Üretken Yapay Zekâ ve Yapay Zekâ Destekli Teknolojilerin Kullanımına İlişkin Politika
Amaç ve Kapsam
Bu politika, Proceedings of Automotive Science and Technology dergisinde yazarlar, hakemler ve editörler tarafından üretken yapay zekâ ve yapay zekâ destekli teknolojilerin kullanımına ilişkin kuralları belirler. Politika, öncelikli olarak akademik makale hazırlığında yapay zekâ kullanımına yönelik STM sınıflandırma çerçevesine dayanmakta; yazarlık, hesap verebilirlik, şeffaflık, gizlilik ve yayın etiği konularında ise COPE ilkeleri doğrultusunda şekillendirilmektedir. Dergi, özellikle yapay zekânın makale metni yazımı veya taslak oluşturma amacıyla kullanımı gibi bazı alanlarda genel yayıncı yaklaşımına kıyasla daha katı bir tutum benimsemektedir.
Bu politika; gönderilen makaleler, revize dosyalar, ek materyaller, şekiller, tablolar, makale ile birlikte paylaşılan kodlar, hakem raporları, editöryal yazışmalar ve karar mektupları için geçerlidir. Politika, hem makale hazırlık sürecinde hem de hakemlik ve editöryal değerlendirme süreçlerinde yapay zekâ kullanımını kapsar. Yapay zekânın araştırma tasarımı, araştırma yöntemleri, veri analizi, görüntü analizi, görselleştirme veya kodla ilgili iş akışlarının bir parçası olarak kullanılması durumunda, bu kullanım makalede uygun şekilde açıklanmalıdır.
Yazarlar İçin
Yazarlar; gönderilerinin doğruluğu, özgünlüğü, bütünlüğü, atıfları, izinleri, analizleri, yorumları ve sonuçlarından tamamen sorumludur. Yapay zekâ araçları yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez. Rutin yazım, dil bilgisi, noktalama ve sınırlı dil düzeltme desteği, yeni bilimsel içerik, yeni yorum veya yeni akademik iddia üretmemesi koşuluyla resmi beyan gerektirmeden kullanılabilir. Tablo 1’de belirtilen diğer izin verilen yapay zekâ kullanımları ise ilgili durumlarda beyan edilmelidir.
Bu dergi, üretken yapay zekânın makale içeriğini yazmak veya taslak oluşturmak amacıyla kullanılmasına izin vermez. Ayrıca üretken yapay zekânın, makale ile birlikte sunulan açıklayıcı görselleri, şekilleri veya sanatsal/illüstratif materyalleri oluşturmak ya da değiştirmek amacıyla kullanılmasına da izin verilmez. Yapay zekâ destekli görsel işleme, yalnızca araştırma tasarımının veya araştırma yöntemlerinin bir parçası olması, bilimsel olarak gerekçelendirilmesi ve makalede şeffaf ve tekrarlanabilir biçimde açıklanması durumunda değerlendirilebilir.
Tablo 1. Akademik Makale Hazırlığında Yapay Zekâ Kullanımının Sınıflandırılması
| No | Akademik makale hazırlığında yapay zekâ kullanımı | Faaliyetin açıklaması | Faaliyet örnekleri | Faaliyetin kapsamadığı durumlar | Bu dergide izin veriliyor mu? | Kullanıldıysa beyan gerekli mi? |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Makalenin dil açıklığını artırmak amacıyla metnin iyileştirilmesi, düzeltilmesi, düzenlenmesi veya biçimlendirilmesi | Yazar tarafından yazılmış metinde dil iyileştirme önerileri için otomatik araçların kullanılması | Yazım denetimi, dil bilgisi denetimi, ifade iyileştirme, okunabilirlik artırma | Yeni metin üretimi, makine tarafından oluşturulan özetler, araştırma sürecinin parçası olarak yapay zekâ analizi veya belge özetleme | Evet | Yalnızca rutin dil desteğiyle sınırlıysa hayır |
| 2 | Makale içeriğinin yazılması veya taslak oluşturulması | Makale metninin bir kısmının veya tamamının yapay zekâ ile üretilmesi | Komut temelli cümle veya paragraf taslağı oluşturma, metin genişletme veya yeniden yazma, makaleye dahil edilmek üzere makine üretimi özetler | Basit yazım veya dil bilgisi düzeltmesi ya da yapay zekâ kullanımının makale yazımından ziyade araştırma süreciyle sınırlı olması | Hayır | Uygulanamaz |
