The Role of Choice of Law Rules in the Recognition of Statuses Established by Legal Actions

Öz

Once a legal status has been established under the legal system of one country it comes into legal existence. For this reason, even a status established in a foreign country based on foreign law can usually take effect to a certain extent without the courts of the forum undertaking a separate act of recognition. Furthermore, in the context of Türkiye, legal statuses established by 'legal acts' in foreign countries can principally directly be recorded in Turkish official registers, provided they are officially documented (e.g. foreign marriage certificates). However, if a dispute over the validity of a legal status established abroad arises as either a main or incidental question, the Turkish court must determine the validity of the legal status. The classic method for the court to determine the validity of a legal status established abroad by a ‘legal act’ is examining the validity of the legal status according to the law which the choice of law rules of the forum state refer to. This method makes use of the “recognitive functions” of choice of law rules. Unlike Swiss choice of law rules, which, according to their constitutive and recognitive functions, can be separate rules, Turkish choice of law rules serve both functions. This means that the same connecting factors will be considered when establishing a legal status in Türkiye or recognising a legal status acquired abroad. However, although the same choice of law rule applies, a more flexible approach is taken when invoking it for its recognitive function than for its constitutive function (in matters such as public policy, incidental question, renvoi and dual nationality).

Anahtar Kelimeler

• Adoption
• Dual nationality
• Foreign official document
• Incidental (Preliminary) question
• Marriage
• Public policy
• Renvoi
• Vested- rights theory

‘Hukukî İşlemle” Tesis Edilmiş Statülerin Tanınmasında Bağlama Kurallarının Rolü

Öz

Hukukî statüler tesis edilmeleriyle birlikte hukukî hayata çıkar ve ilgililer bu statüler çerçevesinde yaşar. Bu sebeple, yabancı bir ülkede, yabancı hukuka dayanarak tesis edilmiş olsalar dahi, hukukî statülerin hükümlerini (hiç değilse bazı hükümlerini) for devletinde de doğurabilmeleri, çoğu zaman bunların mahkeme tarafından tanınmalarına bağlı olmaz. Üstelik “hukukî işlemle” tesis edilmiş statüler bakımından, bu statüleri tevsik eden yabancı resmî makamlarca düzenlenmiş belge bulunması hâlinde bu statülerin hukukî varlığının for devletinde de belli bir noktaya kadar kabul edilmesi ve hatta bu belgelere istinaden Türk resmî sicillerine tescil işlemi yapılması çoğunlukla kolay olur. Ne var ki, yabancı ülkede tesis edilmiş statünün mevcut olup olmadığı ‘esas sorun’ veya ‘önsorun’ olarak ortaya çıktığında ilgili statünün mevcudiyetinin mahkeme tarafından belirlenmesi gerekliliği ile karşılaşılır. Yabancı ülkede “hukuki işlemle” tesis edilmiş statülerin mevcudiyetlerinin belirlenmesi (tanınması), ilgili statünün Türk bağlama kurallarının işaret ettiği hukuka uygun tesis edilmiş olup olmadığının mahkemece kontrol edilmesi yoluyla gerçekleşir. İşte bu yola başvurulduğunda, bağlama kurallarının çeşitli işlevlerinden, “tanıma” işlevinden yararlanılır. Türk hukuku aynı bağlama kuralına hem “kurma” hem de “tanıma” işlevini yüklerken, meselâ İsviçre hukuku kurma işlevi gören bağlama kuralından ayrı olarak sadece tanıma işlevi gören bağlama kuralları da öngörmektedir. Türk hukukunda olduğu gibi kurma işlevi ile tanıma işlevi aynı bağlama kuralına yüklendiğinde, aynı bağlama kuralı tanıma işlevi için tatbik edildiğinde çeşitli yönlerden (kamu düzeninin müdahale gücü, renvoi, esas alınan bağlama kuralları ve esas alınan vatandaşlık gibi) kurma işlevi için tatbikine kıyasla daha esnek uygulanır.

