Atatürk Orman Çiftliği İçin En Uygun Planlama Alternatiflerinin Değerlendirilmesi: Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) ve Fuzzy Set Yaklaşımı

Öz

Atatürk Orman Çiftliği (AOÇ), kentleşme baskısı ve plansız kullanımlar sonucu günümüzde çeşitli sorunlarla karşı karşıyadır. AOÇ'nin planlanması bu sorunların çözümü ve alanın özgün kimliğinin korunarak gelecek nesillere aktarılması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, AOÇ için en uygun planlama stratejilerinin belirlenmesi adına bir altlık oluşturmayı amaçlamaktadır. Çalışmada, arazi özellikleri koruma, koruma-kullanma ve kullanma stratejileri çerçevesinde detaylı olarak analiz edilmiştir. Fuzzy Set ve Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) teknikleri kullanılarak yapılan değerlendirmeler, her bir stratejinin güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koymuştur. Araziyi etkileyen faktörler; yükseklik, jeolojik oluşumlar, toprak yapısı, arazi kullanımları, tarihi ve kültürel değerler, ulaşım olanakları, mülkiyet durumu, iş olanakları, biyoçeşitliliğin korunması, rekreasyon alanlarının geliştirilmesi, tarım ve hayvancılığın desteklenmesi gibi kriterler üzerinden değerlendirilmiştir. Her bir kriter, arazi kullanım potansiyelini anlamak ve alanın en uygun kullanımını belirlemek için seçilmiştir. Çalışma sonucunda tüm faktörler bir arada değerlendirildiğinde, Alternatif A en uygun alternatif olarak belirlenmiştir. Bu bağlamda, AOÇ'nin sürdürülebilir korunması ve geliştirilmesi için önerilen planlama alternatifleri sosyal, çevresel ve ekonomik boyutlar dikkate alınarak kapsamlı bir şekilde ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• AHS
• Atatürk Orman Çiftliği
• Fuzzy Set
• Kentsel Planlama Stratejileri

Evaluation of the Most Appropriate Planning Alternatives for Atatürk Forest Farm: Analytic Hierarchy Process (AHP) and Fuzzy Set Approach

Öz

Due to urbanization pressure and unplanned uses, Atatürk Forest Farm (AFF) is currently facing various problems. The planning of AFF is of great importance in terms of solving these problems and preserving the original identity of the area and transferring it to future generations. This study aims to provide a basis for determining the most appropriate planning strategies for AFF. In the study, land characteristics were analyzed in detail within the framework of conservation, conservation-use and utilization strategies. Evaluations using Fuzzy and Analytic Hierarchy Process (AHP) techniques revealed the strengths and weaknesses of each strategy. Factors affecting the land were evaluated through criteria such as altitude, geological formations, soil structure, land uses, historical and cultural values, transportation facilities, ownership status, business opportunities, protection of biodiversity, development of recreational areas and support for agriculture and livestock. Each criterion was selected to understand the land use potential and to determine the most appropriate use of the area. In conclusion, when all factors were evaluated together, Alternative A was determined to be the most appropriate alternative. In this context, the proposed planning alternatives for the sustainable conservation and development of AFF have been comprehensively evaluated, taking into account social, environmental and economic dimensions.

Anahtar Kelimeler

• AHP
• Atatürk Forest Farm
• Fuzzy Set
• Urban Planning Strategies

Etik Beyan

Araştırma, etik beyan gerektirmemiştir.

Kaynakça

1. Ankara Büyükşehir Belediyesi. (2011). Yenimahalle ilçesi Çiftlik Mahallesi 8619 ada 6-7-8 nolu parselde koruma amaçlı nazım imar plan değişikliği plan açıklama raporu. Ankara: İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı.
2. Ankara Metropolitan Municipality. (2006). AFF conservation zoning plan research report. Ankara: Department of Urbanization and Development, Zoning Planning Branch Directorate.
3. Ankara Metropolitan Municipality. (2018). AFF conservation zoning plan research report. Ankara: Department of Urbanization and Development, Zoning Planning Branch Directorate.
4. Akalan, İ. (1981). Atatürk ve toprak. Kooperatifçilik (100. Yıl Özel Sayısı), 22–27.
5. Akçura, T. (1971). Ankara Türkiye Cumhuriyeti'nin başkenti hakkında monografik bir araştırma. Ankara: ODTÜ Mimarlık Fakültesi Yayınları.
6. Akıner, İ., & Akıner, M. (2020). LEED sertifikasyon sistemi bağlamında sürdürülebilir kentleşme projesi: Atatürk Orman Çiftliği örneği. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (19), 850–857. https://doi.org/10.31590/ejosat.708262
7. Akpınar, N. (1995). Madencilik sonrası alan kullanım alternatiflerinin değerlendirilmesinde fuzzy set tekniğinden yararlanma olanakları üzerine bir araştırma (Yayın No. 38). Ankara: Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları.
8. Alpagut, L. (2010). Atatürk Orman Çiftliği'nde geleneksel bir yapı: Bira Fabrikası Hamamı. Folklor Edebiyat, (63), 29–52.

