BRUTALIST ARCHITECTURE: EXAMINING THE TASHKENT MODERNISM PROJECT AND DEVELOPING A CONSERVATION MODEL FOR TÜRKİYE

Öz

Brutalist architecture emerged as a significant architectural movement between the 1960s and 1980s, characterized by the expressive use of exposed concrete, monumental forms, and structural clarity. Although many Brutalist buildings were constructed during the mid-twentieth century, in recent decades these structures have increasingly been recognized as an important component of modern architectural heritage. However, rapid urban transformation processes and changing urban policies have led to the demolition or alteration of many Brutalist buildings, particularly in large metropolitan cities. This study examines Brutalist architecture through a comparative analysis of selected buildings in Tashkent and Istanbul within the framework of the Tashkent Modernism Project. Buildings such as the Alisher Navoi Cinema and Chorsu Hotel in Tashkent, and the Atatürk Cultural Center (AKM) and the former Tercüman Newspaper Building in Istanbul, are analyzed in order to identify common architectural characteristics and contextual differences. The architectural features observed in the Tashkent examples are used as analytical criteria to evaluate the Istanbul cases. In this context, the study does not propose Brutalism as a design model for new developments, but rather highlights its value as an important layer of twentieth-century architectural heritage that requires documentation and conservation.

Anahtar Kelimeler

• Brutalism
• Brutalist Architecture
• Tashkent Modernism
• 20th Century Architecture
• Reyner Banham
• Alisher Navoi Cinema
• Atatürk Cultural Center (AKM)

Teşekkür

I would like to express my sincere gratitude to my supervisor, Professor Dr. Meryem Atik, for her continuous support throughout this research process and for her invaluable guidance, knowledge, and experience. Her contribution and encouragement have been truly invaluable to me.

BRÜTALİST MİMARİ: TAŞKENT MODERNİSM PROJESİNİN İNCELENMESİ ve TÜRKİYE İÇİN KORUMA MODELİNİN GELİŞTİRİLMESİ

Öz

Brütalist mimari, 1960–1980 yılları arasında ortaya çıkan ve özellikle brüt beton kullanımı, anıtsal kütle düzeni ve yapısal ifadeyi öne çıkaran önemli bir mimari akımdır. Ancak bu yapılar günümüzde yalnızca belirli bir dönemin mimari üretimi olarak değil, aynı zamanda modern mimari mirasın önemli bir parçası olarak değerlendirilmektedir. Buna karşın, hızlı kentsel dönüşüm süreçleri ve değişen kent politikaları, birçok Brütalist yapının yıkılması ya da özgün karakterini kaybetmesi gibi sorunlara yol açmaktadır. Bu çalışma, Taşkent Modernizm Projesi çerçevesinde Taşkent ve İstanbul’daki seçilmiş yapılar üzerinden Brütalist mimariyi karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelemektedir. Bu kapsamda Taşkent’teki Alişer Nevai Sineması ve Chorsu Oteli, İstanbul’daki Atatürk Kültür Merkezi (AKM) ve yıkılmış olan Tercüman Gazetesi Binası analiz edilerek mimari özellikler ve bağlamsal farklılıklar ortaya konmuştur. Taşkent örneklerinde belirlenen mimari özellikler karşılaştırma kriterleri olarak kullanılmış ve İstanbul’daki yapılar bu kriterler doğrultusunda değerlendirilmiştir. Bu bağlamda çalışma, Brütalizmi yeni bir mimari tasarım modeli olarak önermek yerine, modern mimari mirasın korunması gereken bir katmanı olarak ele almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Brütalism
• Brütalist Mimari
• Taşkent Modernizm
• 20 Yüz Yıl Mimarisi
• Reyner Banham
• Alişer Navoi Sinemasi
• Atatürk Kültür Merkezi

Teşekkür

Bu makale sürecinde her zaman destek olan ve bilgi ve deneyimleriyle yol gösteren hocam Sayın Prof. Dr. Meryem ATİK, içten teşekkürlerimi sunarım. Emeği ve katkısı benim için çok kıymetli.