Anahtar Kelimeler

• Çifte vatandaşlık
• Kamu düzeni
• Evlât edinme Evlenme
• Kazanılmış haklar reorisi
• Önmesele
• Renvoi
• Yabancı resmî belge

Kaynakça

1. Acun Mekengeç M, ‘5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun Kapsamında Atıf (Renvoi) Prensibinin Uygulanması’ 237-283. google scholar
2. Akıncı Z and Demir-Gökyayla C, Milletlerarası Aile Hukuku (Vedat 2010). google scholar
3. Arat T, ‘Yabancı İlâmların Tanınması ve Tenfizi’, (1964) XXI (1-4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 421-527. google scholar
4. Aybay R and Dardağan E, Yasaların Çatışması (2nd edn Bilgi Üniversitesi Yayınları 2008). google scholar
5. Aygün M, ‘Güncel Gelişmeler Işığında Çekten Doğan Yabancı Unsurlu Uyuşmazlıklarda Uygulanacak Hukukun Tespiti’ 2012 (61) 3 Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 925-972. google scholar
6. Ayhan İzmirli L, ‘Nüfus Hizmetleri Kanunu Madde 27/A Çerçevesinde Yabancı Ülkelerde Verilen Boşanma Kararlarının İdari Yoldan Tanınması’ 2018 (22) 4 Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi; 67-126. google scholar
7. Basedow J, Die Anerkennung von Auslandsscheidungen (Alfred Metzner Verlag 1980). google scholar
8. Basedow J, Reform des deutschen internationalen Privatrechts (J.C.B Mohr Paul Siebeck 1980). google scholar

