Shibam Tarihi Kentinin Kentsel Kimliği Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Kentin kimliği, kendine özgü karakterini yansıtan çeşitli değerlerle ortaya çıkmaktadır. Bu çalışma, kentsel kimliğin bileşenlerini inceleyerek, Şibam kentinin tarihi ve mimari dokusunu ele almaktadır. Tarihi Şibam kenti, dünyanın en eski çok katlı kerpiç yapılarıyla tanınan ve Çölün Manhattan’ı adlandırılan, 1982 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmiştir. Dolayısıyla, Şibam’ın kendine özgü mimarisi ve tarihi dokusuyla, geçmişin izlerini günümüze taşıyan güçlü bir mekan ruhuna sahip olduğu ön plana çıkmaktadır. Çalışmanın amacı, Şibam’ın kültürel ve mimari özgünlüğünü anlamak, kentin kimliğini oluşturan tarihi, sosyal ve çevresel unsurları değerlendirmektir. Literatür taraması yöntemi kullanılarak, kentsel dokunun korunması ve sürdürülebilirliği üzerine değerlendirmeler yapılmıştır. Sonuçlar, Şibam’ın özgün kent dokusunun korunmasının ve geleneksel yapım tekniklerinin modern çözümlerle entegre edilerek kentin dirençliliğinin artırılmasının önemini vurgulamaktadır. Şibam’ın yalnızca fiziksel bir kent dokusu olarak değil, aynı zamanda kültürel hafızanın ve kimliğin bir taşıyıcısı olduğu ortaya konulmaktadır. Bu çalışma, tarihi kentlerin sürdürülebilirliği ve kentsel kimlik üzerindeki etkileri konusunda önemli bir model sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kentsel Kimlik
• Mekan Ruhu
• Şibam Kenti

An Assessment of Shibam Historical City's Urban Identity

Öz

The identity of a city is reflected through values that express its uniqueness. This study examines the historical and architectural fabric of Shibam, exploring components of urban identity. Shibam is known for the world’s oldest multi-story mud-brick skyscrapers, nicknamed the “Manhattan of the Desert,” and listed as a UNESCO World Heritage Site in 1982. With its distinctive architecture, Shibam has a strong sense of place connecting past and present. The study aims to understand its cultural and architectural uniqueness and evaluate the historical, social, and environmental elements shaping its identity. Through a literature review, the study analyzes the preservation and sustainability of the urban fabric. The findings emphasize protecting Shibam’s original structure and enhancing resilience by combining traditional construction with modern techniques. Shibam is a symbol of cultural memory and identity, offering a model for historic city sustainability and urban identity.

Anahtar Kelimeler

• Urban identity
• Spirit of place
• Shibam city

Kaynakça

1. Akalın, M. (2015). Kentsel dönüşüm uygulamalarının kentsel kimlik üzerindeki etkileri: İstanbul, Eskişehir ve Bursa örnekleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (35), 47–64.
2. Alabsi, A. A. N. (2013). The applications of traditional building technologies in contemporary architecture in Yemen. Retrieved from https://www.researchgate.net
3. Al-Asta, S. K. A., & Al-Dhubhani, B. R. A. (2023). Using three-dimensional modeling techniques in digital preservation of urban plans for the old walled city of Shibam Hadramawt. University of Science and Technology Journal for Engineering and Technology, 1(1), 1–30.
4. Al-Sabban, A. Q. bin M. (1970). Book of historical definitions of Wadi Hadhramaut. [Book].
5. Badrawi, T. (2019, May 3). The Yemeni city of Shibam. Arab Tourism Magazine. Arab Republic of Egypt.
6. Baessa, S. H. (2010). An evaluation of space planning design of house layout to the traditional houses in Shibam, Yemen. Vol. 2(2).
7. Bakkar, M. (2020). Şibam’ın dört meydanları. Manasati30-Stage.
8. Bal, H. (2011). Kent sosyolojisi (3. basım). Isparta: Fakülte Yayınevi.

9. Balabid, A. (2000). Study of the construction pattern in the ancient city of Shibam-Yemen (pp. 1–18). National Information Center, Yemen.
10. Başaran, İ. (2008). Sağlıklı kent planlaması açısından Isparta (Doctoral dissertation). Dokuz Eylul Üniversıtesi, Turkey. Retrıeved from
11. https://www.proquest.com/openview/4f665b48886d5411ea0753226bc7d3dc/1
12. Bhabha, H., & Derakhshani, F. (2007). Intervention architecture: Buildings for change. Aga Khan Award. I.B. Tauris, London, 41–56.
13. Bilgili, A. (2017). Kentsel gelişmenin, kentsel yaşam kalitesi üzerindeki etkileri: Bursa örneği (Unpublished master's thesis). Bursa Uludağ Üniversitesi, Turkey.
14. Bozkurt, N. (2003). Depresyonda bilişsel davranışçı yaklaşımlar: Beck’in bilişsel kuramı. Ege Eğitim Dergisi, 3(2).
15. Breton, J.-F. (1985). Shibam and the Wadi Hadhramawt (Eastern Yemen). Mimar, 18, 8–20. Retrieved from https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01542531
16. Bumin, K. (1998). Demokrasi arayışında kent (pp. 60–61). İstanbul: İz Yayıncılık.
17. Cansever, T. (1996). İslâm Mimarîsi üzerine düşünceler. Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 119–146.
18. DOCARTIS. (n.d.). Mud Brick Architecture. Retrieved April 24, 2024, from http://www.docartis.com/YEMEN/Yemen_Fonti_documentarie/Foto/Mud_Brick_Architecture.htm
19. Güler, T., Şahnagil, S., & Güler, H. (2016). Kent kimliğinin oluşturulmasında kültürel unsurların önemi: Balıkesir üzerine bir inceleme. Paradoks Ekonomi, Sosyoloji ve Politika Dergisi.
20. Hidden Architecture. (n.d.). Shibam. Retrieved from https://hiddenarchitecture.net/shiba
21. Holm, A. (2019, November 15). Shibam: The environmentally advanced mud city. Akhdar. Retrieved from https://holmakhdar.org/news/stories/502/
22. Hossin, A. (2021). Suriye çölü savaş yıkımı bölgelerinde kil ve toprak malzemelerinin inşaalarda yeniden kullanım olanakları (Master's thesis, Sakarya Üniversitesi).
23. İlgar, E. (2008). Kent Kimliği ve Kentsel Değişimin Kent Kimliği Boyutu: Eskişehir Örneği (Unpublished master's thesis). Anadolu Üniversitesi Fen Bilimleri Fakültesi Mimarlık Anabilimdalı, Eskişehir.
24. Kadri, A. (2000). Building towers in Wadi Hadramout (Doctoral dissertation). Cairo University, Cairo. pp. 70–102.
25. Keleş, R. (2012). Kentleşme politikası. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
26. Keleş, R. (2017). Kentbilim terimleri sözlüğü. Ankara: İmge Kitapevi.
27. Keleş, R. (2021). Kentbilim terimleri sözlüğü. Ankara: İmge Kitabevi. Retrieved from https://www.simurgkitabevi.com/kentbilim-terimleri-sozlugu-2021
28. LaVanguardia. (2020, November 3). El ‘Manhattan del desierto’, amenazado. Retrieved [access date: December 2024], from https://www.lavanguardia.com/ocio/viajes/20201103/49177118136/shibam-yemen-manhatan-desierto-rascacielos-adobe-patrimonio.html
29. Lewcock, R. (1986). Wadi Hadramaut and the walled city of Shibam. UNESCO.
30. Lewcock, R., & Heyman, J. (1982). Shibam and Wadi Hadramaut (Report No. 3). UNESCO.
31. Lookphotos. (n.d.). Shibam, Wadi Hadhramawt, Yemen. Retrieved September 2024, from https://www.lookphotos.com/de-at/bilder/70246386-Shibam-Wadi-Hadhramawt-Yemen
32. Lynch, K. (1960). The image of the city. Cambridge, MA: The Technology Press & Harvard University Press.
33. Lynch, K. (1981). Book of Good city form. Cambridge, MA: The MIT Press. [Book].
34. Milliyet. (2010, March 9). The world's narrowest city. Milliyet. Access address: https://www.milliyet.com.tr/galeri/dunyanin-en-dar-sehri-40896/1
35. Nicole. (2020). The mud skyscrapers of Shibam: The Manhattan of the desert.
36. Öztürk, Ö. (2007). Kentsel kimlik oluşumunda güzel sanatların yeri: İzmir örneği (Master's thesis). Ankara Üniversitesi, Turkey.
37. Pacheco Rivas, I. (2025, March 2). Two problems of sustainable architecture: On our obsession with adding and complicating things. Casas Saludables y Eficientes. Retrieved September 2024, from https://www.igmapacheco.com/p/151-dos-problemas-de-la-arquitectura-Casas-Saludables-y-Eficientes
38. Rıza, M., Doratli, N., & Fasli, M. (2012). City branding and identity. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 35, 293–300.
39. Sağlık, E., & Kelkit, A. (2019). Kentsel kimlik bileşenlerinin kent kullanıcıları tarafından belirlenmesi: Örnek kent Çanakkale. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(1), 63–79.
40. Shaiban, M., & Al-Saqqaf, M. (2017, December). A study of the physical and thermal properties of clay materials in the historic buildings of Shibam.
41. Shneiter, J. (2020, March 21). The architecture of Shibam, Yemen… rises from mud and with it. Independent Arabia. Retrieved September, 2024, from https://www.independentarabia.com/node/104436/
42. Suher, H. (2006). İmar planından bölge planlamaya, sanayileşme, kentleşme, koruma gereği ve kamu yararına geçiş. TÜ Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü Şehircilik Semineri. Retrieved from http://sehirbolge.itu.edu.tr/duyuru/handesuher.htm
43. Sümer, F. (1994). Eski Türklerde şehircilik (3. basım). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
44. Tarek, H. (2024, November 25). This ancient city has survived for 1600 years in the Yemeni desert. CairoScene. Retrieved September 7, 2024, from https://cairoscene.com/Travel/This-Ancient-City-Has-Survived-for-1600-Years-in-the-Yemeni-Desert
45. Tekeli, İ. (1991). Bir kentin kimliği üzerine düşünceler. Kent Planlaması Konuşmaları. Ankara: TMMOB Mimarlar Odası Yayını.
46. Topçu, K. (2011). Kent kimliği üzerine bir araştırma: Konya örneği. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 8(2), 1048–1072.
47. Toprak, Z. (2001). Kent yönetimi ve politikası. Anadolu Matbaacılık.
48. Uğurlu, E. S. (2014). Hemşirelikte manevi bakımın uygulanması. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, (3), 187–191.
49. UNESCO World Heritage Centre. (2022, October 23). Old walled city of Shibam. Retrieved January 17, 2023, from https://whc.unesco.org
50. Weber, M. (2003). Şehir (M. Ceylan, Çev.). Bakış Yayınları.
51. Welayet News. (2018, June 14). Yemen Ordusu: El-Hadide'ye müdahale amacıyla girenlerin oradan çıkamayacak. Retrieved from https://www.welayetnews.com/content/2416