| 3 | Yayın amacıyla makale metninin çevrilmesi | Yazarın özgün metninin başka bir dile çevrilmesinde yapay zekâ desteği kullanılması | Makale taslağının yapay zekâ destekli çevrilmesi | Araştırma sürecinde kaynak materyallerin çevrilmesi ve makale hazırlığıyla doğrudan ilişkili olmayan çeviri işlemleri | Evet | Evet |
| 4 | Makalede sunulan verilerin iyileştirilmesi veya biçimlendirilmesi | Makalede veya ek dosyalarda hâlihazırda raporlanan verilerin sunumunu, okunabilirliğini veya biçimini iyileştirmek için yapay zekâ kullanılması | Tabloların biçimlendirilmesi, veri sunumunun iyileştirilmesi, mevcut raporlanmış verilerin okunabilirliğinin artırılması | Veri üretimi, esaslı veri manipülasyonu veya araştırma sonuçlarının değiştirilmesi | Evet, kısıtlamalarla | Evet |
| 5 | Yalnızca açıklayıcı amaçlı görsellerin, diyagramların veya diğer şekillerin üretilmesi, iyileştirilmesi, düzeltilmesi, düzenlenmesi veya biçimlendirilmesi | Açıklayıcı, estetik veya dekoratif amaçlı şekil ya da görsel oluşturmak veya değiştirmek için yapay zekâ kullanılması | Kavramsal illüstrasyonlar, dekoratif şekiller, stilize edilmiş veri dışı görseller | Gerçek araştırma verilerinin veya sonuçlarının görselleştirilmesi ya da makalede açıklanan yöntemsel olarak gerekçelendirilmiş araştırma aşaması görüntü işleme | Hayır | Uygulanamaz |
| 6 | Araştırma verilerinin veya sonuçlarının görselleştirmelerinin üretilmesi, iyileştirilmesi, düzeltilmesi, düzenlenmesi veya biçimlendirilmesi | Araştırma verilerine veya sonuçlarına dayalı grafik, çizelge, şekil veya görselleştirmeleri üretmek ya da değiştirmek için yapay zekâ kullanılması | Yapay zekâ destekli grafik oluşturma, yapay zekâ destekli şekil değişikliği, gerçek araştırma çıktılarının yapay zekâ destekli görselleştirilmesi | Olağan veri görselleştirme iş akışlarında kullanılan geleneksel üretken olmayan yazılımlar veya gönderilen şekillerin beyan edilmeden değiştirilmesi | Hayır; ancak araştırma tasarımının veya yöntemlerinin bir parçasıysa ve tamamen açıklanmışsa istisnai olarak değerlendirilebilir | İstisnai olarak izin verilirse evet |
| 7 | Makalede sunulan kodun iyileştirilmesi veya biçimlendirilmesi | Kodun bilimsel işlevini değiştirmeden, makalede sunulan kodun görünümünü veya sunumunu iyileştirmek için yapay zekâ kullanılması | Mevcut kodun okunabilirliğini artırma, biçimlendirme, yorum satırı ekleme veya sunumunu iyileştirme | Yeni araştırma kodunun yapay zekâ ile üretilmesi veya araştırmayı etkileyen kod işlevlerinin uygun yöntemsel açıklama olmaksızın yapay zekâ ile değiştirilmesi | Evet, kısıtlamalarla | Evet |
| 8 | Kaynak listelerinin oluşturulmasına yardımcı olunması | Makaleye dahil edilmesi olası kaynakları önermek veya düzenlemek için yapay zekâ kullanılması | İlgili literatür önerme, potansiyel kaynakları belirlemeye yardımcı olma | Uydurma kaynaklar, halüsinasyon kaynaklar veya yalnızca standart düzenleme işlevleriyle kullanılan geleneksel üretken olmayan kaynakça yönetim yazılımları | Evet | Yapay zekâ kaynak seçmek, derlemek, üretmek veya düzenlemek için kullanıldıysa evet |
| 9 | Yapay zekâ tarafından üretilen içeriğin, makine dışı kaynaklardan elde edilmiş özgün araştırma verisi veya sonucu gibi sunulması | Yapay zekâ tarafından üretilen metin, veri, görsel, grafik, spektrum veya diğer çıktıların, makine dışı kaynaklardan elde edilmiş özgün bulgular gibi sunulması | Yapay zekâ üretimi içeriğin özgün deney, gözlem, ölçüm veya analiz sonucu gibi sunulması | Yapay zekâ çıktılarının kendisi üzerine şeffaf araştırmalar veya araştırma yöntemleri içinde uygun şekilde beyan edilmiş yapay zekâ kullanımı | Hayır | Uygulanamaz |
Tablo 1’deki faaliyet sınıfları STM sınıflandırma çerçevesinden uyarlanmıştır. İzin ve beyan sütunları ise derginin editöryal yaklaşımını yansıtmaktadır.
