İNSANİ GELİŞMİŞLİK KAVRAMI VE POLONYA İLE TÜRKİYE’NİN İNSANİ GELİŞMİŞLİK KARŞILAŞTIRMASI

Öz

İnsani Gelişmişlik Endeksi (İGE), ülkelerin kalkınma değerlendirmesinde sadece ekonominin büyümesinin değil, ülke insanlarının ve onların yetkinliklerinin esas kriter olması amacıyla oluşturulmuştur. Ülkelerin insani gelişmişlik kıyaslamasının yapabilmesi amacıyla Birleşmiş Milletler tarafından oluşturulan İGE’nde veriler “0” ile “1” arasında bir sayı olarak gösterilmiştir. 1 seviyesi mümkün olan en yüksek gelişmişlik düzeyidir. İGE ile Türkiye ve Polonya’nın insani gelişmişliği, Polonya’nın AB’ne üye olduğu 2004 yılından başlayarak 2021 yılına kadar olan dönem için incelenmiştir. Buradaki amaç, AB üyeliğinden sonra Polonya’nın insani gelişmişliğinin ve aynı dönemde Türkiye’nin insani gelişmişliğinin nasıl bir seyir izlediğini görebilmektir. Yıllara göre endeks sonuçları incelendiğinde, Polonya’nın 2004-2021 yılları arasında insani gelişmişlik düzeyini artırarak dünya sıralamasında 37ncilikten 34üncülüğe çıktığı görülmektedir. Türkiye ise, aynı dönemde, çok büyük bir sıçrama göstererek, 88nci sıradan 48nci sıraya yükselmiştir. Bu performansıyla Türkiye, dünyada insani gelişmişliğini en hızlı artıran ülkelerden bir olmuştur.

Anahtar Kelimeler

• İnsani Gelişmişlik Endeksi
• Turkiye
• Polonya

Human development comparison of Poland and Turkiye

Öz

The HDI was created to emphasize that people and their capabilities should be the ultimate criteria for assessing the development of a country, not economic growth alone. In the HDI, created by the United Nations, in order to make comparisons of countries' human development, the data in the index are shown as a number between "0" and "1" where 1 is the highest possible level of development. With the HDI, the human development levels of Turkiye and Poland were examined for the period from 2004, when Poland became a member of the EU, until 2021. The aim here is to see change in the human development level of Poland after EU membership and Turkiye's human development for the same period. When the results of the index are analyzed for the given period, it is seen that Poland increased its human development level between the years 2004-2021 from 37th to 34th in the world ranking. Turkiye, on the other hand, showed a great leap forward from 88th place to 48th place in the same period. With this performance, Turkiye has become one of the countries that increased its human development the fastest in the world.

Anahtar Kelimeler

• Human Development Index
• Turkiye
• Poland

Kaynakça

1. Barro, R. J.; Lee, J.-W. (2010) “A New Data Set of Educational Attainment in the World”, NBER Working Paper No. 1590.
2. Balcı, E., Özcan, S. (2019) İnsani Gelişme ve Büyüme Arasındaki İlişki: OIC Ülkeleri Üzerinde Bir Analiz, Sakarya İktisat Dergisi, Yıl 2019, Cilt: 8, Sayı: 3, 222-235. Esra BALCI Seyran ÖZCAN
3. Kazancı, H. (2022) Türkiye achieves highest ranking in UN Human Development Index for 3rd year in row.
4. Korkmaz, S. (2018) İnsani Gelişme Endeksine Yeni Yaklaşımlar.
5. Pehlivan, F. (12.9.2022) İnsani Gelişim dünyada da Türkiye’de de geriliyor.
6. Şeker, S. (2011) Türkiye’nin İGE ve Endeks Sıralamasının Analizi, Kalkınma Bakanlığı yayın No: 2828.
7. Taş, Ç. (2021) İnsani Gelişme Göstergeleri Bakımından Uluslararası Ekonomik İş Birliği ve Kalkınma Teşkilatı Üye Ülkelerinin Analizi.
8. Ünal, Ç. (2008) İnsani Gelişme Endeksine Göre Türkiye’nin Bölgesel Farklılıkları, Coğrafi Bilimler Dergisi, 2008, 6 (2), 89-113.

9. Creating the dimension indices, HDR2020_technical_notes. GNI per capita, PPP (current international $): https://data.worldbank.org/indicator/NY.GNP.PCAP.PP.CD, International Comparison Program, World Bank | World Development Indicators database, World Bank | Eurostat-OECD PPP Programme. HDR, What is human development?, Intellectual and historical underpinnings.
10. Human Development Report 2020, The next frontier.
11. Human Development Index (HDI) by Country 2023.
12. Human Development Reports, Explore HDI https://hdr.undp.org/data-center/human-development-index#/indicies/HDI İnsani Gelişme Kavramı ve Ölçümü, İnsani Gelişme Raporu; (1990)
13. Investopedia, Criticism of the Human Development Index (HDI) https://www.investopedia.com/ask/answers/042815/are-there-critics-human-development-index-hdi.asp. Technical note 1. Human Development Index,
14. https://hdr.undp.org/system/files/documents/technical-notes-calculating-human-development-indices.pdf. Technical note 1. Human Development Index.
15. Technical note 1. Human Development Index: Creating the dimension indices.
16. Technical notes, Calculating the human development indices,
17. https://hdr.undp.org/sites/default/files/2021-22_HDR/hdr2021-22_technical_notes.pdf.
18. UNDP Human Development Reports, HDI Dimensions and Indicators.
19. UNDP, Human Development Reports; 2023.
20. UNDP, Human Development Reports, About Human Development.
21. UNDP Human Development Reports, Human Development Index (HDI),
22. https://hdr.undp.org/data-center/human-development-index#/indicies/HDI.
23. UNDP Human Development Reports, Explore HDI, 2023.
24. UNDP Human Development Reports, Specific country data
25. https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/NOR
26. https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/TUR
27. https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/POL
28. https://worldpopulationreview.com/country-rankings/hdi-by-country