9. Alpagut, L. (2017). Hermann Jansen için Ankara'da yeni bir görev: Gazi Orman Çiftliği planlaması. Ankara Araştırmaları Dergisi, 5(1), 1–26. https://doi.org/10.5505/jas.2017.88597
10. Anık, Z. (2007). Nesne yönelimli yazılım dillerinin analitik hiyerarşi ve analitik network prosesi ile karşılaştırılması ve değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
11. Armangil, O. (1975). Atatürk Orman Çiftliği arazisinin gelecekteki kent makroformu içindeki yeri ve kullanımı. In Ankara'da Yeşil Alan Sorunu ve Atatürk Orman Çiftliği Sempozyumu (ss. 12-13). Ankara: İmar ve İskan Bakanlığı, Ankara Metropolitan Alan Nazım Plan Bürosu.
12. Ateş, S. (1989). Başçiftçi Atatürk ve Gazi Çiftlikleri. In Atatürk ve Zamanı Sempozyumu (ss. 7–31). Konya: Selçuk Üniversitesi Atatürk İnkılap Tarihi Araştırma Enstitüsü.
13. Aycı, H. (2017). Atatürk Orman Çiftliği'nin yönetim ve üretim yapısındaki değişimin mekânsal dönüşüme etkisi: Coğrafi-tarihsel bir bakış (1925–2017) (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Mimarlık Anabilim Dalı, Ankara.
14. Aydınoğlu, M. (2018). Reevaluating a project of modernization: Design principles for the future of the Atatürk Forest Farm (Master’s thesis). Middle East Technical University, Department of Architecture, Ankara.
15. Aydoğan, Ö. (2012). Atatürk Orman Çiftliği arazilerinin değişen kullanımları (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi, Sosyal Çevre Bilimleri Anabilim Dalı, Ankara.
16. Cangir, C., Kapur, S., Boyraz, D., & Akça, E. (1998). Türkiye’de arazi kullanımı, tarım topraklarının sorunları ve optimum arazi kullanım politikaları. International Symposium on Arid Region Soil, İzmir.
17. Çavdar Sert, S. (2017). Bir fikir mirası olarak Atatürk Orman Çiftliği'nin somut ve somut olmayan değerleri. Ankara Araştırmaları Dergisi, 5(2), 225–256. https://doi.org/10.5505/jas.2017.97269
18. DDK Raporu. (2003). Atatürk Orman Çiftliği taşınmazlarının yönetilip işletilmesine ilişkin denetleme raporu. Ankara: Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kurulu.
19. Dengiz, O., Usul, M., & Keçeci, M. (2006). Atatürk Orman Çiftliği arazilerinin tarımsal kullanım durumlarının değerlendirilmesi. OMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 22(1), 55–64. https://doi.org/10.7161/anajas.2006.21.1.55-64
20. Dinçer, G. (2008). Bir çağdaşlaşma öyküsü: Cumhuriyet devriminin büyük eseri Atatürk Orman Çiftliği (Cilt 1). Ankara: Koleksiyoncular.
21. Dindaroğlu, T., & Canbolat, M. (2017). Fizyografik karakteristiklere ve arazi kullanımına bağlı olarak toprak özelliklerindeki değişimin araştırılması. Turkish Journal of Forest Science, 1(1), 10–24. https://doi.org/10.32328/turkjforsci.294930
22. Duman, H., Öztürk, M., Korkanç, M., & Korkanç, S. (2023). Effects of land use and elevation on soil properties in a mountainous watershed in the Eastern Black Sea Region of Turkey. Sustainability, 15(11), 9114. https://doi.org/10.3390/su15119114
23. Erol, O. (1973). Ankara şehri çevresinin jeomorfolojik ana birimleri. Açıklamalı Coğrafya Haritaları Serisi, 240(16).
24. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2023). Integrated land use planning for sustainable agriculture and ecosystem services in Turkey. https://www.fao.org/turkey/en/