Yazarlar İçin Beyan Gereklilikleri
Tablo 1 kapsamında beyan gerektiren durumlarda yazarlar şu bilgileri belirtmelidir: kullanılan araç veya hizmet; mevcutsa model ve sürüm bilgisi; kullanım amacı; makalenin, şeklin, tablonun, kodun veya kaynakça sürecinin hangi bölümünün etkilendiği; insan tarafından yapılan inceleme ve doğrulamanın kapsamı. Dergi, editöryal değerlendirme amacıyla ham dosyalar, işlem öncesi şekiller, önceki sürümler, komutlar, ayarlar, kayıtlar veya kod geçmişi gibi destekleyici materyaller talep edebilir.
Yazım Sürecinde Üretken Yapay Zekâ ve Yapay Zekâ Destekli Teknolojilerin Kullanım Beyanı
Bu politika kapsamında beyan gerektiren şekilde yapay zekâ veya yapay zekâ destekli teknolojileri kullanan yazarlar, makalenin sonunda, kaynaklardan hemen önce bir beyan eklemelidir.
Üretken Yapay Zekâ Kullanım Beyanı
Derginin GEN-AI Politikası kapsamında beyan gerektiren şekilde üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli teknolojileri kullanan yazarlar, makalenin sonunda, Kaynaklar bölümünden hemen önce bir beyan eklemelidir. Yazarların bu beyanı tamamlamadan önce GEN-AI Politikasını dikkatle incelemeleri beklenir.
Üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli herhangi bir teknoloji makalenin hazırlanmasında kullanılmadıysa şu ifade kullanılmalıdır:
Yazar(lar), bu bildirinin hazırlanmasında üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli teknolojilerin kullanılmadığını beyan eder.
GEN-AI Politikası kapsamında beyan gerektiren şekilde üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli teknoloji kullanıldıysa şu ifade kullanılmalıdır:
Bu bildirinin hazırlanması sırasında yazar(lar), [ARAÇ / HİZMET ADI] aracını [AMAÇ] için kullanmıştır. Yapay zekâ destekli tüm çıktılar daha sonra yazar(lar) tarafından gözden geçirilmiş ve gerekli görülen yerlerde düzenlenmiştir. Yazar(lar), makalenin nihai içeriğinin tüm sorumluluğunu üstlenmektedir.
Hakemler İçin
Hakem değerlendirmesine sunulan bir makale gizli bir belgedir. Hakemler; makaleyi, makalenin herhangi bir bölümünü, ek materyalleri, şekilleri, tabloları, verileri, hakem formlarını veya hakem raporlarını kamusal veya harici üretken yapay zekâ ya da yapay zekâ destekli araçlara yükleyemez. Bu kısıtlama, kullanım amacının dil düzeltme, özetleme, taslak oluşturma desteği veya başka herhangi bir otomatik destek olması durumunda da geçerlidir.
Hakemler, üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli teknolojileri bir çalışmanın bilimsel değerini, özgünlüğünü, yöntemsel sağlamlığını, etik uygunluğunu, yenilik düzeyini, argüman açıklığını veya yayımlanabilirliğini değerlendirmek için kullanamaz. Hakemler, hakem raporunun temel gerekçesini oluşturmak, taslak hâline getirmek, genişletmek, yeniden yazmak veya gerekçelendirmek amacıyla bu tür araçları kullanamaz. Hakemlik süreci bağımsız insan yargısı, eleştirel değerlendirme, alan uzmanlığı ve hesap verebilirlik gerektirir; bunların tamamı hakemin sorumluluğundadır.
