EKOLOJİK TASARIM KRİTERLERİNE GÖRE KENT PARKLARININ İYİLEŞTİRİLMESİ EDİRNE KENT ORMANI ÖRNEĞİ

Öz

Ekolojik tasarım kriterlerine göre tasarlanan bir alanda estetik kalite artırılırken yerel ekosistemin sorunlarına da çözümler sağlanabilmektedir. Aynı zamanda yapı içerisinde istenilen konfor koşullarına ulaşmak için gereken enerjinin kontrolsüz tüketiminin de önüne geçilmesi mümkündür. Enerji etkin tasarımla yapı içinde ısıtma ve soğutmaya duyulan enerjide tasarruf sağlanırken kaynak tüketimini azaltan, doğayı koruyan ve biyolojik çeşitliliği artıran uygulamaların yapılması mümkündür. Enerji etkin yaklaşımla oluşturulan sulak alan tasarımlarıyla kaybolacak yağmur suyunun yüzeysel akışta doğal hidrolojik döngüsünün alana geri kazanımı sağlanır. Yüzey akış sularının depolanarak sulamada kullanılması ve atık suların arıtılıp yeniden değerlendirilmesi gibi faaliyetler su etkinliğini önemli ölçüde artırır. Katı atıkların ayrıştırılarak yeniden kullanımı, atıkların yol açacağı ekolojik ayak izini azaltmaktadır. Oluşturulan mikroklimatik çevre iklimlendirmesi ile hava kalitesinin artırılması sağlanır. Doğal bitki strüktürünün yerel bitki türleri ile desteklenmesi kentsel ses kontrolünü sağlar. Tüm bu kazanımlar ise iklim değişikliği ve küresel ısınma gibi büyük çevre sorunlarının önlenmesine aracılık eder. Bu çalışmanın amacı, kent parkı iyileştirmelerinde ekolojik tasarım hedeflerini ortaya koymak ve çalışma alanı örneği üzerinden bu hedeflerle mevcut durumun kıyaslanmasıdır. Bu sayede problemlerin belirlenmesi ve belirlenen sorunlara ilişkin ekoloji temelli çözüm önerileri getirilmesi amaçlanmaktadır. Bu bağlamda Edirne Kent Ormanı çalışma alanı olarak seçilmiş ve alan McHarg’ ın (1969) ekolojik tasarım kriterleri doğrultusunda değerlendirilmiştir. Edinilen bulgular çerçevesinde mevcut durum ortaya konmaya çalışılmıştır. Gözlemler çerçevesinde mevcut durumda belirlenen problemlere ilişkin ekolojik çözüm önerileri getirilmiştir. Çalışma ile kentsel mekânlar kurgulanırken ekoloji temelli yaklaşımların değerlendirilmesi gerekliliği vurgulanmakta ve yeni vizyonların bu yaklaşım doğrultusunda oluşturulması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• ekoloji
• enerji etkin tasarım
• iklim değişikliği
• mikroklima
• ekosistem
• Edirne
• ecology
• energy efficient design
• climate change
• microclimate
• ecosystem