Kaynakça

1. Anthony. V, (2012).Learning to Love Brutalism. Docomomo Journal, 47, 4-9. https://doi.org/10.52200/47.A.Q0J80HCU
2. Altun, D. (2016). Brutalism Now: Rethinking Brutalism in Contemporary World Architecture. The Artist and Journal of Home Culture. https://doi.org/10.3390/arts5020003
3. Balcı Öztürk, Ö., & Şenyurt, O. (2024). İkinci Dünya Savaşı Sonrası Mimaride Yeni Brütalizm ve Türkiye’ye Yansımaları (1960-1980). Sanat Tarihi Dergisi, 33(2), 965-993. https://doi.org/10.29135/std.1495018
4. Banham, R. (1966). The New Brutalism: Ethic or Aesthetic? London: Architectural Press.
5. Bozdoğan, S. (2001). Modernism and Nation Building: Turkish Architectural Culture in the Early Republic.
6. Boris Ch. (2024).Modernism in Tashkent: stylistic evolution and institutional history.ACDF Tashkent Modernism Dergisi https://tashkentmodernism.uz
7. Celli, S. (2025). A Protection Inventory for Modernist Heritage. Tashkent Modernism XX/XXI. ISBN:9783037787519
8. Christian S. (2012) Tashkent: Forging a Soviet City (1930–1966), Journal of Urban Technology, 19:1, 103-106, DOI: 10.1080/10630732.2011.648444

9. Del Curto, D. (2025). A Methodology for Preserving the Modernist Architecture of Tashkent. Tashkent Modernism XX/XXI. ISBN:978-3-03778-751-9
10. Deo, F. and Celli, S. (2025). An Overview of National Legislation for the Protection of Cultural Heritage in Uzbekistan: From the Late-Soviet Period to the Present Day. Tashkent Modernism XX/XXI. ISBN:978-3-03778-751-9
11. Tanyeli, U. (2017). Yıkarak yapmak: Anarşist bir mimarlık kuramı için altlık. Metis Yayınları.
12. Türeli, I. (2018). Architecture as Advertising: The Istanbul Reklam Building. Mid-Century Modernism in Turkey. https://doi.org/10.4324/9781315751849
13. Curtis, W. J. R. (1996).Modern Architecture Since 1900.London: Phaidon Press. ISBN: 9780714833565
14. Frampton, K. (2007).Modern Architecture: A Critical History (4th ed.).London: Thames & Hudson. ISBN: 9780500203954
15. Glendinning, M. (2019). The conservation of modern architecture.Architectural History, 62, 387–410. https://doi.org/10.1017/arh.2019.2
16. Gürel, M. (2016). Mid-Century Modernism in Turkey: Architecture Across Cultures in the 1950s and 1960s (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315751849
17. Söylemez.D.,(2022). Brütalist Mimari: İstanbul Atatürk Kültür Merkezi. Türk İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi (TIDSAD). https://doi.org/10.29228/TIDSAD.64355
18. Hatherley.O., (2011). A Guide to the New Ruins of Great Britain. London: Verso. Publisher ‏Verso Books; Reprint edition, ISBN-10 ‎ : 1844677001, (p.87), 416 pages.
19. Korkmaz, S., & Gül, M. (2026). Tercüman Newspaper Building: A Lost Example of Avant-Garde Modernism In Türkiye. Tasarım + Kuram, 22(45), 83-96. https://izlik.org/JA79WU67DY
20. Karakul, Özlem ve Ömür Bakırer. (2018). “Tarihi Yapılarda Zanaat-Mimari Bütünlüğü ve Çağdaş Tasarımlarda Sürdürülebilirliği Üzerine Bir Değerlendirme”. Art-Sanat, sy 10: 168-95. https://izlik.org/JA62LU93KT
21. Marino, F.P.R. (2025). From Rationalism to Brutalism: An Architectural Heritage to Be Sustainability Transformed. Intervention Strategies. In: Bernardo, G., Palmero Iglesias, L.M. (eds) Multi-scale Perspectives on Building Heritage Conservation and Sustainable Cities. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-90363-2_4
22. Macdonald, S. (2011). Modern heritage conservation. Journal of Architectural Conservation, 17(3), 7–22. https://doi.org/10.1080/13556207.2011.10785089
23. Macarthur, J., (2000). Brutalism, ugliness and the picturesque object. CENTRE FOR ARCHITECTURE THEORY CRITICIS HISTORY, ISBN 0-473-07284-X, (p.259-66).
24. Mould,O.,(2017). Brutalism Redux: Relational Monumentality and the Urban Politics of Brutalist Architecture. Antipode, 49: 701–720. doi: 10.1111/anti.12306. https://doi.org/10.1111/anti.12306