The Effect of the Theopolitical Situation after the Mihna on Sunni Theology, Halil Arslan

Yıl 2026, Sayı: 31 , 355 - 359 , 20.04.2026

Muhammed Ahmet Tonkuş

https://doi.org/10.32950/rid.1699918

https://izlik.org/JA25RU62CS

Öz

The caliphate debates that began with the death of the Prophet caused various divisions and groupings among Muslims. The commandments of Islam and the practices of the Prophet began to be interpreted immediately after his death. Especially the interpretations of verse and sunnah were also effective in the caliph/sir processes and the religion-politics interaction started from the early periods of Islam. One of the most effective places where the religion-politics relationship was most effective was the incident of Mihne. Halil Arslan's work, The Effect of the Theopolitical Situation on Sunni Theology after the Mihne, shed light on the understanding of the event. In addition, the work, which explains the role of the mihna event in the development of Sunni theology and the background of the processes, shows how effective the religion-politics relationship is. The concept of Mihna is defined as a concept used to refer to the discussions on Khalq al-Qur'an that started in h. 218 during the reign of al-Ma'mun (d.218/833) and continued until the time of al-Mutawakkil in h. 234 The Mihna movement has also been interpreted as a move by al-Ma'mun to ensure political legitimacy and the continuation of the Abbasid power. Arslan analyzed the discipline of kalām not only as a theoretical discipline but also as an intellectual structure intertwined with the political power relations of the period. In addition, he reveals how the doctrinal framework of Ahl al-Sunnah kalām was constructed in a historical perspective.

Anahtar Kelimeler

Mihna , Kelam , Theopolitics , Religion , Politics

Mihne Sonrası Teopolitik Durumun Sünni Kelama Etkisi, Halil Arslan

https://izlik.org/JA25RU62CS

Öz

Hz. Peygamber’in vefatıyla başlayan halifelik tartışmaları, Müslümanlar arasında çeşitli ayrılıklara neden olmuştur. Müslümanların kendilerine halife/emir belirleme süreçleri oldukça tartışmaları geçmiş ve teopolitik çatışmaların ortaya çıkmasına sebebiyet vermiştir. İslam’ın getirmiş olduğu emirler ve Hz. Peygamber’in uygulamaları, O’nun vefatından hemen sonra yorumlanmaya başlamıştır. Özellikle ayet ve sünnet yorumlamaları halife/emir süreçlerinde de etkili olmuş ve din-siyaset etkileşimi İslam’ın ilk dönemlerden itibaren başlamıştır. İfade edilen din-siyaset ilişkisinin en etkili olduğu yerlerden bir tanesi de mihne hadisesidir. Halil Arslan’ın kaleme almış olduğu Mihne Sonrası Teopolitik Durumun Sünni Kelama Etkisi, adlı eser hadisenin anlaşılmasına ışık tutmuştur. Ayrıca Sünni kelâmın gelişiminde mihne olayının nasıl bir rol oynadığını ve süreçlerin arka planının nasıl olduğunu anlatan eser, din-siyaset ilişkisinin ne kadar etkili olduğunu göstermektedir. Mihne, h.218 yılında Me’mun (ö.218/833) zamanında başlayıp h.234 yılında Mütevekkil zamanına kadar etkili olan Halku’l-Kur’ân tartışmalarını ifade etmek üzere kullanılan bir kavram olarak tanımlanır. Eser, Abbasî halifesi Me’mun döneminde başlatılan Mihne sürecinin sonlanmasının ardından şekillenen teopolitik ortamın, Sünni kelâm geleneğinin oluşum ve kurumsallaşma süreci üzerindeki etkilerini de incelemiştir. Arslan, kelâm disiplinini yalnızca nazarî bir disiplin olarak değil dönemin siyasi iktidar ilişkileriyle iç içe geçmiş bir düşünsel yapı olarak ele almıştır. Bununla beraber de ehl-i sünnet kelâmının doktriner çerçevesinin nasıl inşa edildiğini tarihsel perspektifte ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Mihne , Kelâm , Teopolitik , Din , Siyaset

Kaynakça

• Ay, Mahmut. Mu’tezile ve Siyaset. İstanbul: Endülüs, 2. Basım, 2017.
• İzmirli, İsmail Hakkı. Yeni İlmi Kelam. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 1. Basım, 2013.
• Nawas, John Abdullah. “Me’mûn’un Mihneyi Başlatmasında Rol Oynayan Üç Akımın Açıklamalarının Yeniden Bir İncelemesi”. çev. Mustafa Akyüz. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/8, 145-162.
• Schmidtke, Sabine. Başlangıçtan Günümüze İslam Kelamı. çev. Ulvi Murat Kılavuz vd. Küre Yayınları, 2020.
• Topaloğlu, Bekir - Çelebi, İlyas. Kelâm Terimleri Sözlüğü. İstanbul: İSAM, 8. Basım, 2010.
• Watt, W. Montgomery. İslam Düşüncesinin Teşekkül Dönemi. çev. Osman Demir. İstanbul: Ketebe Yayınevi, 2020.