IMPROVEMENT OF CITY PARKS ACCORDING TO ECOLOGICAL DESIGN CRITERIA: THE CASE OF EDİRNE URBAN FOREST

Öz

In an area designed according to ecological design criteria, while increasing the aesthetic quality, solutions can be provided to the problems of the local ecosystem. At the same time, it is possible to prevent the uncontrolled consumption of the energy required to achieve the desired comfort conditions in the building. With an energy efficient design, it is possible to make applications that reduce resource consumption, protect nature and increase biodiversity, while saving energy for heating and cooling in the building. With the wetland designs created with an energy efficient approach, the natural hydrological cycle of the rain water that will be lost in the surface flow is restored to the area. Activities such as the storage and use of runoff water for irrigation and the treatment and reuse of wastewater significantly increase water efficiency. Segregation and reuse of solid waste reduces the ecological footprint of waste. With the created microclimatic environmental climate, air quality is increased. Supporting the natural plant structure with local plant species provides urban sound control. All these gains mediate the prevention of major environmental problems such as climate change and global warming. The aim of this study is to reveal the ecological design targets in urban park improvements and to compare these targets with the current situation through the study area example. In this way, it is aimed to identify the problems and to propose ecology-based solutions to the identified problems. In this context, Edirne Urban Forest was chosen as the study area and the area was evaluated in accordance with McHarg’s (1969) ecological design criteria. In the framework of the obtained findings, the current situation has been tried to be revealed. Within the framework of the observations, ecological solution suggestions were made for the problems identified in the current situation. The study emphasizes the necessity of evaluating ecology-based approaches while constructing urban spaces, and it is aimed to create new visions in line with this approach.

Anahtar Kelimeler

• ecology
• energy efficient design
• climate change
• microclimate
• ecosystem

Kaynakça

1. Aklanoğlu, F. (2009). Geleneksel Yerleşmelerin Sürdürülebilirliği ve Ekolojik Tasarım: Konya-Sille Örneği. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
2. Alpay, C. O., Kalaycı, A., Birişçi, T. (2013). Ekolojik Tasarım Kriterlerine Göre Kent Parkı İyileştirme Modeli: İzmir Kültür Parkı. TMMOB 2. İzmir Kent Sempozyumu / 28-30 Kasım, 329–344.
3. Anonymous 2010. https://en.downsviewpark.ca/park Erişim Tarihi: 25.11.2022
4. Anonymous 2011. https://land8.com/turenscape-design-outstanding-river-park/ Erişim Tarihi: 17.10.2022 Anonymous 2012. https://www.meteoblue.com/tr/hava/historyclimate/climatemodelled/edirne_t%c3%bcrkiye_747712 Erişim Tarihi: 17.10.2022
5. Anonymous 2013. https://www.meteoblue.com/tr/hava/historyclimate/climatemodelled/edirne_t%c3%bcrkiye_747712 Erişim Tarihi: 17.10.2022
6. Anonymous 2014. http://landezine.com/index.php/2019/11/calvados-honfleur-business-park-by-la-compagnie-du-paysage/ Erişim Tarihi: 20.10.2022
7. Anonymous 2015. https://id.pinterest.com/pin/668854982132764048/ Erişim Tarihi: 20.10.2022 Anonymous 2016. https://www.arkitera.com/tanitim/ekogrid-cim-otopark-sistemi-ile-cim-otoparklar-icin-yesil-cozumler/ Erişim Tarihi: 20.10.2022
8. Anonymous 2017. https://blogs.lt.vt.edu/willametteriverwatershed/2016/09/26/willamette-river-urban-complications/ Erişim Tarihi: 22.10.2022

