RUSÇADA VE TÜRKÇEDE ZAMİRLER: KARŞILAŞTIRMALI BİR DİLBİLİMSEL İNCELEME

Öz

Bu çalışmada Rusça ve Türkçedeki zamirler karşılaştırma yöntemiyle incelenmiştir. Araştırmanın amacı, iki dildeki zamir sistemlerinin benzer ve farklı yönlerini ortaya koymaktır. Çalışmada kişi, işaret, dönüşlülük, iyelik, soru, belirleme, belgisiz ve olumsuzluk zamirleri biçim, anlam ve kullanım özellikleri bakımından karşılaştırılmıştır. İnceleme, Türkçe ve Rusça dilbilgisi kaynakları ile bağlama göre tarafımızca oluşturulan örnek cümleler üzerinden yürütülmüştür. Araştırma sonucunda, iki dilde zamirlerin temel işlevlerinin büyük ölçüde benzer olduğu, ancak biçimbilimsel yapı, sınıflandırma ve kullanım bakımından önemli farklılıklar bulunduğu belirlenmiştir. Rusçada cinsiyet kategorisinin bulunması, hâl çekimlerinin yapısı, zamirlerin isimlerle uyumu ve belirsizlik ile olumsuzluğun ön ek ve son ekler aracılığıyla sistemli biçimde ifade edilmesi bu farklılıkların başlıcalarıdır. Türkçede ise zamirlerin birçok işlevinin ekler ve bağlam yoluyla karşılandığı görülmüştür. Ayrıca her iki dilde bazı zamirlerin benzer söylem ve işlevler üstlendiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Rusça ve Türkçe zamir sistemleri işlev bakımından benzerlik gösterse de yapısal açıdan önemli farklılıklar içermektedir. Bu bulguların, karşılaştırmalı dilbilim, yabancı dil öğretimi ve çeviri çalışmalarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Rusça
• Türkçe
• zamirler
• karşılaştırmalı dilbilim
• dilbilgisi.

Pronouns in Russian and Turkish: A Comparative Linguistic Study

Öz

This study examines pronouns in Russian and Turkish using the comparative method. The aim of the study is to identify the similarities and differences between the pronoun systems of the two languages. Personal, demonstrative, reflexive, possessive, interrogative, determinative, indefinite, and negative pronouns are compared in terms of their form, meaning, and usage. The analysis is based on Turkish and Russian grammar sources and on example sentences created by the author according to the context. The findings indicate that the basic functions of pronouns are largely similar in both languages; however, significant differences exist in terms of morphological structure, classification, and usage. The presence of the gender category in Russian, the structure of case inflection, the agreement of pronouns with nouns, and the systematic expression of indefiniteness and negation through prefixes and suffixes are among the main differences. In Turkish, many functions of pronouns are expressed through suffixes and context. In addition, it has been determined that some pronouns perform similar discourse and functional roles in both languages. In conclusion, although the pronoun systems of Russian and Turkish are similar in terms of their functions, they exhibit significant structural differences. These findings are expected to contribute to comparative linguistics, foreign language teaching, and translation studies.

Anahtar Kelimeler

• Russian
• Turkish
• pronouns
• comparative linguistics
• grammar.

Местоимения в русском и турецком языках: сопоставительное лингвистическое исследование

Öz

В данной работе местоимения русского и турецкого языков исследуются с использованием сравнительного метода. Цель исследования заключается в выявлении сходств и различий между системами местоимений двух языков. Личные, указательные, возвратные, притяжательные, вопросительные, определительные, неопределённые и отрицательные местоимения сопоставляются с точки зрения их формы, значения и особенностей употребления. Анализ основан на грамматических источниках русского и турецкого языков, а также на примерах предложений, составленных автором в соответствии с контекстом. Результаты исследования показывают, что основные функции местоимений в обоих языках в значительной степени совпадают, однако между ними существуют существенные различия в морфологическом строении, классификации и употреблении. К числу основных различий относятся наличие категории рода в русском языке, особенности падежного склонения, согласование местоимений с существительными, а также систематическое выражение неопределённости и отрицания с помощью приставок и суффиксов. В турецком языке многие функции местоимений выражаются посредством аффиксов и контекста. Кроме того, установлено, что некоторые местоимения в обоих языках выполняют сходные дискурсивные и функциональные роли. В заключение следует отметить, что, несмотря на сходство систем местоимений русского и турецкого языков с функциональной точки зрения, они характеризуются существенными структурными различиями. Полученные результаты, как ожидается, внесут вклад в развитие сопоставительного языкознания, преподавания иностранных языков и переводоведения.

Anahtar Kelimeler

• русский язык
• турецкий язык
• местоимения
• сопоставительное языкознание
• грамматика.

Kaynakça

1. Atabay, N., Kutluk, İ., & Özel, S. (1983). Sözcük Türleri: Ad, Sıfat, Belirteç, Adıl, İlgeç, Bağlaç, Ünlem, Eylem. Türk Dil Kurumu Yayınları.
2. Avanesov, R. İ., & Sidorov, V. N. (1945). Oçerk grammatiki sovremennogo russkogo literaturnogo yazıka: Çast I. Fonetika i morfologiya. Uçpedgiz.
3. Banguoğlu, T. (2015). Türkçenin Grameri. Türk Dil Kurumu Yayınları.
4. Comer, W. (2009). Mind the Gap: English L2 Learners of Russian and the Null Possessive Pronoun. Russian Language Journal, 59(1), 79–99. https://doi.org/10.70163/0036-0252.1196
5. Demirci, K. (2014). Zamirler (2. baskı). Akçağ Yayınları.
6. Ediskun, H. (2017). Yeni Türk Dilbilgisi (13. basım). Remzi Kitabevi.
7. Ergin, M. (2013). Türk Dil Bilgisi. Bayrak Basım.
8. Finkel, A. M., & Bajenov, N. M. (1954). Sovremennıy russkiy literaturnıy yazık (2. izd.). Radyanska şkola.

