Tüketici Uyuşmazlıklarında Çevrimiçi Çözüm Yolları: Karşılaştırmalı Bir İnceleme
Öz
Dijitalleşmenin hızla artmasıyla birlikte tüketici işlemleri yeni bir boyut kazanmış; klasik yargı mekanizmalarındaki gecikmeler, yüksek maliyetler ve erişim engelleri, daha hızlı ve etkin çözüm yollarına duyulan ihtiyacı artırmıştır. Bu çerçevede (Online Dispute Resolution veya ODR) modelleri, düşük maliyetli, esnek ve kullanıcı odaklı yapılarıyla hem bireyler hem de kurumlar açısından önemli avantajlar sunmaktadır. Çalışmada öncelikle Türk hukukunda tüketici uyuşmazlıkları ve mevcut çözüm yolları üzerinde durulmuş, ardından ODR’nin kavramsal temelleri, tarihsel gelişimi, avantajları ve sınırlılıkları ele alınmış; özellikle hızlılık, maliyet etkinliği ve erişilebilirlik gibi güçlü yönlerinin yanında, icra kabiliyeti, tarafsızlık, teknik güvenlik ve altyapı eksiklikleri tartışılmıştır. Ardından UNCITRAL tarafından yayımlanan ODR Teknik Notları değerlendirilerek adalet, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri bağlamında uluslararası standartlar incelenmiştir. Türk hukukundaki uygulamalar arasında UYAP, e-duruşma, Tüketici Bilgi Sistemi (TÜBİS), çevrimiçi arabuluculuk ve çevrimiçi tahkim örnekleri ele alınmıştır. Karşılaştırmalı bölümde Avrupa Birliği, Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Singapur, Brezilya ve Çin modelleri analiz edilmiştir. Avrupa Birliği ODR platformunun gönüllülük esasına dayalı yapısının başarısızlığına karşın, Brezilya’daki Consumidor.gov.br modeli kamu desteği ve şeffaflık sayesinde yüksek başarı elde etmiştir. Kanada’daki Civil Resolution Tribunal ve Singapur’daki Community Justice and Tribunals System modelleri ise ODR’nin yargı sistemine entegre edilebileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, farklı ülkelerde uygulanan ODR modellerinden Türk hukuku açısından çıkarılabilecek dersler ve öneriler ileri sürülmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akipek Öcal Ş and Kara İ, Tüketici Hukuku Dersleri (Yetkin Yayınları, Ankara 2021). google scholar
- American Bar Association Task Force on Electronic Commerce and Alternative Dispute Resolution, ‘Addressing Disputes in Electronic Commerce: Final Recommendations and Report’ (2002) 58(1) The Business Lawyer 415. google scholar
- Aslan İY, 6502 Sayılı Kanuna Göre Tüketici Hukuku (5th edn, Ekin 2015)Avci P A, Tüketici İşlemi Niteliğindeki Promosyonlu Satış Sözleşmeleri (Adalet 2021)Susskind R, Online Courts and the Future of Justice (Oxford University Press 2019). google scholar
- Aşçı MS, ‘Zorunlu Arabuluculuk Uygulamasının Olumlu ve Olumsuz Yönleri’ (2019) 1(2) Uluslararası Hukuk ve Sosyal Bilim Araştırmaları Dergisi 80. google scholar
- Badur E, ‘Arabulucunun Sözleşme Görüşmelerinden Doğan Sorumluluğu’ (2024) 1(1) Medeni Hukuk Dergisi 1. google scholar
- Beğen E, ‘Consumer E-Dispute: Online Dispute Resolution in Turkey’ (Master’s Thesis, Tilburg University 2018). google scholar
- Betancourt JC and Zlatanska E, ‘Online Dispute Resolution (ODR): What Is It, and Is It the Way Forward?’ (2013) 79 International Journal of Arbitration, Mediation and Dispute Management 262. google scholar
- Bozkurt Yüksel A E, ‘Elektronik Ticarette Alternatif Uyuşmazlık Çözümü’ (2008) 123 Mevzuat Dergisi 1.Budak A C, ‘6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a Göre Tüketici Hakem Heyetleri’ (2014) 16 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 77. google scholar
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Uluslararası ve Karşılaştırmalı Hukuk (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
21 Temmuz 2026
Gönderilme Tarihi
6 Ekim 2025
Kabul Tarihi
9 Nisan 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 46 Sayı: 1