25. Gürkan, R. (2019). Atatürk Forest Farm: An agricultural heritage for Ankara (Master’s thesis). Politecnico di Milano, Department of Sustainable Architecture and Landscape Design, Italy.
26. Jansen, H. (1936). Orman Çiftliği park ve imar planı (Envanter No. 23338). Technische Universität Berlin Architekturmuseum.
27. Kaçar, D. (2010). Cultivating the nation: Atatürk's experimental farm as an agent of social and cultural transformation (Doctoral dissertation). Middle East Technical University, Ankara.
28. Keleş, R. (1990). Atatürk Orman Çiftliği. Ankara Dergisi, 1(1), 71–74.
29. Keskinok, Ç. (2000). Atatürk Orman Çiftliği: Kuruluşu, sorunları ve çözüm için öneriler. Mimarlık, (292), 43–46.
30. Keskinok, Ç. (2007). Bir özgürleşme tasarısı olarak Atatürk. In Bir çağdaşlaşma öyküsü: Atatürk Orman Çiftliği (ss. 77–80). Ankara: Koleksiyoncular Derneği.
31. Kılınç, M. (2019). Basında Atatürk Orman Çiftliği (1925–1938). Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 35(100), 555–584.
32. Kimyon, D., & Serter, G. (2015). Atatürk Orman Çiftliği'nin ve Ankara'nın değişimi ve dönüşümü. Planlama Dergisi, 25(1), 44–63. https://doi.org/10.5505/planlama.2015.91300
33. Kurtilla, M., Pesonen, M., Kangas, J., & Kajanus, M. (2000). Utilizing the analytic hierarchy process (AHP) in SWOT analysis: A hybrid method and its application to a forest certification case. Forest Policy and Economics, 1, 41–52. https://doi.org/10.1016/S1389-9341(99)00004-0
34. Masozera, M., & Alavalapati, J. (2006). Assessing the suitability of community-based management for the Nyungwe Forest Reserve, Rwanda. Forest Policy and Economics, 8, 206–216. https://doi.org/10.1016/j.forpol.2004.08.001
35. Özdemir, D., & Varol, Ç. (2023). Atatürk Orman Çiftliği'nin planlanmasında yönetişim yaklaşımı. Ankara Araştırmaları Dergisi, 11(2), 321–347. https://doi.org/10.5505/jas.2023.70883
36. Öztoprak, İ. (2008). Hazineye hediye ve sonrası: Atatürk Orman Çiftliği'nin tarihi (1. bs.). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.
37. Özyörük, B., & Özcan, E. (2008). Analitik hiyerarşi sürecinin tedarikçi seçiminde uygulanması: Otomotiv sektöründen bir örnek. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(1), 133–144.
38. Republic of Turkey. (1983). Law on the protection of cultural and natural assets No. 2863. https://orgtr.org/kultur-ve-tabiat-varliklarini-koruma-kanunu-2863-sayili-kanun/
39. Saaty, T. (1990). How to make a decision: The analytic hierarchy process. European Journal of Operational Research, 48, 9–26. https://doi.org/10.1016/0377-2217(90)90057-I
40. Tekeli, İ. (1987). Kent toprağında mülkiyet dağılımı ve el değiştirme süreçleri. In Ankara: 1985’ten 2000'e (ss. 87–104). Ankara: Ankara Büyükşehir Belediyesi.
41. Tunalı, U. (2007). Cumhuriyet'in başkenti (Cilt 3). Ankara: Ankara Üniversitesi Kültür ve Sanat Yayınları.
42. Uçar, F., & Demir, Ş. (2024). Türkiye'de taşınmaz mülkiyet hakkı ve kadastro: Tarihsel gelişimi, yasal, idari ve teknik sorunların incelenmesi. Geomatik, 9(3), 269–285. https://doi.org/10.29128/geomatik.1417547
43. Yılmaz, M., & Demir, A. (2024). Future land use/land cover and its impacts on ecosystem services: Case of Aydın, Turkey. International Journal of Environmental Science and Technology, 21(4), 1234–1245. https://doi.org/10.1007/s13762-024-05907-y