Medresetü’l-Kudât Mezunu Eyüp Saygı ve Hocası Dersiâm Abdülbaki Efendi

Öz

Osmanlı kadılarının mesleki formasyonlarını geliştirmek amacıyla açılan Medresetü’l-Kudât, tarihi boyunca yaklaşık bin kadar mezun verdi. Bunlardan biri Eyüp Saygı’dır. Bu çalışma literatürde haklarında bilgi bulunmayan Saygı’yı ve onun icâzetnâme aldığı hocası dersiâm Abdülbaki Efendi’yi konu edinmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel kaynağı Diyanet Arşivinde bulunan 1923-1905 numaralı dosyadır. Nitel araştırma kapsamında literatür taraması ve doküman analizi tekniğinin kullanıldığı çalışma ile adı geçen iki şahıs hakkında önemli bazı sonuçlara ulaşılmıştır. Buna göre Abdülbâki Efendi, Hadım’da doğdu. Ardından İstanbul’a giderek Arapgirli İbrahim Hulûsî’den icâzetnâme aldı. Daha sonra Beyazıt dersiâmı olarak görev yapan Abdülbâki Efendi’nin başka hangi görevleri üstlendiği, ne zaman ve nerede vefat ettiği bilinmemektedir. Eyüp Saygı ise önce Abdülbaki Efendi’den icâzetnâme aldı. Ardından Medresetü’l-Kudat’tan mezun oldu. Nusaybin ve Kızılcahamam kadılık görevlerini üstlendi. Akabinde Gebze müftüğü görevine getirildi. Cumhuriyetin kurulmasından sonra Finike ve Karasu sulh hâkimliği görevlerinde bulundu. 1928’deki istifasından sonra Kocaeli barosuna bağlı olarak avukatlık yaptı. 1951’de yeniden Gebze müftüsü seçildi ve 31.01.1962 tarihine kadar ilgili görevi sürdürdü. Saygı’nın memuriyeti Medresetü’l-Kudât mezunlarının Osmanlı döneminde kadı ve müftü olarak görev alabildikleri gibi Cumhuriyet döneminde avukat, hâkim ve müftü olarak görev yapabildiklerini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Medresetü’l-Kudât
• Kadı
• Müftü
• Eyüp Saygı
• Abdülbaki Efendi

Medresetü’l-Kudât Graduate Eyüp Saygı and His Teacher Dersiâm Abdülbaki Efendi

Öz

The Medresetü’l-Kudât, established to enhance the Professional training of Ottoman qadis, graduated approximately one thousand students throughout its history. One of these graduates was Eyüp Saygı. This study aims to shedlight on Saygı, about whom little is known in the literature, and his teacher Abdülbaki Efendi, from whom he received his certificate of qualification. The primary source for this study is file number 1923-1905 in the Diyanet Archives. Using qualitative research methods, including literature review and document analysis, the study reached some important conclusions about the two individuals mentioned. According to this, Abdülbaki Efendi was born in Hadım. He then went to Istanbul and received his certificate of authorisation from Arapgirli İbrahim Hulûsî. It is not known what other positions Abdülbaki Efendi, who served as a Beyazıt dersiâm, held, or when and where he passed away. Eyüp Saygı first received his certificate of authorisation from Abdülbaki Efendi. He then graduated from Medresetü'l-Kudat. He served as a judge in Nusaybin and Kızılcahamam. Subsequently, he was appointed as the mufti of Gebze. After the establishment of the Republic, he served as a magistrate in Finike and Karasu. After his resignation in 1928, he practised law as a member of the Kocaeli Bar Association. In 1951, he was re-elected as the mufti of Gebze and continued in this position until 31 January 1962. Saygı's career demonstrates that graduates of Medresetü'l-Kudât could serve as qadis and muftis during the Ottoman period and as lawyers, judges and muftis during the Republican period.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Medresetü’l-Kudât
• Qadi
• Mufti
• Eyüp Saygı
• Abdülbaki Efendi