9. Basedow J, ‘Das Prinzip der gegenseitigen Anerkennung im internationalen Wirtschaftsverkehr’ in N. Witzleb/R. Ellger/P. Mankowski/ H. Merkt /O. Remien (eds), Festschrift für Dieter Martiny zum 70. Geburtstag (Mohr Siebeck 2014) 243-258. google scholar
10. Basedow J, ‘Vested Rights Theory’ in Basedow J, Rühl G, Ferrari F and Asensio (eds) Encyclopeida of Private International Law (Edward Elgar Publishing 2017) Volume 2, 1813-1820. google scholar
11. Basedow J, Dopffel P, Drobnig U, Jessel C, Luther G, Magnus U, Martiny D, Münzel F, Samtleben J, Siehr K and Waehler JP, ‘Thesen zur Reform des Internationalen Privat- und Verfahrensrechts’ (1980) 44 (2) RabelsZ 344-366. google scholar
12. Batiffol H and Lagarde P, Droit International Privé, Tome I, 8. Edition (Librarie générale de droit et de jurisprudence 1993). google scholar
13. Bayraktaroğlu-Özçelik G, ‘Yabancı Devlet Hukukuna Uygun Şekilde Yapılan Evliliklerin Tanınması: Çok Eşli Evlilikler ve Çocuk Yaşta Evliliklere İlişkin Değerlendirme’ in Günseli Öztekin-Gelgel (ed), Milletlerarası Alanda Kadın, Aile ve Çocuk Hukuku Sempozyumu Tebliğ Özetleri (On iki Levha 2021) 51-54. google scholar
14. Beale JH, ‘Diceys’s Conflict of Laws’ (1896- 1897) 10 Harvard Law Review, 168- 174. google scholar
15. Beitzke G, ‘Staatenlose, Flüchtlinge und Mehrstaater‘ in: W. Lauterbach (ed) Vorschläge und Gutachten zur Reform des deutschen internationalen Personen- und Sachrechts ( J.C.B Mohr Paul Siebeck 1972) 143. google scholar
16. Bodenschatz G, ‘Kommentar zum IPRG Art. 45’ in: Grolimund P., Loacker L.D., and Schnyder A.K. (eds) Basler Kommentar Internationales Privatrecht (4th edn, Helbing Lichtenhahn Verlag 2021). google scholar
17. Çelikel A and Erdem B, Milletlerarası Özel Hukuk (18th edn Beta 2024). google scholar
18. Demir Gökyayla C, Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizinde Kamu Düzeni (Seçkin 2001). google scholar
19. Drobnig U, ‘Skizzen zur Internationalprivatrechtlsche Anerkennung’ in: Ficker H.C., König D., Kreuzer K.F., Leser H.G., von Bierberstein W., and Schlechtriem P.(eds) Festschrift für Ernst Caemmerer, (Mohr Siebeck 1978) Tübingen, 687-704. google scholar
20. Ecemiş S, ‘MÖHUK Dışında Düzenlenen Tanıma ve Tenfiz Kuralları’, 2020 (22) 1 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 357-395. google scholar
21. Elçin D, ‘Milletlerarası Özel Hukukta Ön Sorun’ (2018) 9 (33) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 211-241. google scholar
22. Erten R, Türklerin Kişi Hallerine ilişkin Davalarda Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi, (Yetkin 2017). google scholar
23. Funken K, ‘Das Anerkennungsprinzip im internationalen Privatrecht’ (Mohr Siebeck 2009) 25. google scholar
24. Güngör G, Türk Milletlerararsı Özel Hukuku (Yetkin 2021). google scholar
25. Grossfeld B, ‘Die Anerkennung der Rechtsfähigkeit Juristischer Personen’, 31 (1967)) Rabels Zeitschrift 1-50. google scholar
26. Huysal B, ‘Nüfus Hizmetleri Kanunu Kapsamında Yabancı Boşanma Kararlarının Doğrudan Tescili’ 2017 (32) 2 PPIL 473- 507. google scholar
27. Kalafatoğlu MP, Mirasa Uygulanacak Hukuk (Onikilevha 2025). google scholar
28. Kaynakçıoğlu D, Evliliğin Sona Ermesine İlişkin Yabancı Adlî ve İdarî Kararların Nüfus Kütüğüne Doğrudan Tescili, (Seçkin 2021). google scholar
29. Kinsch P, ‘Recognition in the Forum of A Status Acquired Abroad – Private International Law Rules and European Human Rights Law’ in Katharina Boele-Woelki, Talia Einhorn, Daniel Girsberger, Symeon Symeonides (eds) Liber Amicorum Kurt Siehr (Schulthess 2010) 259, 275. google scholar
30. Kohler C, Verständigungsschwirigkeiten zwischen europäischen Gemeinschaftsrecht und internationalem Privatrecht, in: Festschrift für Erik Jayme, Sellier European Law Publishers, München 2004, 445-459. google scholar
31. Kropholler J, Internationales Privatrecht (Mohr Siebeck 2006). google scholar
32. Lagarde P, ‘Public Policy’ in Kurt Lipstein (ed) International Encyclopedia of Comperative Law, (Mohr Siebeck 1986) Vol III, 1-61. google scholar
33. Lopes D, ‘Recognition – A Story of How Two Worlds Meet’ in Poomintr Sooksripaisarnkit an Dharmita Prasad (eds), Blurry Boundaries of Public and Private International Law (Springer 2022) 31-45. google scholar
34. Mansel HP, Personalstatut, Staatsangehörigketi und Effektivität (C.H. Beck’sche Verlagsbuchhandlung 1988). google scholar
35. Mansel HP, Anerkennung als Grundprinzip des Europäischen Rechtsraums (2006) 70 Rabels Zeitrschrift 651,731. google scholar
36. Mayer P, ‘Les Méthodes de la Reconnaissance en Droit International Privé’, ‘Le Droit International privé: Esprit et Méthodes’ Mélanges en l’honneur de Paul Lagarde (Dalloz 2005) 547-573. google scholar
37. Michaels R, ‘EU Law as Private International Law Reconceptualising the Country of Origin Principle as Vested –Rights Theory’ (2006) 2 Journal of Private International Law 195-242. google scholar
