KIYI KENTLERİNDE İKLİMSEL DİRENÇLİLİK DEĞİŞİMİ: DOĞA TEMELLİ ÇÖZÜMLERİN MEKÂNSAL PLANLAMA İLE BÜTÜNLEŞTİRİLMESİ

Öz

Kıyı kentleri, Antroposen çağında iklim değişikliği kaynaklı deniz seviyesi yükselmesi, kıyı erozyonu ve taşkın gibi hidrometeorolojik afetlere karşı en kırılgan yerleşim alanlarıdır. Bu tehditlere karşı uzun süredir uygulanan geleneksel "gri altyapı" yatırımları (deniz duvarları, beton setler), statik yapıları nedeniyle değişen iklim koşullarına uyum sağlamada yetersiz kalmakta ve kıyı ekosistemlerinin doğal döngülerini kesintiye uğratmaktadır. Bu çalışma, Doğa Temelli Çözümlerin, kıyı kentlerinin mekânsal planlama süreçlerine entegrasyonunu; Türkiye özelindeki yönetsel/hukuki engeller ve gelişen fırsatlar ekseninde tartışmayı amaçlamaktadır. Çalışmada, ulusal ve uluslararası literatürün sistematik olarak incelendiği nitel bir araştırma yöntemi izlenmiş; mevcut savunma stratejileri ile ekosistem tabanlı yaklaşımlar karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, Türkiye’deki parçalı yetki yapısının ve statik imar mevzuatının doğa tabanlı çözüm uygulamaları önündeki en temel bariyer olduğunu; buna karşın Avrupa Yeşil Mutabakatı, yeşil finansman kaynakları ve gelişen analiz teknolojilerinin (CBS) yeni fırsat pencereleri sunduğunu göstermektedir. Sonuç olarak çalışma; kıyı kentlerinde dirençliliğin, doğaya karşı inşa edilen bariyerlerle değil; yeşil-mavi altyapı ağlarıyla kurgulanan esnek ve çok işlevli bir planlama modeliyle sağlanabileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Doğa temelli çözümler
• sürdürülebilir kalkınma
• kıyı kentleri
• iklim adaptasyonu
• mavi-yeşil altyapı
• ekosistem hizmetleri
• mekânsal planlama

A PARADIGM SHIFT FOR CLIMATE RESILIENCE IN COASTAL CITIES: INTEGRATING NATURE-BASED SOLUTIONS WITH SPATIAL PLANNING

Öz

Coastal cities are the most vulnerable settlement areas to hydro-meteorological disasters such as sea-level rise, coastal erosion, and floods induced by climate change in the Anthropocene era. Traditional "grey infrastructure" investments (sea walls, concrete embankments), which have been implemented for a long time against these threats, remain insufficient in adapting to changing climate conditions due to their static structures and disrupt the natural cycles of coastal ecosystems. This study aims to discuss the integration of Nature-Based Solutions into alkanthe spatial planning processes of coastal cities within the framework of administrative/legal barriers and emerging opportunities specific to Turkey. A qualitative research method involving a systematic review of national and international literature was followed in the study; current defense strategies and ecosystem-based approaches were analyzed comparatively. The research findings indicate that the fragmented authority structure and static zoning legislation in Turkey are the primary barriers to Natural Based Solutions applications, whereas the European Green Deal, green finance resources, and developing analysis technologies (GIS) offer new windows of opportunity. Consequently, the study demonstrates that resilience in coastal cities can be achieved not through barriers built against nature, but through a flexible and multi-functional planning model constructed with green-blue infrastructure networks.

