Ş., Aktura, S.Ç., Cici, R. (2025). The effect of nurses' attitudes towards evidence-based nursing on the level of compliance with isolation measures in nurses caring for liver transplant patients. Journal of Evaluation in Clinical Practice, 31(2), e14113. https://doi.org/10.1111/jep.14113
10. International Council of Nurses (ICN). (2012). Closing the Gap:From Evidence to Action. Geneva: ICN.
11. Jabonete, F.G.V., & Roxas, R.E.O. (2022). Barriers to Research utilization in nursing: A systematic review (2002-2021). SAGE Open Nursing, 8, 23779608221091073. https://doi.org/10.1177/23779608221091073
12. Kahveci Ceylan, B., & Mete, M. (2023). Kanıta dayalı hemşirelik kavramı ve kanıt niteliği oluşturan durumlar. Selçuk Üniversitesi Akşehir Meslek Yüksekokulu Sosyal Bilimler Dergisi, (15), 121-132.
13. Kara, M., & Babadağ, K. (2003). Kanıta dayalı hemşirelik. Journal of Anatolia Nursing and Health Sciences, 6(1), 1–8.
14. Karabulut, N., Gürçayır, D., Yaman Aktaş, Y. (2019). Hemşirelik araştırma tarihi. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(2), 121–128.
15. Karamanou, M., Karakatsani, A., Tomos, I., Androutsos, G. (2010). PCA Louis (1787–1872): Introducing medical statistics in Pneumonology. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 182(12), 1569. https://doi.org/10.1164/ajrccm.182.12.1569
16. Majid, S., Foo, S., Luyt, B., … Mokhtar, I.A. (2011). Adopting Evidence-Based Practice in Clinical Decision Making: Nurses’ Perceptions, Knowledge, and Barriers. Journal of the Medical Library Association, 99(3), 229–236. https://doi.org/10.3163/1536-5050.99.3.010
17. Lim, K.P., Kuo, S.W., Ko, W. J., … Chang, S.C. (2014). Efficacy of ventilator-associated pneumonia care bundle for prevention of ventilator-associated pneumonia in the surgical intensive care units of a medical center. Journal of Microbiology, Immunology and Infection, 48(3), 316–321. https://doi.org/10.1016/j.jmii.2013.09.007
18. LoBiondo-Wood, G., & Haber, J. (2021). Nursing research: Methods and critical appraisal for evidence-based practice (10th ed.). Elsevier.
19. Mastrogianni, M., Katsoulas, T., Galanis, P., … Myrianthefs, P. (2023). The impact of care bundles on ventilator-associated pneumonia (VAP) prevention in adult ICUs: A systematic review. Antibiotics, 12(2), 227. https://doi.org/10.3390/antibiotics12020227
20. Melnyk, B.M., & Fineout Overholt, E. (2023). Evidence based practice in nursing & healthcare: A guide to best practice (5th ed.). Wolters Kluwer.
21. Melnyk, B.M., Gallagher-Ford, L., Long, L.E., Fineout-Overholt, E. (2012). The state of evidence-based practice in US nurses: Critical implications for nurse leaders and educators. Journal of Nursing Administration, 42(9), 410–417. https://doi.org/10.1097/NNA.0b013e3182664e0a
22. Mendoza, A. (2024). The Well-Being of Nurses in Palliative Care: A Systematic Literature Review. Theseus Repository, Finland.
23. Mun, K., Lee, M., Shim, J. (2024). Effects of work engagement and barriers on evidence-based practice implementation for clinical nurses: A cross-sectional study. Healthcare, 12(22), 2223. https://doi.org/10.3390/healthcare12222223
24. Nilsen, P., Sundemo, D., Heintz, F., … Petersson, L. (2024). Towards evidence-based practice 2.0: Leveraging artificial intelligence in healthcare. Frontiers in Health Services, 4, 1368030. https://doi.org/10.3389/frhs.2024.1368030
25. Oh, E.G. (2016). Synthesizing quantitative evidence for evidence-based nursing: Systematic review. Asian Nursing Research, 10(2), 89–93. https://doi.org/10.1016/j.anr.2016.05.001
26. Özdemir, C., Şendir, M., Eren, R., … Kızıl, H. (2025). Effect of evidence-based nursing practices on individualised care: A crosssectional descriptive study. Journal of Evaluation in Clinical Practice, 31(1), e14154. https://doi.org/10.1111/jep.14154
27. Pape, T.M. (2003). Evidence-Based nursing practice: To infinity and beyond. The Journal of Continuing Education in Nursing, 34(1), 15.
