7 Ekim 2023 Sonrası Türkiye’de Filistin Çalışmaları: Lisansüstü Tezler Üzerine Bibliyometrik Bir Analiz

Yıl 2026, Sayı: 31 , 97 - 110 , 20.04.2026

Mehmet Kazdal

https://doi.org/10.32950/rid.1840643

https://izlik.org/JA26GW26NJ

Öz

Bu çalışma, Filistin meselesine ilişkin Türkiye’de üretilen akademik çalışmaları, özellikle 7 Ekim 2023 sonrasında ortaya çıkan lisansüstü tezler üzerinden betimsel bibliyometrik analiz yöntemiyle incelemektedir. Filistin, tarih boyunca Sümerler, Mısırlılar, Asurlular, Babilliler, Persler, Yunanlar, Romalılar, Bizanslılar, Araplar, Osmanlılar ve Britanyalılar gibi çok sayıda uygarlığın hâkimiyet kurduğu İslam, Hıristiyanlık ve Yahudilik açısından kutsal kabul edilen Kudüs şehri nedeniyle dinî, tarihî ve kültürel bakımdan istisnai bir coğrafya olmuştur. Uzun yüzyıllar Osmanlı Devleti’nin bir parçası olan Filistin bölgesi, bu tarihsel süreklilik dolayısıyla Türkiye’nin kolektif hafızasında ve entelektüel dünyasında özel bir yer işgal etmektedir. Cumhuriyet döneminde bu bağlar görece zayıflamış olsa da Filistin meselesine yönelik toplumsal ve akademik ilgi tamamen ortadan kalkmamış, aksine belirli kırılma anlarında yeniden güç kazanmıştır. Buna karşın Türkiye’de Filistin üzerine yapılan akademik çalışmaların nicelik ve nitelik bakımından sınırlı kaldığı çalışmaların çoğu zaman belirli disiplinlerle ve dar tematik çerçevelerle sınırlandığı görülmektedir. Batılı ülkelerde Filistin meselesine dair tarih, siyaset, hukuk, medya, kültür ve hafıza çalışmaları başta olmak üzere disiplinler arası ve metodolojik açıdan zengin bir literatür oluşmuşken, Türkiye’deki akademik üretimin bu çeşitliliği yeterince yansıtamadığı dikkat çekmektedir. Bu durum, Filistin meselesinin tarihsel derinliği, güncel siyasal etkileri ve toplumsal yansımaları dikkate alındığında önemli bir epistemik boşluğa işaret etmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye’de Filistin konulu akademik üretimi, özellikle 7 Ekim 2023 sonrasında ortaya çıkan eğilimleri, görünür kılmaktır. Bu doğrultuda araştırmanın veri setini, YÖK Ulusal Tez Merkezi aracılığıyla tespit edilen, 2023–2026 yılları arasında tamamlanmış 107 ve devam eden 100 olmak üzere toplam 207 lisansüstü tez oluşturmaktadır. Devam eden tezlerin analize dâhil edilmesi, Filistin çalışmalarının yalnızca geçmiş eğilimlerini değil, bununla beraber yakın gelecekte hangi temalar ve yaklaşımlar etrafında şekillenebileceğini de değerlendirmeye imkân tanımaktadır. Çalışmada betimsel bibliyometrik analiz ve tematik sınıflandırma yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Bu çerçevede tezler yıllara göre dağılım, üniversite ve enstitü bazlı yoğunlaşma, tez türleri ve baskın temalar açısından analiz edilmiştir. Bulgular, 7 Ekim 2023 tarihinde yaşanan gelişmelerin Filistin çalışmalarında yalnızca niceliksel bir artışa yol açmadığını aynı zamanda söylemsel ve kavramsal düzeyde belirgin bir dönüşümü de tetiklediğini ortaya koymaktadır. Özellikle medya temsili, söylem analizi, insan hakları, kültürel kimlik ve propaganda temalarının öne çıktığı buna karşılık ekoloji, sağlık politikaları, yapay zekâ ve nicel yöntemlere dayalı çalışmaların sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, Filistin meselesini normatif ya da politik bir tartışma alanı olarak ele almaktan ziyade, Türkiye’deki akademik bilgi üretiminin yapısını ve yönelimlerini analiz etmeye imkân veren ampirik ve dinamik bir araştırma alanı olarak konumlandırmaktadır. Özellikle devam eden tezlerin analize dâhil edilmesi, çalışmanın bir literatür tespiti olmasının ötesine geçerek, Filistin araştırmalarının gelecekte izleyeceği muhtemel yönelimleri de tartışmaya açmasını sağlamaktadır. Bu yönüyle araştırma, Filistin literatürüne bir katkı sunmayı ve bu alanda çalışmayı planlayan araştırmacılar için mevcut eğilimleri ve araştırma boşluklarını görünür kılan bir referans çerçevesi oluşturmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