Kaynakça

1. Aclûnî, İsmail b. Muhammed. Keşfü’l-Hafâ. Kahire: Mektebetü’l-Kutsî.
2. Akgündüz, Ahmet. “İslam Hukukunun Osmanlı Devleti’nde Tatbiki: Şer‘îyye Mahkemeleri ve Şer‘îyye Sicilleri”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 14 (2009), 13-48.
3. Aksoy, Kemal Faruk. “I. Dünya Savaşı’nın Medresetü’l-Kudat Faaliyetleri Üzerindeki Etkisine Bir Örnek: Giriş İmtihanlarının Değerlendirmesi”. Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi 5(5), 2023), 111-27.
4. Aksoy, Kemal Faruk. “Muallimhane‑i Nüvvab'dan Medresetü'l‑Kudat'a Tarihlendirmeler ile Alakalı Bir Değerlendirme” Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. XIII, 1(2023), 61‑71.
5. Aksoy, Kemal Faruk.Medresetü’l-Kudat ve Türk Hukuk Eğitimindeki Yeri, Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2023.
6. Barkan, Ömer Lûtfi. “Kanûn-nâme”. İslam Ansiklopedisi. 6/184-196. İstanbul: MEB Yayınları, 1993.
7. Beyhakî, Ahmed b. el-Hüseyin b. Ali b. Musa el-Husrevcirdî el-Horâsânî Ebû Bekr, Kitâbu’z-Zühdi’l-Kebîr.thk. Âmir Ahmed Haydar. Beyrut: Müessesetü’l Kütübü’s-Sekâfiyye, 1996.
8. Çakılcı, Diren. “Bir Hukuk Mektebi: Medresetü’l-Kuzât”. Mediterranean Journal of Humanities, 3/1 (2013), 89-110.

9. Diyanet İşleri Başkanlığı Sicil Arşivi (DİBSA), Eyüp Sabri Saygı [1923.1905].
10. Ebû Dâvûd, Süleyman b. el-Eşʿas es-Sicistânî. Sünenü Ebî Dâvûd. thk. Şuʿayb el-ʾArnaʾûṭ. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’r-Risâleti’l-ʿÂlemiyye, 2009.
11. Esengün Hasekioğlu, Ferda. Osmanlı’nın Son Döneminde Kadı Yetiştiren Bir Okul: Medresetü’l-Kudât, İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
12. Kastallânî, Ahmed b. Muhammed b. EbîBekr b. Abdülmelik el-Kuteybî el-Mısrî.İrşâdü’s-Sârîli şerhi sahîhi’l Buhârî. Mısır: el-Matbaatü’l-Kübra el-Emîriyye.
13. Ortaylı, İlber. “Kadı”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24/69-73. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
14. Suyûtî, Celaleddin Abdurrahman b. Ebî Bekr. ez-Ziyâdât ‘ale’l-Mevdûât, thk: Ramiz Hâlid Hâcı Hasan. Riyad: Mektebetü’l-Meârif, 2010.
15. Taberânî, Süleyman b. Ahmed b. Eyyûb b. Mutîr el-Lahmî eş-Şâmî Ebu’l-Kâsım. el-Mu’cemü’l-Evsat. thk. Abdü’l-Muhsin b. İbrahim el-Hüseynî. Kahire: Dâru’l-Harameyn.
16. Tirmizî, Muhammed b. İsa b. Sevre b. Musa b. ed-Dahhâk. el-Câmiʿu’l-kebîr-Sünenü't-Tirmizî. thk. Beşşâr ʿAvvâd Maʿrûf. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1998.
17. Yahsubi, Ebu’l-Fadl el-Kâdîİyâz b. Musa. eş-Şifâ bita’rîfi hukûki’l-Mustafâ. Umman: Dâru’l Feyha.
18. Yıldız, Kemal –Esengün Hasekioğlu, Ferda. “Muallimhane-i Nüvvab’dan Medresetü’l-Kudât’a Osmanlı’nın Son Döneminde Kadı Yetiştiren Okullar”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 34 (2019), 411-442.
19. Yurdakul, İlhami. “Mekteb-i Nüvvâb”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ek 2/240-241. Ankara: TDV Yayınları, 2019.