38. Morris JHC, The Conflict of Laws (Stevens and Sons Limited 1971). google scholar
39. Morris JHC, McClean D and Beevers K, The Conflict of Laws (6th edn, Sweet & Maxwell 2005). google scholar
40. Muir Watt H, ‘Fundemental Rights and Recognition for Private International Law’ (2013) 3 European Journal of Human Rights < https://sciencespo.hal.science/hal-03470588> Erişim tarihi 29 September 2024. google scholar
41. Neuhaus PH, ‘Abschied von IPR?‘ (1982) 46 Rabels Zeitschrift 4-25. google scholar
42. Nomer E, Devletler Hususî Hukuku (23th edn, Beta 2021). google scholar
43. Nomer E, ‘Devletler Hususî Hukukunda Önmesele’ (1962) XXVII (1-4) İÜHFM 340-357. google scholar
44. Özdemir-Kocasakal H, ‘Uluslararası Kişi Halleri Komisyonu Tarafından Hazırlanan Türkiye Cumhuriyeti’nin Taraf Olduğu Aile Hukukuna İlişkin Anlaşmalar’ 2011 (1) Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (Ata Sakmar’a Armağan) 561-607. google scholar
45. Özel S, ‘Ülkelerarası Evlat Edinme’ (2011) Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Atâ Sakmar’a Armağan, 609-618. google scholar
46. Özel S, Erkan M, Pürselim HS and Karaca HA, Milletlerarası Özel Hukuk (3rd edn, Onikilevha 2024). google scholar Picone P, ‘Les Méthodes de Coordination entre Ordres Jurisdiques en Droit International Privé’ (1999) 276 Receuil des Cours, 9-296. google scholar
47. Pillet A., ‘Des Droits Acquis’ 1925 (III) 8 Recueil des Cours 489-536. google scholar
48. Pürselim HS, ‘Almanya’da Tescil Edilmiş Eşcinsel Hayat Ortaklığında Veraset İlamının ve Bu İlama Dayanılarak Türkiye ve Almanya’da Bulunan Terekenin Paylaşılması‘ (2011) 31 (1) Public and Private Law Bulletin 243-266. google scholar
49. Raape L and Sturm F, Internationales Privatrecht ( Verlag Franz Wahlein 1977). google scholar
50. Sargın F, Türk Milletlerarası Usûl Hukuku (Yetkin 2024). google scholar
51. Schurig K, Kollisionsnormen und Sachrecht (Duncker & Humblot 1981). google scholar
52. Siehr K, ‘Renvoi und wohlerhobene Rechte’ in Isaak Meier and Kurt Siehr (eds), Festschrift für Anton Heini, (Schulthes 1995) 407-428. google scholar
53. Siehr K, ‘Pauolo Picone? Gesammelte Aufsätze zum Kollisionsrecht und die Blockverweisung auf die “zuständige Rechtsordnung” im IPR’, (2005) 2 IPRax 155-158. google scholar
54. Sirmen KS, ‘Eş Cinsel Birliktelikler ve Bunların Kanunlar İhtilâfı Hukukunda Düzenlenişi’ (2009) AÜHFD 825-879. google scholar
55. Sirmen KS, ‘6718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanuna “Tanıma Kuralı” Konulmalı mıdır?’ in Sibel Özel, Mustafa Erkan and Hatice Selin Pürselim (eds), MÖHUK’ta Reform (Onikilevha 2023) 271- 287. google scholar
56. Şanlı C, Esen E and Ataman-Figanmeşe İ, Milletlerarası Özel Hukuk (11th edn Vedat 2024. google scholar Şensöz-Malkoç E , Aile Hukukuna İlişkin Yabancı Kararların Tanınması (Onikilevha 2017) 265. google scholar
57. Tarman Z.D. and Önay I., ‘Milletlerarası Evlât Edinme Hukukunda Kamu Düzeni Engeli’ (2011) 60 (2) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 331-366. google scholar
58. Tekdoğan Bahçıvan I.S., Milletlerararsı Özel Hukukun İnsan Hakları ile Dönüşümü (Yetkin 2023). google scholar
59. Tekinalp G, Milletlerarası Özel Hukuk 13. Bası (Vedat 2020). google scholar
60. Tekinalp G, ‘Milletlerarası Özel Hukukta Ortaklığın Merkezi Kriteri AT Hukuku ve MÖHUK’, (2009) MHB Aysel Çelikel’e Armağan, s. 910-921. google scholar
61. Tiryakioğlu B, Yabancı Boşanma Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi (AÜHF Döner Semaye Yayınları 1996). google scholar
62. Tokat A, Evliliğin Sona Ermesine İlişkin Yabancı Kararların Nüfus Hizmetleri Kanunu Madde 27/A Çerçevesinde Tescili, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi (İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2021). google scholar
63. Turhan T, Haksız Fiilden Doğan Kanunlar İhtilâfı Alanında İka Yeri Kuralı (Dayınlarlı 1989). google scholar
64. Uyanık E, ‘Fransa’da Yürütülen Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu Çalışmalarına Türkiye’den Bir Bakış’ Kadir Has Hukuk Bülteni . google scholar
65. Uyanık Çavuşoğlu A, ‘ Yeni MÖHUK’a Göre Soybağı İlişkisine Uygulanacak Hukuk Sorunu’ 2008 (2) Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 315. google scholar
66. Uluocak N, ‘Evlenmenin Şekli Geçerliliğinde ‘‘in favorem‘‘ Atıf Uygulaması’ 1984 (4) 2 Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 107-113. google scholar
67. Vogel K, Der räumlicher Anwendungsbereich der Verwaltungrechtsnorm (Metzner Verlag 1965). google scholar
68. Yöney C, ‘Mart 2022 Tarihli Fransız Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu Tasarısının Genel Hükümlerine Dair Bazı Tespitler‘ 2022 (12) 2 Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 992-1014. google scholar
69. Widmer Lüchinger C, Kommentar zum IPRG Art. 45 in: Müller-Chen M. and Widmer Lüchinger C. (eds) Zürcher Kommentar zum IPRG (3rd edn, Schulthess 2018). google scholar