28. Polit, D.F., & Beck, C.T. (2021). Nursing research: Generating and assessing evidence for nursing practice (11th ed.). Wolters Kluwer.
29. Sackett, D.L., Rosenberg, W.M.C., Gray, J.A.M., … Richardson, W.S. (1996). Evidence-based medicine: What is it and what it isn’t. British Medical Journal, 312, 71-72. https://doi.org/10.1136/bmj.312.7023.71
30. Saunders, H., & Vehviläinen-Julkunen, K. (2016). The state of readiness for evidence-based practice among nurses: An integrative review. International Journal of Nursing Studies, 56, 128–140. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2015.10.018
31. Shah, H.M., & Chung, K.C. (2009). Archie Cochrane and his vision for evidence-based medicine. Plastic and Reconstructive Surgery, 124(3), 982–988. https://doi.org/10.1097/PRS.0b013e3181b03928
32. Stetler, C.B., Brunell, M., Giuliano, K.K., … Virginia, N-S. (1998). Evidence-based practice and the role of nursing leadership. The Journal of Nursing Administration, 28(7/8), 45-53.
33. Stucky, C.H., De Jong, M.J., Rodriguez, J.A. (2020). A five-step evidence-based practice primer for perioperative RNs. AORN Journal, 112(6), 593–601. https://doi.org/10.1002/aorn.13220
34. Teolis, M.G. (2020). Improving nurses’ skills and supporting a culture of evidence-based practice. Medical Reference Services Quarterly, 39(1), 25–36. https://doi.org/10.1080/02763869.2020.1688626
35. Velioğlu, P., & Oktay, S. (1999). Türkiye’de hemşirelik araştırmalarına tarihsel açıdan kısa bir bakış. Hemşirelik Araştırma Dergisi, 1(1), 7–12.
36. Wang, S., Liang, J., Zhang, X., … Wu, X. (2025). Clinical nurses' evidence-based healthcare competence and associated Factors: A regional cross-sectional study. BMC Nursing, 24(1), 3722. https://doi.org/10.1186/s12912-025-03722-5
37. White, J., & McCarthy, G. (2007). Nursing theory development in the context of evidence-based practice. In Alligood, M.R. (Ed.), Nursing Theory: Utilization & Application (pp. 433–447). Mosby Elsevier.
38. White, K.M., Dudley-Brown, S., Terhaar, M.F. (2024). Translation of evidence into nursing and health care (4. ed.). Springer Publishing.
39. World Health Organization (WHO). (2021). Global strategic directions for nursing and midwifery 2021–2025. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789240033863
40. Yava, A., Tosun, N., Çiçek, H., … Hatipoğlu, S. (2007). Hemşirelerin Araştırma Sonuçlarını Kullanımında Engeller Ölçeği’nin geçerlilik ve güvenilirliği. Gülhane Tıp Dergisi, 49,72-80.
41. Yazıcı, G., & Bulut, H. (2018). Efficacy of a care bundle to prevent multiple infections in the intensive care unit: A quasiexperimental pretest-posttest design study. Applied Nursing Research, 39, 4–10. https://doi.org/10.1016/j.apnr.2017.10.009
42. Yılmaz, D., Düzgün, F., Dikmen, Y. (2019). Hemşirelerin kanıta dayalı hemşireliğe yönelik tutumlarının incelenmesi. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(4), 713-719. https://doi.org/10.31067/0.2018.91
43. Yılmazer, T. (2017). Algoritma rehberliğinde verilen bakımın basınç yarasını önlemeye etkisinin değerlendirilmesi (Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Türkiye).
44. Zimmerman, K. (2017). Essentials of evidence-based practice. International Journal of Childbirth Education, 32(2), 37.