A Comparison of Acceptance and Commitment Therapy with Narrative Therapy and Reality Therapy from Postmodern Counseling Theories

Öz

Acceptance and Commitment Therapy (ACT), Reality Therapy, and Narrative Therapy are postmodern third-wave counseling theories with distinct philosophical and theoretical foundations, views of human nature, core concepts, therapeutic goals, counselor-client relationships, and techniques. ACT is grounded in functionalism and behaviorism, focusing on psychological flexibility, while Reality Therapy is based on choice theory and responsibility, emphasizing conscious decision-making to meet one's needs. Narrative Therapy, in contrast, is rooted in social constructionism, viewing identity as constructed through cultural and social experiences. In terms of human nature, ACT acknowledges that it is natural for individuals to withdraw into their inner experiences, but this leads to dysfunctional behaviors. Reality Therapy, on the other hand, assumes that individuals have the potential to make conscious choices based on their needs, which in turn affect their behavior. Narrative Therapy posits that individuals construct their identities through social and cultural narratives, and that these stories shape their lives. ACT focuses on the concept of psychological flexibility as its core, Reality Therapy on responsibility, choice, needs, and relationships, while Narrative Therapy is centered on rewriting stories, externalization, and creating alternative narratives. Despite differences in their methods, all three approaches share the goal of improving the functionality of the therapeutic relationship. ACT aims for value-focused action, Reality Therapy emphasizes making realistic choices to fulfill basic needs, and Narrative Therapy encourages individuals to move away from dominant problem-focused narratives and create constructive, empowering stories.

Anahtar Kelimeler

• Acceptance and commitment therapy
• narrative therapy
• reality therapy
• postmodernism

Postmodern Psikolojik Danışma Kuramlarından Kabul Kararlılık Terapisi’nin Öyküsel Terapi ve Gerçeklik Terapi ile Karşılaştırılması

Öz

Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT), Gerçeklik Terapi ve Öyküsel Terapi postmodern üçüncü dalga kuramlardandır. Bu çalışmada Kabul ve Kararlılık Terapisi’nin Gerçeklik ve Öyküsel Terapi ile felsefi-kuramsal temeller, insan doğasına bakış, temel kavramlar, terapötik amaçlar, danışman–danışan ilişkisi ve kullanılan teknikler bakımından karşılaştırılması amaçlanmıştır. Karşılaştırma sonucunda bu üç kuram farkındalık oluşturma ve danışanla iş birliği kurma bakımından ortak noktalara sahip olsa da yöntemsel hedefleri açısından ayrım noktalara sahip olduğu görülmüştür. Kuramsal temel olarak Kabul ve Kararlılık Terapisi, işlevsel ve davranışçılığa dayanan bir yapı sunarken Gerçeklik Terapisi bireyin sorumluluk bilinci ve seçim teorisi üzerine çerçevelidir, Öyküsel Terapi ise sosyal inşayı hedefine alır. İnsan doğası açısından Kabul ve Kararlılık Terapisi, bireyin içsel deneyimlerinde geri çekilmesinin normal olduğunu fakat işlevsel olmayan davranışların ortaya çıkmasına neden olacağını belirtir. Gerçeklik Terapisi bireyin ihtiyaçları ışığında bilinçli seçimler yapma potansiyeli varsayımını esas alır. Öyküsel Terapisiyse bireyin kimliğini kültürel ve sosyal yaşantılar bağıyla kurduğunu temel alır. Temel kavramlar açısından Kabul ve Kararlılık Terapisi, psikolojik esneklik kavramını merkezine alır. Gerçeklik Terapisi sorumluluk, seçim, ihtiyaçlar ve ilişkiler kavramlarını temel alır. Öyküsel Terapiyse yeniden yazma, dışsallaştırma ve alternatif öyküler oluşturma kavramlarını esas alır. Araştırmaya dahil edilen bu üç yaklaşımda da terapötik ilişkinin işlevselliğini arttırmak amaçlanmıştır ancak kullanılan yöntemler farklılaşmaktadır. Kabul ve Kararlılık Terapisi değer odaklı eylemi, Gerçeklik Terapisi bireyin gerçekçi seçimlerle temel ihtiyaçlarını karşılamasını, Öyküsel Terapi ise bireyin dominant problem anlatılarından uzaklaşarak yapıcı öyküler oluşturmasını hedefler.