Anahtar Kelimeler

• Nature-based solutions
• sustainable development
• coastal cities
• climate adaptation
• blue-green infrastructure
• ecosystem services
• spatial planning

Kaynakça

1. Adger, W. N. (2006). Vulnerability. Global Environmental Change, 16(3), 268-281. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2006.02.006
2. Ahern, J. (2011). From fail-safe to safe-to-fail: Sustainability and resilience in the new urban world. Landscape and Urban Planning, 100(4), 341-343.
3. Ahern, J. (2013). Urban landscape sustainability and resilience: The promise and challenges of integrating ecology with urban planning and design. Landscape Ecology, 28(6), 1203-1212.
4. Alkan, N. (2019). Türkiye’de kıyı alanlarının kullanımı ve yasal mevzuat üzerine bir değerlendirme. Journal of Coastal Life Medicine, 7(2), 45-52.
5. Balaban, O. (2016). İklim değişikliği ve kentsel planlama: Türkiye’de yerel yönetimlerin uyum çalışmalarının değerlendirilmesi. Megaron, 11(3), 335-349.
6. Barbier, E. B., Hacker, S. D., Kennedy, C., Koch, E. W., Stier, A. C., & Silliman, B. R. (2011). The value of estuarine and coastal ecosystem services. Ecological Monographs, 81(2), 169-193.
7. Benedict, M. A., & McMahon, E. T. (2006). Green infrastructure: Linking landscapes and communities. Island Press.
8. Birleşmiş Milletler (BM). (2021). The sustainable development goals report 2021. United Nations Publications.

