19. Yüzyıl Rus ve Türk Edebiyatında Antroponimlerin Semantik ve Sembolik Karşılaştırmalı Analizi

Öz

Bu çalışma, XIX. yüzyıl Rus ve Türk edebiyatında karakter adlarının (antroponimlerin) semantik, sembolik ve kültürel işlevlerini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Araştırmada Tolstoy, Dostoyevski, Gonçarov, Ahmet Mithat, Nabızade Nâzım ve Namık Kemal’in eserleri üzerinden örnekler sunularak, adların yalnızca bir kimlik göstergesi olmanın ötesinde, dönemin sosyo-kültürel yapısını, ideolojik eğilimlerini ve yazarların estetik tercihlerini yansıtan önemli göstergeler olduğu ortaya konulmuştur. Elde edilen bulgular, antroponimlerin edebi metinlerde karakter tipolojisini belirlemede, toplumsal değerleri aktarmada ve metnin ideolojik yönelimini şekillendirmede işlevsel bir araç olarak kullanıldığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• antroponim
• Rus edebiyatı
• Türk edebiyatı
• edebi karakter
• 19. Yüzyıl

Anthroponymy in 19th Century Russian and Turkish Literature: A Comparative Analysis of Semantics and Symbolism

Öz

This study offers a comparative analysis of the semantic, symbolic, and cultural functions of anthroponyms in nineteenth-century Russian and Turkish literature. Drawing on examples from the works of Tolstoy, Dostoevsky, Goncharov, Ahmet Mithat, Nabızade Nâzım, and Namık Kemal, the research demonstrates that character names are not merely identifiers but also significant markers reflecting the socio-cultural structure of the period, ideological tendencies, and the authors’ aesthetic preferences. The findings indicate that anthroponyms serve as an effective tool in literary texts for defining character typology, conveying social values, and shaping the ideological orientation of the work.

Anahtar Kelimeler

• anthroponymy
• Russian literature
• Turkish literature
• 19th century
• literary character

Антропонимия в русской и турецкой литературе XIX века: сравнительный анализ семантики и символики

Öz

Данное исследование посвящено сравнительному анализу семантических, символических и культурных функций антропонимов в русской и турецкой литературе XIX века. На материале произведений Толстого, Достоевского, Гончарова, Ахмеда Мидхата, Набызаде Назыма и Намыка Кемаля показано, что имена персонажей являются не только средством идентификации, но и важными маркерами, отражающими социально-культурную структуру эпохи, идеологические тенденции и эстетические предпочтения авторов. Полученные результаты свидетельствуют о том, что антропонимы в художественных текстах выполняют значимую роль в формировании типологии персонажей, передаче общественных ценностей и определении идеологической направленности произведения.

Anahtar Kelimeler

• антропоним
• Русская литература
• Турецкая литература
• XIX век
• литературный персонаж

Kaynakça

1. Aksan, D. (1998). Her yönüyle dil (Ana çizgileriyle dilbilim). Türk Dil Kurumu Yayınları.
2. Aydın, O. (2024). Aleksandr Griboyedov’un Akıldan Bela eserinde onomastik unsurlar: Konuşan soyadları.
3. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (81), 128–138. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1430719
4. Bakhtin, M. M. (1986). Estetika slovesnogo tvorchestva. Iskusstvo.
5. Belinsky, V. G. (1954). Izbrannye filosofskie sochineniya v dvukh tomakh (Cilt 2). Gospolitizdat.
6. Cama, S. (2022). Goncharov’s Oblomov: Metahistory to metaphysics. International Journal of Creative
7. Research Thoughts, 10(9), 1–7. https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2209048.pdf
8. Chubinsky, P. P. (1887). Trudy etnografiko-statisticheskoy ekspeditsii v Zapadno-Russkiy kray (Cilt 1). Saint Petersburg.

9. Dostoevsky, F. M. (2026). Idiot. AST.
10. Goncharov, I. A. (2025). Oblomov. AST.
11. Ivanov, V. V. ve Toporov, V. N. (1967). Issledovaniya v oblasti slavyanskikh drevnostey. Nauka.
12. Linguistic encyclopedic dictionary. (1990). Sovetskaya entsiklopediya.
13. Matveev, A. K. (2005). Vvedenie v obshchuyu onomastiku. Ural State Pedagogical University.
14. Mithat Efendi, A. (2020). Felatun Bey ile Rakım Efendi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
15. Nabizade Nazım. (2022). Zehra. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
16. Namık Kemal. (2018). İntibah [Sergüzeşti Ali Bey]. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
17. Poltavets, E. Yu. (2010). Mythopoetic anthroponymy of Tolstoy’s War and Peace. Literaturovedcheskiy
18. Zhurnal, (27), 73–84. https://cyberleninka.ru/article/n/mifopoeticheskaya-antroponimika-voyny-i-mira-tolstogo
19. Shein, P. V. (1874). Materials for the study of the life and language of the Russian population of the Northwestern region. Vitebsk.
20. Smirnov, V. A. (2013). Semantics of names in F. M. Dostoevsky’s novel The Idiot. Mundo Eslavo, (12), 25–36.
21. Superanskaya, A. V. (1973). Obshchie voprosy onomastiki. Nauka.
22. Tanpınar, A. H. (1997). 19. asır Türk edebiyatı tarihi. Çağlayan Kitabevi.
23. Tolstoy, L. N. (1865, 3 Mayıs). Pis’mo k L. I. Volkonskoy [L. I. Volkonskaya'ya mektup]. İçinde Polnoye sobraniye sochineniy (Cilt 90). https://tolstoy.ru/online/90/61/
24. Tolstoy, L. N. (2023). Voyna i mir (Cilt 3–4). AST.