İslam Tarihi , Filistin , Bibliyometrik Analiz , Lisansüstü Tezler , Akademik Eğilimler , Türkiye

Palestine Studies in Türkiye in the Post–7 October 2023 Period: A Bibliometric Analysis of Postgraduate Theses

https://izlik.org/JA26GW26NJ

Öz

This study examines academic production on the Palestinian issue in Türkiye through a descriptive bibliometric analysis of postgraduate theses, with particular emphasis on those produced after 7 October 2023. Palestine has historically constituted an exceptional geographical, religious, and cultural space due to Jerusalem’s sacred status for the three Abrahamic religions and the region’s long history of rule by various civilizations, including the Sumerians, Egyptians, Assyrians, Babylonians, Persians, Greeks, Romans, Byzantines, Arabs, Ottomans, and the British. As part of the Ottoman Empire for centuries, Palestine has occupied a distinctive place in Türkiye’s collective memory and intellectual tradition. Although these ties weakened during the Republican period, academic and societal interest in the Palestinian issue did not disappear rather, it resurfaced and intensified during specific historical turning points. Despite this enduring connection, academic studies on Palestine in Türkiye have remained limited in both quantity and scope, often confined to particular disciplines and narrow thematic frameworks. In contrast, Western scholarship has produced a methodologically diverse and interdisciplinary body of literature encompassing history, politics, law, media, culture, and memory studies. This imbalance points to a significant epistemic gap within the Turkish academic context, especially considering the historical depth, contemporary political implications, and social repercussions of the Palestinian issue. The primary aim of this study is to systematically map academic production on Palestine in Türkiye and to make visible the academic trends that have emerged in the post–7 October 2023 period. The dataset consists of 207 postgraduate theses identified through the Council of Higher Education National Thesis Center, including 107 completed and 100 ongoing theses registered between 2023 and 2026. The inclusion of ongoing theses enables not only an assessment of past academic tendencies but also a forward-looking evaluation of the themes and approaches likely to shape future research. Methodologically, the study employs descriptive bibliometric analysis and thematic classification. Within this framework, theses are examined in terms of their yearly distribution, institutional concentration at the university and institute levels, thesis types, and dominant thematic orientations. The findings indicate that 7 October 2023 constituted not merely a quantitative increase in academic output but also triggered a discursive and conceptual transformation in Palestinian studies in Türkiye. While themes such as media representation, discourse analysis, human rights, cultural identity, and propaganda have gained prominence, areas including ecology, health policies, artificial intelligence, and quantitatively driven research remain markedly underrepresented. In conclusion, rather than treating the Palestinian issue as a normative or political debate, this study conceptualizes it as an empirical and dynamic field through which the structure and orientation of academic knowledge production in Türkiye can be examined. By incorporating ongoing theses, the research moves beyond a static literature review and offers insights into the prospective trajectories of Palestinian studies. In this respect, the study aims to provide a meta-level contribution to the literature and to serve as a guiding reference for researchers by making visible prevailing trends and persisting research gaps.