Hakemlerden raporlarını bizzat hazırlamaları ve tüm yorum, eleştiri, öneri ve yayın tavsiyelerinin kendi akademik değerlendirmelerini yansıtmasını sağlamaları beklenir. Hakemler, kendi uzman görüşlerinin yerine yapay zekâ tarafından üretilmiş değerlendirmelere, önerilere veya yorumlara dayanamaz.
Bir hakem, makalede beyan edilmemiş veya uygunsuz üretken yapay zekâ ya da yapay zekâ destekli teknoloji kullanımı bulunduğundan şüphelenirse; olası uydurma, tahrifat, görsel değişikliği veya beyan edilmemiş yapay zekâ üretimi metin dâhil olmak üzere bu endişeyi gizli olarak ilgili editöre bildirmelidir. Bu tür endişeler, yazarlara doğrudan suçlayıcı bir dille yöneltilmek yerine derginin editöryal süreci içinde ele alınmalıdır.
Hakemlik sürecinde gizliliğin ihlali veya yapay zekânın uygunsuz kullanımı, hakemin değerlendirme sürecinden çıkarılmasına ve gerekli görüldüğünde dergi için gelecekteki hakemlik faaliyetlerinden men edilmesine yol açabilir.
Editörler İçin
Editörler, gönderilen tüm makaleleri ve tüm editöryal yazışmaları kesinlikle gizli kabul etmelidir. Editörler; makaleleri, revize dosyaları, ek materyalleri, hakem yorumlarını, yazar yanıtlarını, editöryal notları, karar mektuplarını veya bunlarla ilişkili herhangi bir gizli içeriği kamusal veya harici üretken yapay zekâ ya da yapay zekâ destekli araçlara yükleyemez. Bu kısıtlama, kullanım amacının yalnızca dil iyileştirme, özetleme, taslak oluşturma desteği veya idari kolaylık olması durumunda da geçerlidir.
Editörler, üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli teknolojileri bir makalenin bilimsel değerini, özgünlüğünü, yöntemsel sağlamlığını, etik kabul edilebilirliğini veya yayımlanabilirliğini değerlendirmek için kullanamaz. Editörler; hakemlik, revizyon, kabul, ret, geri çekme veya endişe bildirimi gibi editöryal kararları almak, şekillendirmek, gerekçelendirmek veya sonuçlandırmak amacıyla bu tür araçları kullanamaz. Editöryal değerlendirme ve karar verme süreçleri bağımsız insan yargısı, alan uzmanlığı, adalet ve hesap verebilirlik gerektirir; bunlar yalnızca editörün sorumluluğundadır.
Editörler; intihal taraması, dosya tamlık kontrolü, görsel bütünlük değerlendirmesi, kaynakça biçim kontrolü veya hakem belirleme gibi sınırlı teknik ya da idari destekler için güvenli, dergi tarafından onaylanmış ve gizliliği koruyan araçları kullanabilir. Ancak bu araçlar editöryal yargının yerini alamaz ve makale gizliliğini tehlikeye atmamalıdır.
Editörler; yazarların, hakemlerin ve yayın kurulu üyelerinin derginin GEN-AI Politikasına uymasını sağlamalıdır. Beyan edilmemiş veya uygunsuz yapay zekâ kullanımı şüphesi varsa editörler açıklama, ek beyan, revize dosya, ham veri, özgün görsel veya diğer destekleyici materyalleri talep edebilir. Gerekli durumlarda konu, derginin yayın etiği ve etik ihlal prosedürleri doğrultusunda ele alınmalıdır.
Editörler; editöryal sürecin bütünlüğünü, şeffaflığını, adilliğini ve gizliliğini korumaktan sorumludur. Bir editör tarafından yapay zekânın editöryal bağımsızlığı, gizliliği veya karar verme sürecini etkileyen uygunsuz kullanımı ciddi bir editöryal sorumluluk ihlali olarak değerlendirilebilir.
Politikaya Uyulmaması
Bu politikaya uyulmaması; durumun ciddiyetine ve derginin yayın etiği prosedürlerine bağlı olarak açıklama talebi, beyanların zorunlu düzeltilmesi, destekleyici dosya talebi, ret, değerlendirme sürecinde geri çekme, yayın sonrası düzeltme, endişe bildirimi veya makalenin geri çekilmesi gibi sonuçlara yol açabilir.