EN
TR
Deprem Afetinden Sonra Görülen Crush Sendromu ve Rabdomiyoliz Oldularında Acil Vaka Yönetimi
Öz
Depremler; geniş çaplı yıkıma, çoklu travmalara ve yüksek mortaliteye neden olan, enkaz altında kalan bireylerde ezilme (crush) sendromu ve rabdomiyoliz gelişme riski yüksek olan katastrofik olaylardır. Bu çalışma, deprem sonrası hastane öncesi evrede ezilme sendromu ve rabdomiyoliz vakalarının acil yönetimini incelemektedir. Bu kapsamda; PubMed, Scopus, Web of Science ve Google Scholar veri tabanlarında 1 Ocak 2018 ile 10 Aralık 2025 tarihleri arasında İngilizce ve Türkçe dillerinde yayımlanan çalışmalar taranmıştır. Başlangıçta belirlenen 3439 yayından, yıl bazlı kısıtlamalar sonrası 1229’una ulaşılmış; kriterleri karşılayan 25 çalışma tam metin olarak değerlendirilmiştir. Bulgular; erken sıvı resüsitasyonu, elektrolit dengesi takibi, hiperkalemi yönetimi ve kontrollü reperfüzyonun mortaliteyi azaltmada hayati önem taşıdığını göstermektedir. Enkaz altındaki bireylere kurtarma (ekstrikasyon) öncesinde müdahale edilmesi, akut böbrek hasarı ve ölümcül aritmi olasılığını anlamlı düzeyde düşürmektedir. İnceleme; saha yönetiminde zamanın kritik olduğunu, doğru triyajın önemini ve gerektiğinde saha amputasyonu gibi hayat kurtarıcı kararların ertelenmemesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, deprem sonrası ezilme sendromu ve rabdomiyolizin başarılı yönetimi; ileri tedavi kapasitesinden ziyade erken tanıma, sahaya uyarlanmış protokoller, personel eğitimi, ekip koordinasyonu ve zamanında karar verme sürecine bağlıdır. Hastane öncesi acil ekiplerin hazırlıklı olması ve standart müdahale algoritmalarının uygulanması, afet ortamlarında mortalitenin azaltılmasında temel belirleyicilerdir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Bu çalışma, derleme (review) türünde olup, insan katılımcılarından veri toplanmasını içermemektedir. Bu nedenle, etik kurul onayı alınması gerekmemektedir.
Kaynakça
- United Nations Office for Disaster Risk Reduction. UNDRR annual report 2020. Geneva: United Nations Office for Disaster Risk Reduction; 2020. http://www.undrr.org/publication/undrr-annual-report-2020. Accessed 22 Jan 2026.
- Almukhlifi Y, Crowfoot G, Wilson A, Hutton A. Emergency healthcare workers’ preparedness for disaster management: an integrative review. J Clin Nurs. 2021;31(11-12):1427-1443.
- Long B, Liang SY, Gottlieb M. Crush injury and syndrome: a review for emergency clinicians. Am J Emerg Med. 2023;67:20-29.
- Usuda D, Shimozawa S, Takami H, Kako Y, Sakamoto T, Shimazaki J, et al. Crush syndrome: a review for prehospital providers and emergency clinicians. J Transl Med. 2023;21(1):1-10.
- Karahan F, Ünal S, Tezol Ö, Sürmeli Döven S, Durak F, Alakaya M, et al. Thromboprophylaxis in pediatric patients with earthquake-related crush syndrome: a single centre experience. Pediatr Surg Int. 2023;39(1):248.
- Kundakci B, Mirioglu A, Tekin M, Bagir M, Bicer OS, Arslan YK, et al. 6 February 2023, orthopedic experience in Kahramanmaraş earthquake and surgical decision in patients with crush syndrome. J Orthop Surg Res. 2023;18(1):1-10.
- Luo Y, Liu C, Li D, Yang B, Shi J, Guo X, et al. Progress in the Diagnostic and Predictive Evaluation of Crush Syndrome. Diagnostics. 2023;13(19):3034.
- Yang XY, Song J, Hou SK, Fan HJ, Lv Q, Liu ZQ, et al. Ulinastatin ameliorates acute kidney injury induced by crush syndrome inflammation by modulating Th17/Treg cells. Int Immunopharmacol. 2020;81:106265.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Acil Tıp
Bölüm
Diğer
Yayımlanma Tarihi
31 Mart 2026
Gönderilme Tarihi
22 Şubat 2026
Kabul Tarihi
24 Şubat 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 8 Sayı: 1
APA
Bağış, K. O., Ersöz Genç, E., & Gümüşsoy, S. (2026). Deprem Afetinden Sonra Görülen Crush Sendromu ve Rabdomiyoliz Oldularında Acil Vaka Yönetimi. Phoenix Medical Journal, 8(1), 52-56. https://izlik.org/JA92JC88SM
AMA
1.Bağış KO, Ersöz Genç E, Gümüşsoy S. Deprem Afetinden Sonra Görülen Crush Sendromu ve Rabdomiyoliz Oldularında Acil Vaka Yönetimi. Phnx Med J. 2026;8(1):52-56. https://izlik.org/JA92JC88SM
Chicago
Bağış, Kadir Okan, Esra Ersöz Genç, ve Süreyya Gümüşsoy. 2026. “Deprem Afetinden Sonra Görülen Crush Sendromu ve Rabdomiyoliz Oldularında Acil Vaka Yönetimi”. Phoenix Medical Journal 8 (1): 52-56. https://izlik.org/JA92JC88SM.
EndNote
Bağış KO, Ersöz Genç E, Gümüşsoy S (01 Mart 2026) Deprem Afetinden Sonra Görülen Crush Sendromu ve Rabdomiyoliz Oldularında Acil Vaka Yönetimi. Phoenix Medical Journal 8 1 52–56.
IEEE
[1]K. O. Bağış, E. Ersöz Genç, ve S. Gümüşsoy, “Deprem Afetinden Sonra Görülen Crush Sendromu ve Rabdomiyoliz Oldularında Acil Vaka Yönetimi”, Phnx Med J., c. 8, sy 1, ss. 52–56, Mar. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA92JC88SM
ISNAD
Bağış, Kadir Okan - Ersöz Genç, Esra - Gümüşsoy, Süreyya. “Deprem Afetinden Sonra Görülen Crush Sendromu ve Rabdomiyoliz Oldularında Acil Vaka Yönetimi”. Phoenix Medical Journal 8/1 (01 Mart 2026): 52-56. https://izlik.org/JA92JC88SM.
JAMA
1.Bağış KO, Ersöz Genç E, Gümüşsoy S. Deprem Afetinden Sonra Görülen Crush Sendromu ve Rabdomiyoliz Oldularında Acil Vaka Yönetimi. Phnx Med J. 2026;8:52–56.
MLA
Bağış, Kadir Okan, vd. “Deprem Afetinden Sonra Görülen Crush Sendromu ve Rabdomiyoliz Oldularında Acil Vaka Yönetimi”. Phoenix Medical Journal, c. 8, sy 1, Mart 2026, ss. 52-56, https://izlik.org/JA92JC88SM.
Vancouver
1.Kadir Okan Bağış, Esra Ersöz Genç, Süreyya Gümüşsoy. Deprem Afetinden Sonra Görülen Crush Sendromu ve Rabdomiyoliz Oldularında Acil Vaka Yönetimi. Phnx Med J. [Internet]. 01 Mart 2026;8(1):52-6. Erişim adresi: https://izlik.org/JA92JC88SM