Anahtar Kelimeler

• Kabul ve kararlılık terapisi
• öyküsel terapi
• gerçeklik terapisi
• postmodernizm

Kaynakça

1. Akpınar, O. ve Öz, F. S. (2013). Gerçeklik Terapisi: Özellikler, temel kavramlar, tedavi, uygulama ve değerlendirme. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 12(43), 1–22. https://izlik.org/JA45ML63NX
2. Corey, G. (2008). Psikolojik danışma, psikoterapi kuram ve uygulamaları. (T. Ergene, Çev.). Mentis Yayıncılık.
3. Dursun, A., ve Akkaya, M. (2022). Kabul ve Kararlılık Terapisi odaklı deneysel araştırmalar: Sistematik bir gözden geçirme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 14(3), 340–352. https://doi.org/10.18863/pgy.1014526
4. Gök, B. A., ve Karaaziz, M. (2023). Kabul ve Kararlılık Terapisi’nin depresyonda ele alınması: Vaka sunumu. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 6(4), 445–461. https://doi.org/10.26677/TR1010.2023.1212
5. Harris, R. (2017). ACT’i kolay öğrenmek (Çeviri Ed. H. T. Karatepe, K. F. Yavuz). İstanbul: Litera Yayıncılık.
6. Hayes, S. C., Barnes-Holmes, D., & Roche, B. (Eds.). (2001). Relational Frame Theory: A Post-Skinnerian account of human language and cognition. New York: Plenum Press.
7. Hayes, S. C. (2004). Acceptance and Commitment Therapy, Relational Frame Theory, and the Third Wave of Behavioral and Cognitive Therapies. Behavior Therapy, 35(4), 639–665. https://doi.org/10.1016/S0005-7894(04)80013-3
8. Hayes, S. C., Luoma, J. B., Bond, F. W., Masuda, A., & Lillis, J. (2006). Acceptance and commitment therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1–25. https://doi.org/10.1016/j.brat.2005.06.006

9. Hayes, S. C., & Pierson, H. (1999). Acceptance and commitment therapy. In Encyclopedia of cognitive behavior therapy (ss. 1–4). Boston, MA: Springer US.
10. Hayes, S. C., Pistorello, J., & Levin, M. E. (2012). Acceptance and Commitment Therapy as a Unified Model of Behavior Change. The Counseling Psychologist, 40(7), 976–1002. https://doi.org/10.1177/0011000012460836
11. Işık, Y. ve Demir, M. N. (2024). Kabul ve Kararlılık Terapisi ile Narrative Terapi’nin Karşılaştırılması. Psikoloji Araştırmaları, 2(1), 10–24. https://izlik.org/JA85AG74FD
12. Kaya, A. ve Türk, N. (2024). Kabul ve Kararlılık Terapisi. Ateş, B., ve Sağar, M. E. (Ed.). Geleneksel ve güncel psikolojik danışma kuramları içinde. Eğitim Yayınevi.
13. Kılıç, N. (2024). Gerçeklik Terapisi. Ateş, B., ve Sağar, M. E. (Ed.). Geleneksel ve güncel psikolojik danışma kuramları içinde. Eğitim Yayınevi.
14. Kul, A., ve Türk, F. (2020). Kabul ve adanmışlık terapisi (ACT) üzerine bir derleme çalışması. OPUS International Journal of Society Researches, 16 (29 Ekim Özel Sayısı), 3773–3805.
15. Morgan, A. (2000). What is narrative therapy?: An easy-to-read introduction. Dulwich Centre Publications.
16. Tarakçıoğlu, M. F. N. ve Sevin, D. N. (2025). Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) ve Bilinçli Farkındalık Temelli Bilişsel Terapi’nin (MBCT) karşılaştırılması. Psikoloji Araştırmaları, 2(2), 31–44. https://izlik.org/JA32BU75JF
17. Ünüvar, A. (2012). Gerçeklik kuramına dayalı psikoeğitim programının lise öğrencilerinin denetim odağı ve yılmazlık düzeyi üzerindeki etkisinin incelenmesi (Yayın No. 317657) [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
18. White, M. (2007). Maps of narrative practice. W. W. Norton & Company.
19. White, M. ve Epston, D. (1990). Narrative means to therapeutic ends. W. W. Norton & Company.
20. Yavuz, K. F. (2015). Kabul ve Kararlılık Terapisi: Temel ilkeler ve psikoterapi uygulamaları. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 16(3), 192–200.
21. Yavuz, K. F. (2015). Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT): Genel bir bakış. Türkiye Klinikleri Journal of Psychiatry Special Topics, 8(2), 21–27.
22. Yavuz, K. F. ve Alptekin, F. B. (2017). Davranışın işlevsel analizi ve klinikte kullanımı. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 6(2), 88–94.