9. Gogol, N. V. (1961). Mertvıye duşi, Russkaya virtualnaya biblioteka, https://rvb.ru/gogol/01text/vol_06/01_mertvye_dushi/md.htm, Erişim Tarihi: 16.04.2024.
10. Korkmaz, Z. (2017). Türkiye Türkçesi Grameri: Şekil Bilgisi (5. baskı). Türk Dil Kurumu Yayınları.
11. Kuznetsova, T. V. (2009). Sovremennıy russkiy yazık: Morfologiya. Uçebnoye posobiye dlya studentov fakulteta russkoy slovesnosti. İTs «Nauka».
12. Lekant, P. A., Dibrova, Ye. İ., Kasatkin, L. L., & Klobukov, Ye. V. (2019). Sovremennıy russkiy yazık: Uçebnik dlya akademiçeskogo bakalavriata (Ed.: P. A. Lekant; 5. izd.). Yurayt.
13. Malovitskiy, L. Ya. (1972). İstoriya predmetno-liçnıh mestoimeniy russkogo yazıka v semantiko-sintaksiçeskom aspekte (Avtoreferat doktorskoy dissertatsii), Leningrad: Leningradskiy gosudarstvennıy pedagogiçeskiy institut imeni A. İ. Gertsena.
14. Mustafayev, E. M. E., & Şçerbinin, V. G. (1972). Russko-turetskiy slovar. Sovetskaya entsiklopediya.
15. Paduçeva, Ye. V. (1985). Vıskazıvaniye i yego sootnoşeniye s deystvitelnostyu: Referentsialnıye aspektı semantiki mestoimeniy. Nauka.
16. Rahmanova, L. İ., & Suzdaltseva, V. N. (1997). Sovremennıy russkiy yazık: Leksika. Frazeologiya. Morfologiya. Uçebnoye posobiye. İzdatelstvo MGU; ÇeRo.
17. Romanek, L. V., & Snegurova, İ. İ. (sost.). (2020). Mestoimeniye: Metodiçeskiye ukazaniya po russkomu yazıku dlya samostoyatelnoy rabotı studentov-inostrantsev. NTU «HPİ».
18. Rozental, D. E., Djandjakova, Ye. V., & Kabanova, N. P. (1999). Spravoçnik po pravopisaniyu, proiznoşeniyu, literaturnomu redaktirovaniyu.: ÇeRo.
19. Rozental, D. E., Golub, İ. B., & Telenkova, M. A. (2010). Sovremennıy russkiy yazık (11. izd.). Ayris-press.
20. Savran, H. (2000). Türkçe Sözlük’teki Örneklerden Hareketle Dönüşlü ve İşteş Fiillerin Geçişlilik Durumları. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(4), 365–370.
21. Sebzecioğlu, T. (2016). Dilbilim Kavramlarıyla Türkçe Dilbilgisi. Kesit Yayınları.
22. Sidorenko, Ye. N. (2002). Morfologiya sovremennogo russkogo yazıka: Çasti reçi i kontaminantı. Krımskoye uçebno-pedagogiçeskoye gosudarstvennoye izdatelstvo.
23. Şanskiy, N. M., & Tihonov, A. N. (1987). Sovremennıy russkiy yazık: Ç. 2. Slovoobrazovaniye. Morfologiya (2. izd., ispr. i dop.). Prosveşçeniye.
24. Şelyakin, M. A. (1978). O semantike i upotreblenii neopredelennıh mestoimeniy v russkom yazıke. Semantika nominatsii i semiotika ustnoy reçi: Lingvistiçeskaya semantika i semiotika (Uçenıye zapiski Tartuskogo gosudarstvennogo universiteta, Vıp. 442), Tartu: Tartuskiy gosudarstvennıy universitet, 3–22.
25. Şvedova, N. Yu. (red.). (1980). Russkaya grammatika. T. 1. Fonetika. Fonologiya. Udareniye. İntonatsiya. Slovoobrazovaniye. Morfologiya. Nauka.
26. Tihonov, A. N. (2002). Sovremennıy russkiy yazık: Morfemika. Slovoobrazovaniye. Morfologiya. Tsitadel-treyd.
27. Tsıganenko, G. P. (2005). Morfologiya sovremennogo russkogo yazıka: Vvedeniye. İmennıye çasti reçi. Kaştan.
28. Valgina, N. S., Rozental, D. E. ve Fomina, M. İ. (2002). Sovremennıy russkiy yazık (6. izd., pererab. i dop.). Logos.
29. Vinogradov, V. V. (1972). Russkiy yazık: Grammatiçeskoye uçeniye o slove (2. izd.). Vısşaya şkola.
30. Yevtyuhin, V. B., Bogdanov, S. İ., Knyazev, Yu. P., Smirnov, Yu. B., Rıjova, Yu. V., & Voyeykova, M. D. (2009).
31. Morfologiya sovremennogo russkogo yazıka: Uçebnik dlya vısşih uçebnıh zavedeniy Rossiyskoy Federatsii. Fakultet filologii i iskusstv Sankt-Peterburgskogo gosudarstvennogo universiteta.