9. Anonymous 2018. http://mimdap.org/2016/12/kuba-surdurulebilir-tarymla-aclydhy-tarihe-gomdu/ Erişim Tarihi: 22.10.2022
10. Anonymous 2019. https://www.landscapingnetwork.com/landscape-design/sustainable/solar.html Erişim Tarihi: 25.12.2022
11. Anonymous 2020. https://urbantoronto.ca/news/2018/09/downsview-park-green-asset-and-keeleys-great-amenity Erişim Tarihi: 11.12.2022
12. Atıl, A., Gülgün, B. Yörük, İ. (2005). Sürdürülebilir Kentler ve Peyzaj Mimarlığı, Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, (42-2), 215-226, İzmir.
13. DeBord, D. D. ve Dunbar, T. R. (1985). Earth-Sheltered Landscapes. Van Nostrand Reinhold Publisher, NY, 126p.
14. Erdoğan, E. ve Uslu, A. (2011). Enerji Etkin Tasarım. Peyzaj Çevre ve Tarım. Anadolu Üniversitesi. Açıköğretim Fakültesi Yayını, No: 1279, 108-132. Eskişehir.Gilmer, M. (2013). Passive Solar Landscaping for Energy Efficiency. Landscaping Network. Web Adresi: http://www.landscapingnetwork.com/landscape-design/sustainable/solar.html Erişim Adresi: 04.12.2020
15. Erzen, J. (2010). “Kent Estetiği”, Dosya 23 Kent Estetiği, TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi, s.54. Grimmond, C. S. B. ve Oke, T. R. (2002). Reducing Urban Heat Islands: Compendium of Strategies Trees and Vegetation. Journal of Applied Meteorology, 41(7), 792–810.
16. Gürbüz, R., ve Arıdağ, L. (2013). Sürdürülebilir Peyzaj Tasarımında Asla ve Leed Sertifikalarının Karşılaştırılması. Beykent Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 6(2), 77-92.
17. Hoeven, G.V. (1982). Energy Efficient Landscaping. Kansas State University, Agricultural Experiment Station and Cooperative Extension Service, No:627, 1-16.
18. Karakaya, C. 2016. Kilit Parke Taşı Sorunsalı. Yeşil Mimari Dergisi, 7(1);1-20.
19. Kavuran, D. (2021). Sürdürülebilir Peyzaj Planlama Ve Tasarım Yaklaşımları Çerçevesinde Mevcut Kent Parklarının İyileştirilmesi: Mogan Parkı Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı. Ankara. 302s.
20. Küçükkaya, E. (2018). Yeşil Bina Sertifikasyon Sistemleri ve Bütünleşik Bina Tasarımı Yaklaşımıyla Enerji Kullanımının Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Yalova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yalova. Krigger, J. (1995). Landscaping for Enegy Efficiency. Energy Efficiency and Renewable Energy, 4(220), 1-5s, USA.
21. McHarg I. L. (1969). Design with natüre. Published for the American Museum of Natural History by the Natural History Press.
22. Onur, B. (2012). Peyzaj Tasarım ve Yönetiminde Ekolojik Yaklaşım ve Sürdürülebilir Kent Hedefine Katkıları. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 2(5); 245-252.
23. Panagopoulous, T. (2008). Using Microclimatic Landcape Design to Create Thermal Comfort and Energy Efficiency. Actas Da 1a Conferência Sobre Edifícios Eficientes / 25 Haziran (s. 1-4). Algarve, Portekiz: Algarve Üniversitesi.
24. Robinette, G. (1983). Landscape planning for energy conservation, Van Nostrand Reinhold Company, 11-15-116 s, USA.
25. Somalı, B., ve Ilıcalı, E. (2009). Leed ve Breeam Uluslararası Yeşil Bina Değerlendirme Sistemlerinin Değerlendirilmesi. IX. Ulusal Tesisat Mühendisliği Kongresi / 06-09 Mayıs . İzmir: MMO Tepekule Kongre ve Sergi Merkezi.
26. Şenol, Y. (2019). Sürdürülebilir Peyzaj Tasarım Kriterleri Doğrultusunda Sultanbeyli Gölet Parkı İçin Model Önerisi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı. İstanbul. 199s.
27. Tunçer, M. (1994). Şehir Merkezler Planlamasına Ekolojik Yaklaşım 5. Kentsel Tasarım ve Uygulamalar Sempozyumu Bildirileri, Mimar Sinan Üniversitesi Yayınları, İstanbul.
28. Yeang, K. (2008). Ken Yeang’ın Ekolojik Tasarım Yaklaşımı. Yapı Dergisi (318), 112-118.
29. TABÇDP. (2009). 1/100.000 Ölçekli Trakya Alt Bölgesi Ergene Havzası Revizyon Çevre Düzeni Planı (Plan Açıklama Raporu), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı.
30. ÇDR. (2022). Edirne İli 2021 Yılı Çevre Durum Raporu, T. C. Edirne Valiliği Çevre, Şehircilik Ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü.