Metropoliten Kent Çeperlerinde Tarımsal Peyzajları Korumanın Bir Yolu Olarak ‘Agriturizm’

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 172 - 180, 31.12.2025

Hatice Büyükköz

https://doi.org/10.51552/peyad.1816816

Öz

Metropoliten kentlerin büyüme süreçlerinde çeperlere doğru yayılarak genişlemesi, son dönemlerde giderek artan bir sorun olarak görülmektedir. Bu büyüme sürecinde, kent çevresindeki/çeperindeki arazi kullanımları değişmekte, kırsal nitelikli arazilerden kentsel kullanımlara doğru geçişler artmakta ve tarımsal peyzajlar değişen koşullara uyum sağlayamadığından yok olma tehlikesi yaşamaktadır. Tarımsal peyzajlar, yaşayan kültürel peyzaj örnekleridir ve üretim fonksiyonları gözetilerek korunabilirler. Bu çalışma ile, tarımsal peyzajların tarımsal uygulamalar yolu ile korunabileceği kabul edilmekte ve çeperlerde tarımsal faaliyetleri sınırlayıcı zorluklar ile bu sorunların üstesinden gelmek için yollar aranmaktadır. Kent çeperlerinde tarımsal peyzajların sürdürülebilir yönetimi için; kent sakinlerine tarımı, doğayı, yerel değerleri tanıyabilme fırsatı sunan ve aynı zamanda yerel çiftçiye ekonomik direnç kazandırarark tarımda kalmasını sağlayan bir yol olarak Agriturizm önerilmektedir. Bu çalışma; kentsel yayılma, kent çevresi tarım, Agriturizm kavram veya olguları üzerinden tartışılmakta; bu bağlamda ülkemizden ve dünyadan bazı uygulamalar üzerinden genel bir bakış ve değerleme sunmaktadır. Çalışma ile; yerel veya merkezi düzeydeki karar vericilere, yerel çiftçilere ve süreçle ilgili tüm aktörlere bir bakış açısı ile katkıda bulunmak ve sürdürülebilir kentsel gelişmelere aracılık etmek hedeflenmektedir

Anahtar Kelimeler

Kentsel Yayılma , Kent Çevresi Tarımı , Tarımsal Peyzajlar , Agriturizm.

Etik Beyan

Yazar, kendisiyle ve/veya ikinci, üçüncü kişi ya da kurumlarla herhangi bir çıkar çatışmasının bulunmamaktadır.

Destekleyen Kurum

Bu araştırma herhangi bir kurum tarafından desteklenmemiştir.

Teşekkür

Teşekkür edilecek kişi veya kurum bulunmamaktadır.

Agritourism as a Way to Preserve Agricultural Landscapes in Metropolitan Urban Peripheries

Öz

The expansion of metropolitan cities towards their peripheries during their growth processes has been a growing problem in recent years. This growth process is changing land uses in and around the city, increasing the transition from rural to urban land use, and agricultural landscapes are facing extinction due to their inability to adapt to changing conditions. Agricultural landscapes are examples of living cultural landscapes and can be protected by monitoring their production capacity. This study recognizes that landscapes can be protected through management practices, and explores ways to preserve this asset, while addressing the challenges inherent in management processes on the periphery. Agricultural principles are used for the sustainable management of landscapes on urban peripheries, providing urban residents with the opportunity to learn about agriculture, nature, and local values, while also fostering economic resilience for local farmers and fostering a sustainable agricultural practice. This study discusses globalization, urban agriculture, and the concepts and phenomena of agriculture, providing a general overview and assessment of some practices from this and other global perspectives. The study aims to contribute to the perspective of local and central decision-makers, local farmers, and all relevant actors, and to facilitate sustainable development.

Anahtar Kelimeler

Urban Sprawl , Peri-Urban Agriculture , Agricultural Landscapes , Agritourism.

Etik Beyan

The author has no conflict of interest with himself and/or any second, third person or institution.

Destekleyen Kurum

This research was not supported by any institution.

Teşekkür

There is no person or institution to thank.

Kaynakça

• Antalyn, B., & Weerasinghe, V. P. A. (2020). Assessment of urban sprawl and its impacts on rural landmasses of Colombo District: A study based on remote sensing and GIS techniques. Asia-Pacific Journal of Rural Development, 30(1–2), 139–154. https://doi.org/10.1177/1018529120946245
• APS. (2003). 4881 sayılı Avrupa Peyzaj Sözleşmesinin Onaylanmasını Uygun Bulunduğuna Dair Kanun (10 Haziran 2003). T.C. Resmî Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2003/07/20030727.htm
• Aurambout, J.-P., Barranco, R., & Lavalle, C. (2018). Towards a simpler characterization of urban sprawl across urban areas in Europe. Land, 7(1), 33. https://doi.org/10.3390/land7010033
• Awasom, I. (2021). Urban and peri-urban agriculture in the global food security conundrum. Journal of Agriculture, Food Systems, and Community Development, 11(1), 209–210, https://doi.org/10.5304/jafscd.2021.111.006
• Bacqué, M.H. & Charmes, E. & Launay, L. & Vermeersch, S. & Hamilton, P.E. (2016). Territories caught between rise and decline, Revue Francaise De Sociologie, 57, 681-710.
• Che, D., (2007). Agritourism and its potential contribution to the agricultural economy, CABI Reviews, https://doi.org/10.1079/PAVSNNR20072063
• Chiodo, E. & Fantini, A. & Dickes, L. & Arogundade, T. & Lamie, R. D. & Assing, L. & Stewart, C., & Salvatore, R. (2019). Agritourism in Mountainous Regions—Insights from an International Perspective. Sustainability, 11(13), 3715, https://doi.org/10.3390/su11133715
• Demirel, Ö. & Acar, C. & Kurdoğlu, O. & Karahalil, U. & Akbulut, S. & Tuluk, Ö. İ. & Türk, E. & Baykan, C. & Işık, U. & Bektaş, F. & Ayan, V. & Bediroğlu, Ş. & Günay, T. & Bayramoğlu, E. & Özdemir Işık, B. & Kantarcı, S. & Bayramoğlu, M. & Pirselimoğlu, Z. & Yalçınalp, E. & Demirel, S. & Yalçın Abanoz, E. & Öztürk, S. & Düzgüneş, E. & Kurt, S. S. & Karakuzu, H. A. & Var, M. & Eroğlu, E. & Özçelik, A. E. & Karagöz, H. & Günaydın, M. & Nişancı, R. & Erbaş, Y. S. & Kurdoğlu, B. Ç. (2012). Meryemana Vadisi’nde Alternatif Turizm Olanaklarının Araştırılarak Turizm Amaçlı Potansiyel Alan Kullanım Haritasının Oluşturulması, Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı Projesi Sonuç Raporu, TR90/10/TURİZM001-A/336 DPT, Trabzon
• Doğan, Z. & Erduran Nemutlu, F. (2018). Kültürel Miras Olarak Tarımsal Peyzajın Önemi: Karabiga, Çanakkale Örneği. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 6(özel sayı), 161-168.
• Ekin, Y. (2018). Agriturizm (Tarım Turizmi) Kavramı ve Uygulamada Kullanılan İlgili Yasal Yapılanmalar. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(3), 1673-1682. https://doi.org/10.15869/itobiad.431079
• Esbah Tuncay, H., Akyol, M., & Steindl, M. (2014). Urban agriculture: Implications on Istanbul cultural heritage. Journal of Environmental Protection and Ecology, 15, 1793–1800.Feola, G. & Suzunaga, J.& Soler, J. & Wilson, A. (2020). Peri-urban agriculture as quiet sustainability: Challenging the urban development discourse in Sogamoso, Colombia. Journal of Rural Studies. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2020.04.032
• Galluzzo, N. (2016). Interactions in Romanian agritourisms using a network analysis. Bulgarian Journal of Agricultural Science, 22(3), 347–357.
• Gant R. & Robinson G.& Fazal S., (2011) Land-use change in the ‘edgelands’: Policies and pressures in London’s rural–urban fringe, Land Use Policy 28(1):266-279.
• Gherdan, AEM & Bacter, RV & Ciolac, R. & Iancu, T. &Maerescu, CM& Dodu, MA& Chereji, AI& Herman, VG& Ungureanu, A. & Bacter, DP (2025). Romanya'nın Kuzeybatı Dağlık Bölgesinde Sürdürülebilir Tarım Turizmi Gelişimi: Stratejik Önceliklerin TOPSIS Tabanlı Değerlendirmesi. Tarım,15 (6), 601. https://doi.org/10.3390/agriculture15060601
• Gökalp, D. D., & Yazgan, M. E. (2013). Kırsal peyzaj planlamada agroturizm ve agriturizm. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2013(1), 25–29. Görmüş, S., Cengiz, S., & Tagil, S. (2019). Proposing an agricultural belt to protect a city’s semi-rural characteristics: The example of Bartın, Turkey. Landscape Research, 44(5), 557–573. https://doi.org/10.1080/01426397.2018.1459526
• Hansen, T. M. & Francis, C.& Esseks, J. Dixon & Williams J. & Allen Jr., (2007). "Multifunctional Rural Landscapes: Economic, Environmental, Policy, and Social Impacts of Land Use Changes in Nebraska". Department of Agronomy and Horticulture: Dissertations, Theses, and Student Research. https://digitalcommons.unl.edu/agronhortdiss/45
• Ivona, A. & Privitera, D. (2022). The rediscovery of characteristic rural landscapes. An opportunity to create new activities?, Belgian Journal of Geography, https://doi.org/10.4000/belgeo.57360
• İstanbul Çevre Düzeni Planı Raporu. https://sehirplanlama.ibb.istanbul/ust-olcekli-planlar/
• İstanbul İli Tabiat Turizmi Master Planı (2013-2023), https://bolge1.tarimorman.gov.tr/Belgeler/menudosyalar/Do%C4%9Fa%20Turizmi%20Master%20Planlar%C4%B1/%C4%B0STANBUL%20TTMP.pdf
• Kıcık, N. (2023). Kentsel Tarımın Derin Ekoloji Kapsamında İncelenmesi. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(2), 175-186. https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.1138160
• Krishnaveni, S. & Malathi, G. & Devi, T. Sivasakthi & G., Gomadhi & G. Kumar, & Thangavelu, Senthilkumar & Samuelraj, Jaya & Devi, Sivasankari & Ramasamy, M. (2024). Urban Agriculture: Exploring Its Potential, Challenges, and Socio-Economic Impacts. Journal of Scientific Research and Reports 30 (10):54–64. https://doi.org/10.9734/jsrr/2024/v30i102430
• Kurt Konakoğlu, S. S., & Kurdoğlu, B. Ç. (2020). Doğa Temelli Turizm Koridorlarının Oluşturulmasına Yönelik Bir Öneri: Amasya Kent Örneği. Turizm Akademik Dergisi, 7(1), 83-95.
• Küçükaltan, D., (2002). Tarım turizmi ve Türkiye’de tarım turizmi işletmeciliği. II. Turizm Şurası Bildirileri Turizm Bakanlığı, 1; 143-157, Ankara.
• Livesey G. (2017). Innovation, the agricultural belt, and the early Garden City. Berkeley Planning Journal. 28. 148-163. DOI:10.5070/BP328133865
• Lucertini, G., & Di Giustino, G. (2021). Urban and Peri-Urban Agriculture as a Tool for Food Security and Climate Change Mitigation and Adaptation: The Case of Mestre. Sustainability, 13(11), https://doi.org/10.3390/su13115999
• Luengo, A. (2013). World Heritage Agricultural Landscapes. In World Heritage Review; UNESCO World Heritage Centre: Paris, France, Volume 69, pp. 6–13, https://whc.unesco.org/en/review/69
• Mahaliyanaarachchi, R. (2015). Role of AgriTourism as a Moderated Rural Business. Tourism, Leisure and Global Change, 2, 193-204
• Mera Kanunu 4342 Sayılı (1998). T.C. Resmî Gazete, 23272, 28.02.1998, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4342.pdf, Erişim Tarihi:10.02.2024
• Nelson, S. C., (2007) Farming on the Fringes: Changes in Agriculture, Land Use and Livelihoods in Peri-Urban Dar es Salaam, Tanzania. Geography Honors Projects. Paper.10. http://digitalcommons.macalester.edu/geography_honors/10
• Onikinci Kalkınma Planı (2023)., 2024-2028. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf
• On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde değişiklik Yapılmasına Dair 6360 Sayılı Kanun (2012). T.C.Resmi Gazete,28489,06.12.2012,https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6360&MevzuatTur=1&Mevzuat Erişim Tarihi:10.12.2023
• Paül, V. & McKenzie, Fiona. (2013). Peri-urban farmland conservation and development of alternative food networks: Insights from a case-study area in metropolitan Barcelona (Catalonia, Spain). Land Use Policy. 30. 94-105. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2012.02.009
• Paül Carril, V. & Araújo Vila, N. (2012). Agri-tourism in peri-urban areas: lessons from a vegetable tourism initiative in the Baix Llobregat Agrarian Park (Catalonia). Cuadernos de Turismo, (29), 183–208. Retrieved from https://revistas.um.es/turismo/article/view/153841
• Pribadi, D. O. & Pauleit, S. (2016). Peri-urban agriculture in Jabodetabek Metropolitan Area and its relationship with the urban socioeconomic system. Land Use Policy. 55. 265-274. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2016.04.008
• Purdom C.B. (1949) The Building of Satellite Towns: A Contribution to the Study of Town Development and Regional Planning, London: Dent, 1949.
• Ravetz, J. & Fertner, C. & Nielsen, TAS (2013). The Dynamics of Peri Urbanization. In Peri-urban futures: Scenarios and models for land use change in Europe Peri-urban futures: Scenarios and models for land use change in Europe (pp.13-45). Springer PublishingCompany. http://www.springer.com/earth+sciences +and+geography/geography/book/978-3-642-30528-3
• Robinson, G.M. (2004). Geographies of agriculture: globalisation, restructuring and sustainability. DOI:10.4324/9781315839509
• Ruoso, L.-E. & Plant, R. (2018). A politics of place framework for unravelling peri-urban conflict: An example of peri-urban Sydney, Australia, Journal of Urban Management, Volume 7, Issue 2, Pages 57-69 7. https://doi.org/10.1016/j.jum.2018.05.001
• Samuelson, P. (1983) “Thunen at Two Hundered”, Journal of Economic Literature, American Economic Association, vol. 21(4), pages 1468-1488, December.
• Sezgin, D. & Varol, Ç. (2012). Ankara’daki Kentsel Büyüme ve Saçaklanmanın Verimli Tarım Topraklarının Amaç Dışı Kullanımına Etkisi. METU JFA, 29(1), 273-288. https://doi.org/10.4305/metu.jfa.2012.1.15
• Song, B. & Robinson, GM ve Bardsley, DK (2020). Çok İşlevli Tarımsal Peyzajların Ölçülmesi. Arazi 9 (8), 260. https://doi.org/10.3390/land9080260
• Taşkan, G. ve Atik, M. (2020). Kentsel Yayılmanın Gölgesinde Değişen Kırsal-Tarımsal Peyzajlar İçin Sürdürülebilir Tarımsal Kuşak Planlanması Önerisi: “Bursa Kenti” Örneği. PAUD- Peyzaj Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, Cilt 2 Sayı 1 2020, s. 1 – 10
• Türkiye Turizm Stratejisi (2023)., 2007-2013 Eylem Planı, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, https://www.ktb.gov.tr/TR-96696/turkiye-turizm-stratejisi.html, Erişim Tarihi:10.10.2025
• Wang, J. & Zhou, F. & Chen, C. & Luo, Z. (2023). Does the integration of agriculture and tourism promote agricultural green total factor productivity? Province-level evidence from China. Frontiers in Environmental Science. https://doi.org/10.3389/fenvs.2023.1164781
• Zasada, I. (2011), Multifunctional peri-urban agriculture—A review of societal demands and the provision of goods and services by farming, Land Use PolicyVolume 28, Issue 4, Pages 639-648, ISSN 0264-8377, https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2011.01.008