9. Cengiz, B. (2013). Kıyı alanlarında ekolojik planlama yaklaşımı ve sürdürülebilirlik. Mimarlık ve Yaşam Dergisi, 8(1), 12-25.
10. Cohen-Shacham, E., Walters, G., Janzen, C., & Maginnis, S. (2016). Nature-based solutions to address global societal challenges. IUCN. https://doi.org/10.2305/IUCN.CH.2016.13.en
11. Crossland, C. J., Kremer, H. H., Lindeboom, H. J., Marshall Crossland, J. I., & Le Tissier, M. D. A. (Eds.). (2005). Coastal fluxes in the Anthropocene. Springer. https://doi.org/10.1007/3-540-27851-6
12. Crutzen, P. J. (2002). Geology of mankind. Nature, 415(6867), 23.
13. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2021). Türkiye iklim değişikliği ile mücadele raporu. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yayınları.
14. Demir, S., & Çakır, G. (2022). Kentsel dirençlilik kapsamında yeşil altyapı sistemlerinin değerlendirilmesi: İstanbul örneği. Kentsel Planlama ve Tasarım Dergisi, 3(2), 112-128.
15. Depietri, Y., & McPhearson, T. (2017). Changing urban risk: 15 years of progress on nature-based solutions. Current Opinion in Environmental Sustainability, 25, 1-13.
16. Doody, J. P. (2004). 'Coastal squeeze'—an historical perspective. Journal of Coastal Conservation, 10(1), 129-138.
17. Gül, H., & Özgür, H. (2018). Türkiye'de bütünleşik kıyı alanları yönetimi ve kurumsal yapılanma sorunları. Çağdaş Yerel Yönetimler, 27(4), 1-25.
18. Hepcan, Ş., Hepcan, Ç., & Özkan, M. B. (2018). İklim değişikliğine uyumda ekosistem hizmetlerinin rolü. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 55(3), 345-354.
19. Holling, C. S. (1973). Resilience and stability of ecological systems. Annual Review of Ecology and Systematics, 4, 1-23.
20. IPCC. (2014). İklim Değişikliği 2014: Sentez Raporu. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli Beşinci Değerlendirme Raporuna I, II ve III. Çalışma Gruplarının Katkısı [Çekirdek Yazım Ekibi, R.K. Pachauri ve L.A. Meyer (editörler)]. IPCC, Cenevre, İsviçre.
21. IPCC. (2022). Climate Change 2022: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press.
22. IPCC. (2023). Climate Change 2023: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (H. Lee & J. Romero, Eds.). IPCC. https://doi.org/10.59327/IPCC/AR6-9789291691647
23. Kabisch, N., Frantzeskaki, N., Pauleit, S., Naumann, S., Davis, M., Artmann, M., ... & Bonn, A. (2016). Nature-based solutions to climate change mitigation and adaptation in urban areas: perspectives on indicators, knowledge gaps, barriers, and opportunities for action. Ecology and Society, 21(2), 39.
24. Kadıoğlu, M. (2012). Türkiye'de iklim değişikliği risk yönetimi. Türkiye Erozyonla Mücadele, Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı (TEMA).
25. Karaca, M., & Nicholls, R. J. (2008). Potential implications of sea-level rise for Turkey. Journal of Coastal Research, 24(2), 288-298.
26. Kaymaz, Ç. K. (2012). Kıyı turizminin mekânsal etkileri ve kıyı alanlarının sürdürülebilirliği: Antalya örneği. Coğrafi Bilimler Dergisi, 10(1), 55-76.
27. Kıyı Kanunu. (1990). T.C. Resmî Gazete, 20495, 17 Nisan 1990.
28. Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik. (1990). T.C. Resmî Gazete, 20594, 3 Ağustos 1990.
29. Meerow, S., Newell, J. P., & Stults, M. (2016). Defining urban resilience: A review. Landscape and Urban Planning, 147, 38-49.
30. Mitsch, W. J., & Gosselink, J. G. (2000). The value of wetlands: importance of scale and landscape setting. Ecological Economics, 35(1), 25-33.
31. Özhan, E. (2005). Kıyı yönetimi: Temel kavramlar, ilkeler ve Türkiye için öneriler. (KAY Yayınları No: 1). Ankara: Türkiye Kıyı Alanları Yönetimi Türkiye Milli Komitesi, 74 s.
32. Pontee, N. (2013). Defining coastal squeeze: A discussion. Ocean & Coastal Management, 84, 204-207.
33. Sesli, F. A., Karslı, F., & Çölkesen, İ. (2018). Monitoring the coastal erosion in the Kızılırmak Delta (Turkey) using remote sensing and GIS. International Journal of Engineering and Geosciences (IJEG), 3(1), 15-22.
34. Scott, M. (2013). Resilience: A conceptual lens for rural studies Geography Compass, 7(9), 597-610.
35. Sutton-Grier, A. E., Wowk, K., & Bamford, H. (2015). Future of our coasts: The potential for natural and hybrid infrastructure to enhance the resilience of our coastal communities, economies and ecosystems. Environmental Science & Policy, 51, 137-148.
36. Şeker, M., Çabuk, S. N., & Çabuk, A. (2020). Kıyı kentlerinde iklim değişikliği kaynaklı taşkın risk analizleri: Adana-Mersin kıyı şeridi örneği. Planlama Dergisi, 30(2), 188-204.
37. Temmerman, S., Meire, P., Bouma, T. J., Herman, P. M., Ysebaert, T., & De Vriend, H. J. (2013). Ecosystem-based coastal defence in the face of global change. Nature, 504(7478), 79-83.
38. Tezer, A., Terzi, F., & Kaya, H. S. (2011). Ecosystem services and spatial planning in Istanbul. International Journal of Sustainable Development & Planning, 6(1), 45-58.
39. Tezer, A., Türkay, Z., Uzun, O., Terzi, F., Köylü, P., Karaçor, E., Okay, N., & Kaya, M. (2020). Ecosystem services-based multi-criteria assessment for ecologically sensitive watershed management. Environment, Development and Sustainability, 22(3), 2431-2450. https://doi.org/10.1007/s10668-018-00300-5
40. Torio, D. D., & Chmura, G. L. (2013). Assessing coastal squeeze of tidal wetlands. Journal of Coastal Research, 29(5), 1049-1061.
41. Yılmaz, R., & Terzi, F. (2021). Kentsel dirençlilik ve mekânsal planlama ilişkisi üzerine kavramsal bir irdeleme. Megaron, 16(2), 245-258.