GELENEKTEN GELECEĞE YEREL TÜRLERİN YOLCULUĞU

Öz

İçinde bulunduğu coğrafyanın biyolojik çeşitliliği ve kültürel mirasın önemli bir bileşeni olan yerel çeşitler, yetiştiği çevre koşullarına adapte olmuş, yetiştiricinin kullanım, bilgi, alışkanlık ve gelenekleri ile yakından ilişkili değişken bir populasyon olarak tanımlanmaktadır. Araştırma alanı olan Balıkesir İli Savaştepe İlçesi Sarıbeyler Mahallesinin geçmişte, yerel koyun ırkları ve pamuk çeşitleri üretimi geleneksel el sanatları olan dokumacılık ve keçeciliğin gelişmesinde etkili olarak yerel ekonomiye olumlu yönde ivme kazandırmıştır. Ancak günümüzde kaybolmaya yüz tutmuş sözkonusu yerel türlerin üretim bilgisi yanında mahalle halkı da artık el sanatlarını üreten değil, yerel çeşitliliği ve toplumsal kültürün azaldığı bir topluluk haline gelmeye başlamıştır. Araştırmanın amacı söz konusu yörede geçmişte olduğu gibi yerel koyun ırkları ve pamuk üretiminin keçe ve dokumacılık el sanatının geliştirilerek yaşatılması öngörülmektedir. Bu konuda etnografik bilginin elde edilmesi amacıyla nitel araştırma yöntemlerinden yarı yapılandırılmış form tekniği kullanılarak hazırlanmış sorularla gelenek taşıyıcısı yerel halktan 30 kişi ile 2024 yılının şubat ve mart aylarında yüz yüze mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Yapılan araştırma sonucunda keçeciliğin ve dokumancılık geleneğinin yok olmaya yüz tutması hammedde kaynağı olan koyun yünlerinin ve yerel pamuk çeşitlerinin de hak ettiği yeri yerel pazarda bulamayarak olumsuz etkilenmesine yol açtığı tespit edilmiştir. Geleneksel el sanatlarının yeniden canlandırılmasıyla yerel pamuk çeşitleri ve yerli koyun ırklarının korunarak yaşatılması sağlanabilecektir. Böylece yörede söz konusu alanda geçmişin izlerinin takip edilmesi ile yerel kalkınma ve sürdürülebilir turizmin altyapısının oluşturulmasına da katkı sağlanabilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Gelenek
• sürdürülebilirlik
• yerel türler
• el sanatları

FROM TRADITION TO THE FUTURE: THE JOURNEY OF LOCAL VARIETIES

Öz

Local varieties, which are an important component of the biological diversity and cultural heritage of their geographical area, are defined as a variable population adapted to the environmental conditions in which they grow and closely related to the breeder's use, knowledge, habits, and traditions. In the past, the production of local sheep breeds and cotton varieties in the research area of Sarıbeyler Neighborhood, Savaştepe District, Balıkesir Province, has positively boosted the local economy by contributing to the development of traditional handicrafts such as weaving and felting. However, today, the production knowledge of these local breeds is on the verge of disappearing, and the neighborhood's residents are no longer producing handicrafts, but have begun to become a community where local diversity and social culture are declining. The aim of the research is to revive and preserve the local sheep breeds and cotton production, as well as the handicrafts of felting and weaving, as was the case in the past in the region in question. To obtain ethnographic information on this subject, face-to-face interviews were conducted with 30 local tradition bearers in February and March 2024, using questions prepared using the semi-structured form technique, one of the qualitative research methods. The research revealed that the decline of the goat herding and weaving traditions has negatively impacted the local market, preventing sheep wool and local cotton varieties—the raw materials for these crafts—from finding their rightful place. Reviving traditional handicrafts will ensure the preservation and continuation of local cotton varieties and native sheep breeds. Thus, following in the footsteps of the past in this area will also contribute to the creation of a foundation for local development and sustainable tourism.

Anahtar Kelimeler

• Tradition
• Sustainability
• Local Species
• Handicrafts

Kaynakça

1. Agrawal, R. (2024). Sustainablefashion: Consumer perceptionandadoption of ecofriendlyapparel. IndianJournal of FashionTechnology, 1(1). https://doi.org/10.36676/ijft.v1.i1.6
2. Altıntaş, K. M. (2016). Kaybolmaya yüz tutmuş geleneksel Türk el sanatkârlarının karşı karşıya bulunduğu ticari sorunların analizi. Bilig Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, (77), 157-182.
3. Aregem.(2023).Gelenekselel sanatları. http://aregem.kulturturizm.gov.tr/TR,12750/geleneksel-el-sanatlari.html Arslan, E. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 51, 395–407. https://doi.org/10.30794/pausbed.1116878
4. Atav, R., & Dilden, D. B. (2024). Lazer teknolojisi kullanılarak susuz desenlendirilmiş yenilikçi yün kumaş tasarımları geliştirilmesi. OrcleverProceedings of Researchand Development, 5(1), 45–54. https://doi.org/10.56038/oprd.v5i1.494
5. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 231–274.
6. Balpınar, B. (1988). Yörük kilimleri (s. 1–214). Türk Halk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
7. Balpınar, B., &Hirsch, U. (1982). Flatweaves of Turkey (s. 1–192). TextileMuseum.
8. “Bakıkesir Savaştepe Sarıbeyler Haritası”Haritalartr.(2025).https://www.haritatr.com/saribeyler-haritasi-e2c3 Balıkesir Valiliği (2025). Balıkesir. http://www.balikesir.gov.tr/ilcelerimiz

