Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi'nin Manzum Şemâil Tercümesi'nin Yeni Tespit Edilen Müellif Nüshası ve Nüshaların Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışmanın konusu; 18. yüzyıl başlarında Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi tarafından, İmam Tirmizî'nin Eş-Şemāʿilü'n-Nebeviyye ve'l-Hasâʿilü'l-Mustafaviyye adlı eserinden Türkçeye tercüme yapılarak yazılmış olan Manzum Şemâil Tercümesi'dir. Çalışmanın öncelikli amacı eserin daha önce bilinmeyen ve yeni tespit edilen müellif nüshasının tanıtılmasıdır. Çalışmanın diğer bir amacı ise eserle ilgili yeni bir metin çalışmasına ihtiyaç olup olmadığının tespit edilmesi ve sağlıklı bir metin çalışmasında izlenmesi gereken yöntemin belirlenmesidir. Çalışmada öncelikle şemâil türü ve Tirmizî'nin Şemâil'ine kısaca değinilmiş sonrasında Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi’nin Manzum Şemâil Tercümesi'yle ilgili daha önce yapılan çalışmalara da değinildikten sonra eserin tespit edilen nüshalarının tavsifleri yapılmıştır. Nüshaların değerlendirildiği bölümde ise müellif nüshası merkezli bir karşılaştırma yapılmıştır. Çalışmaya konu olan müellif nüshasındaki kayıtlardan, eserle ilgili daha önceki çalışmalarda tespit edilememiş olan telif tarihi tespit edilmiştir. Bu kayıtlara göre eser, 1125 (M.1713-1714) yılında tamamlanmıştır. Yapılan nüsha karşılaştırması sonucunda müellif nüshası ve diğer iki nüsha arasındaki farklılıklar göz önünde bulundurulduğunda eser üzerine yeni bir metin çalışmasına ihtiyaç olduğu anlaşılmaktadır. Zira daha önce eserle ilgili yapılan metin çalışması tek nüsha esas alınarak yapılmıştır ve bu çalışmada ortaya konan bulgular önceki metin çalışmasında esas alınan nüshada bazı eksikliklerin ve istinsah yanlışlarının bulunduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türk İslam Edebiyatı
• Şemâil
• Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi
• Manzum Şemâil Tercümesi
• müellif nüshası

The Newly Identified Author's Copy of Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi's Verse Shama'il Translation and the Evaluation of the Copies

Öz

This study focuses on the 18th-century verse translation into Turkish of Imam Tirmidhi's work, al-Shama'il an-Nabawiyyah ve'l-Hasa'il al-Mustafawiyye, by Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi. The study first briefly discusses the Shama'il genre and Tirmidhi's Shama'il, followed by information about Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi and his works. After mentioning previous studies on Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi's verse translation of Shama'il, the identified manuscripts are described. The section evaluating the manuscripts presents a comparative analysis centered on the author's original manuscript. One of the aims of this study is to introduce this previously unknown and newly identified author's manuscript. Another aim is to determine whether there is a need for a new textual study and to establish the methodology that should be followed in a sound textual analysis. Firstly, the author's manuscript, which is the subject of this study, has been used to determine the date of authorship, a date previously undetermined in earlier works. According to these records, the work was completed in 1713-14 AD. Considering the differences between the author's manuscript and two other manuscripts, the comparison of the manuscripts reveals the need for a new textual study. Previous textual studies were based on a single manuscript, and the findings of this study indicate that the manuscript used in the previous study contained certain deficiencies and transcription errors.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Islamic Literature
• Shamail
• Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi
• Translation of Shamail in Verse
• Author's Copy

Kaynakça

1. Ahmed Rifat. Lügât-i Târîhiyye ve Coğrâfiyye. İstanbul: Mahmut Bey Matbaası, 1300. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/113752
2. Ali Yardım. “Şemâ’il Nev‘inin Doğuşu ve Tirmizî’nin Kitâbü’ş-Şemâ’il’i”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 1 (1983), 349-409.
3. Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi. el-Fevaidü’z-Zümridiyye fî Şerhi Tesbî’i’l-Kevâkibi’d-Düriyye fî Medhi Hayri’l-Beriyye. Beyazıt Kütüphanesi, Veliyyüddin Efendi Koleksiyonu, 542716. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/542716
4. Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi. Terceme-i eş-Şemâ’ilü’n-Nebeviyye ve’l-Hasâ’ilü’l-Mustafaviyye. Milli Kütüphane, Milli Kütüphane Yazmalar, 608658. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/608658
5. Ayn-ı Ekber Mehmet Efendi. Şemail-i Şerif. Michigan Üniversitesi, Abdulhamid Koleksiyonu, Isl. Ms. 411. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015079130780&seq=1
6. Ayn-ı Ekber Şeyh Mehmed b. Ali el-Bursevî. Terceme-i eş-Şemâ’ilü’n-Nebeviyye ve’l-Hasâ’ilü’l-Mustafaviyye. Bursa İnebey Kütüphanesi, Orhan Koleksiyonu, 35519. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/35519
7. Bilal Güzel. Mehmed Fahreddin Bursavî ve Gülzâr-ı İrfân İsimli Biyografik Eseri(inceleme-Metin). Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphane ve Yayımlar Müdürlüğü, 2023.
8. Bursalı Mehmed Tahir, Haz. M. A. Yekta Saraç. Osmanlı Müellifleri. Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi, 2016.

9. Erdem Can Öztürk. “‘Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi’nin Manzum Şemâ’il-İ Şerîf Tercümesi”. Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 7/2 (2012), 889-902.
10. Erdem Can Öztürk. Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi’nin Şemâ’il-i Şerif Tercümesi. İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık, 2018.
11. Hakan Temir-Muhammed Karaca. “Zârî’nin Mânzûme-i Şemâil-i Şerîf’inde Hz. Peygamber’in Ahlâkı”. Siyer Araştırmaları Dergisi 9 (2021), 131-159.
12. Kudret Çakır. Zârî’nin Manzûme-i Şemâil-i Şerîf’i İncelemе-Transkripsiyonlu Metin. Erzurum Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
13. M. Yaşar Kandemir. “Şemâil”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 38/497-500, 2010. https://islamansiklopedisi.org.tr/semail
14. Mehmed Nâilî Tuman. Tuhfe-i Nâili. thk. Haz. Cemal Kurnaz ve Mustafa Tatçı. 2 Cilt. Ankara: Bizim Büro Yayınları, 2001.
15. Özdemir, Burçin. “‘Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi’nin Tercüme-i Şemâil-i Şerîf Adlı Eserinin Bilinmeyen Bir Nüshası”. Külliyat Osmanlı Araştırmaları Dergisi Aralık 2022/18 (28 Aralık 2022), 127-140. https://doi.org/10.51592/kulliyat.1190392
16. Şemseddin Sami. Kâmûs-i Türkî. İstanbul: Çağrı Yayınları, 2010.
17. Şeyhî Mehmed Efendi, Haz. Ramazan Ekinci. Vekâyi‘u’l-Fuzalâ. 4 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2018.
18. Şükrü Akalın vd. Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2009.
19. Zârî. Manzûme-i Şemâ’il-i Şerîf. Milli Kütüphane, Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu, 608658. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/608658