9. Baykal, F. (2021). Avrupa’nın uzak dağlık alanlarında kırsal turizm ve kazanılan deneyimler. Uluslararası Kırsal Turizm ve Kalkınma Dergisi, 5(1). https://doi.org/10.2602/4462
10. Beksaç, E., &Beksaç, Ş. N. (2022). Trakya ve Kuzeybatı Anadolu’da kaya tapınakları. Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 6(17), 408–447.
11. Bumin, Z., & Bumin, M. (2024). Analysis of consumerpreferences in sustainablefashionconsumption. Journal of InnovationsandSustainability.https://doi.org/10.51599/is.2024.08.03.01
12. Can, M. (2017). Kırsal turizmde yöresel el sanatlarında özgünlüğün korunması. Uluslararası Kırsal Turizm ve Kalkınma Dergisi, 1(1), 55–57.
13. Çolpan, G. (2024). Balıkesir Yüncü Yörükleri dokuma örnekleri. International Journal of SocialandHumanitiesSciencesResearch (JSHSR), 11(114), 1–14. https://doi.org/10.5281/zenodo.14585201
14. Demir, E. (2024). Nitel bir araştırma deseni olarak etnografi: kavramsal bir çözümleme. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(1), 63–74.
15. Dişli, G. (2022). Kültürel miras ve koruma olgusunun döngüsel ekonomi ve sürdürülebilirliğe katkısı: Türkiye örnekleminde bir değerlendirme. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 26(3), 441–451. https://doi.org/10.19113/sdufenbed.1084899
16. El Bassuony, A. A. H., Ibrahim, A. F., &Abdelsalam, H. K. (2025). Using naturalproducts in contemporaryfabricdesign: A criticalreview of trends, innovations, andfutureprospects (2019–2024). Cellulose, 32, 7485–7499. https://doi.org/10.1007/s10570-025-06700-x
17. Ekici, S. E., Güzel, E., &Elyiğit, U. (2023). Balıkesir geleneksel el sanatları. Balıkesir somut olmayan miras alan araştırmaları içinde (ss. 453–492). Balıkesir Valiliği Yayını.
18. Ekici, S. E., &Avcıkurt, C. (2021). Balıkesir somut olmayan kültürel miras unsurlarından el sanatlarının kırsal turizm kapsamında değerlendirilmesi. Ramoya Dergisi: Multidisipliner Akademik Yaklaşım Araştırmaları, 3(1), 35–49.
19. Emekli, G. (2006). Coğrafya, kültür ve turizm: Kültürel turizm. Ege Coğrafya Dergisi, 15(1–2), 51–59.
20. Etikan, S., & Çukur, T. (2011). Kırsal turizm faaliyetlerinin Çomakdağ-Kızılağaç köyü el sanatları üzerine etkisi. ART-E, 8, 1–15.
21. Güneş, G. (2011). Korunan alanların yönetiminde yeni bir yaklaşım: Katılımcı yönetim planları. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 3(1), 47–57.
22. Grover, T., Wang, L., Nayak, R., Padhye, R., &Khandual, A. (2025). Sustainablestrategiesforthevalorization of cottonandcottonblendedwaste: Pathwaystocirculareconomy. Cellulose, 32, 4077–4100. https://doi.org/10.1007/s10570-025-06524-9
23. Hacıoğlu, N., &Avcıkurt, C. (2008). Turistik ürün çeşitlendirmesi (ss. 189–208). Nobel Yayıncılık.
24. Harem, E. (2014). Türkiye pamuk çeşit kataloğu. Pamuk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü Yayın, (14)., 12.
25. Işık, E., & Semerci, Ç. (2019). Eğitim alanı nitel araştırmalarında veri üçgenlemesi olarak odak grup görüşmesi, bireysel görüşme ve gözlem. TurkishJournal of EducationalStudies, 6(3).1-14.
26. İnalcık, H. (1970). Osmanlı İmparatorluğu: Ekonomi ve Toplum (ss. 45–72). Eren Yayıncılık.
27. Kalaycı, M., &Özçatalbaş, O. (2021). Kültürel mirasın kırsal turizm bakımından önemi. Uluslararası Kırsal Turizm ve Kalkınma Dergisi, 5(1), 1–9.
28. Kelebek, N., &Çokan, T. (2020). Geleneksel keçecilikten sanatsal bakışlar. ZfWT – Zeitschriftfürdie Welt der Türken, 12(2), 45–63.
29. Kılıçarslan, H., Sema, E., & Arzu, E. (2017). El sanatlarında ekonomik kaygılarla ortaya çıkan yeni tasarımlar. Kalemişi Dergisi, 5(9), 9–33.
30. Koyuncu, M. (2024). Sürdürülebilir üretim ve yaşamda “yapağı”. Çevre, İklim ve Sürdürülebilirlik, 25(1), 23–36.
31. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2025). Geleneksel El Sanatları,https://www.ges.gov.tr/tr/hakkimizda
32. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2025). Halk Kültürü Bilgi ve Belge Merkezi. https://yakegm.ktb.gov.tr/TR-271762/halk-kulturu-bilgi-ve-belge-merkezi.html
33. Lewis, B. (1999). TheMiddle East: A briefhistory of thelast 2,000 years (ss. 112–135). Scribner.
34. Narin, M. (2025’a).“Gelenekten Geleceğe Yerel Türlerin Yolculuğu”,Sarıbeyler Turizm Derneği, https://sites.google.com/view/saribeylertd/kitap%C3%A7%C4%B1k?pli
35. Narin, M. (2025’b). Savaştepe Sarıbeyler’in kültür turizm potansiyeli. Sivas International Conference on ScientificandInnovationResearch IV, 1817–1831.
36. Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., &Moules, N. J. (2017). Thematicanalysis: Strivingtomeetthetrustworthinesscriteria. International Journal of QualitativeMethods, 16, 1–13. https://doi.org/10.1177/1609406917733847
37. Okumuş, E. (2014). Diyarbakır el sanatlarında İslami motifler – Bir giriş denemesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. I, 93-106.
38. Oğurlu, İ., & Türker, S. H. (2025). Sustainabilityanalysis of theuse of naturalecologicalmaterials in today’stextiletechnology. TurkishJournal of ScienceandEngineering, 7(1), 61–74.
39. Ölmez, N. F. (2005). Kaybolmaya yüz tutan kültür değerlerimizden Çorum Alaca dokumaları. InHalk Kültürlerini Koruma Sempozyumu (ss. 477–498). Motif Vakfı.
40. Önal, A., & Gökçe, S. (2024). Eco-friendlyandlow-costphytodyeingforwool, cottonand polyester textilematerialsusingParthenocissusquinquefoliafruitextracts. Journal of theTurkishChemicalSocietySection B: ChemicalEngineering, 7(2), 153–164.
41. Önder, M. (1964). Anadolu’da dokumacılık (ss.1–136). Kültür Yayınları.
42. Özek, K. (2022). Balıkesir ilinin hayvancılık potansiyeli ve geleceği. Dicle Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 11(1), 239-251.
43. Raifman, S., DeVost, M. A., Digitale, J. C., Chen, Y.-H., & Morris, M. D. (2022). Respondent-drivensampling: A samplingmethodfor hard-to-reachpopulations. CurrentEpidemiologyReports, 9, 38–47. https://doi.org/10.1007/s40471-021-00287-8
44. Savaştepe Sarıbeyler Nüfusu,(2025).(https://www.nufusune.com/148387-balikesir-savastepe-saribeyler-mahallesi-nufusu.
45. Savaştepe Belediyesi. (2025). Savaştepe hakkında. https://www.savastepe.bel.tr/savastepe/
46. Sevinç, B., & Oyman, N. R. (2016). Keçe üzerine farklı yüzey düzenleme teknikleri ile giyilebilir sanat ürünleri. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 6(3), 263–277.
47. Sümer, A. (1983). Koyun yünü ve geleneksel keçe üretimi. Folk ArtsJournal, 5(2), 45–53.
48. Şancı, Ş., & Özkan, B. (2024). Yeşil pazarlama kapsamındaki kurumsal sosyal sorumluluk faaliyetlerinin satın alma niyeti üzerindeki etkisi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 16(1), 86–102. https://doi.org/10.20491/isarder.2024.1778
49. Ting, C., Liu, Y. Ve Wong, S. (2025). Ensuringsamplediversity in respondent-drivenandsnowballsampling. Journal of QualitativeMethods, 24, 1–15.
50. Türkiye Cumhuriyeti Resmî Gazete, (1958). Belediye Kuruluş Kararları.
51. Türkiye Cumhuriyeti Resmî Gazete, (2012). 6360 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu.
52. Uzunyayla, F. (2015). İktisadi araçlarla ekonomik alana müdahalenin doğa ve birikim süreci açısından analizi. Amme İdaresi Dergisi,48 (3), 159-196.
53. UNESCO. (1996). Kalkınma için kültürel miras. Paris: UNESCO. https://www.unesco.org
54. WWOOF Türkiye. (2024). Aile çiftliği. https://wwoof.tr/tr/host/48492-aile-ciftligi-family-farming
55. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal Bilimlerde Nitel araştırma yöntemleri, (10. baskı), (ss.113-154), Seçkin Yayıncılık.