Anahtar Kelimeler

History of İslam , Palestine , Bibliometric Analysis , Graduate Theses , Academic Trends , Türkiye

Kaynakça

• Abdellatıf, Marıam Mostafa Kamel. Filistin - İsrail Çatışmasında Medya Söylemi: Hamas ve İsrail’in Psikolojik Savaş Stratejilerinin Karşılaştırmalı Analizi. Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
• Akkaya, Mustafa - Gürsu, Orhan. “Gazze Soykırımı Bağlamında Türkiye’de Yapılan Çalışmaların Bibliyometrik Analizi”. Burdur İlahiyat Dergisi Özel Sayı: Gazze (2024), 95-105.
• Aksoy, Mehmet Emin. Osmanlı Sonrası Filistin’de Şer’î Aile Hukuku (Batı Şeria Örneği). Yalova: Yalova Ünivresitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Alanka, Deniz. Yankı Odası Kuramı Bağlamında İsrail-Filistin Çatışmasının Sosyal Medyada Yansıması. Hatay: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
• Al-Darwısh, Anı Mohammed. Türkiye’nin 2002-2017 Yılları Arasındaki Filistin Meselesine Yönelik Politikası. Mardin: Mardin Artuklu Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Almabhouh, Ayman A.A. Osmanlı Filistin’inde Bir Fakih: Hayreddin Er-Remlî ve Fıkıh Risaleleri. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
• Amobonye, Ayodeji vd. “Writing a Scientific Review Article: Comprehensive Insights for Beginners”. The Scientific World Journal 7822269 (2024), 1-13. https://doi.org/https://doi.org/10.1155/2024/7822269
• Bağ, Şayeste. Filistin-İsrail Çatışmasının Tarihi Seyri ve Tarafların Uluslararası Basında Temsili: 7 Ekim 2023 Gazze Saldırısı. Malatya: Malatya Turgut Özal Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
• Ball, Rafael. An Introduction to Bibliometrics: New Development and Trends. Cambridge, United States: Chandos Publishing, 1. Basım, 2017.
• Baydak, Melek. Sosyolojik Açıdan Siyonizm ve Filistin Göçü. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 1987.
• Broadus, RN. “Toward a Definition of ‘Bibliometrics’”. Scientometrics 12/373-379 (1987).
• Demirsoy, Fatmanur. Türkiye’nin Filistin-İsrail Ihtilafına Yönelik Politikaları (1993-2000). Ankara: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Dilek, Meltem. İngiliz Mandası Döneminde Filistin’de Sivil Direniş: Boykot Hareketleri. Mardin: Mardin Artuklu Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Dişli Erdöl, Nuriye. Filistinli Kadın Mültecilerin Manevi Metanetleri Üzerine Fenomenolojik Bir Çalışma. İstanbul: Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
• Donthu, Naveen vd. “How to Conduct a Bibliometric Analysis: An Overview and Guidelines”. Journal of Business Research 133 (2021), 285-296.
• Erdemir, Devlet. Lübnan’daki Filistinli Mültecilerde Travma Sonrası Stres Bozukluğu, Psikolojik Dayanıklılık ve Dini Başa Çıkma. Elazığ: Fırat Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Ezber, Malik Kadir. 7 Ekim Gazze Olaylarının Medyada Temsili: TRT World Ve BBC Worl’ün Internet Haberlerinin Karşılaştırmalı Eleştirel Söylem Analizi. İstanbul, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
• Gedik, Mehmet. “Küresel Bağlamda İnsan Hakları ve Sosyal Politikaların Bibliyometrik Analizi ve İsrailFilistin/Gazze Olaylarının Sosyal Hizmet Perspektifinde Değerlendirilmesi”. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 13/4 (2024).
• Gökdağ, Ferhat. Ürdün’deki Filistinli Mültecilerin Kudüs Algısı: El-Hüseyin ve Beka Kampları Örneği. Mardin: Mardin Artuklu Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Ismaıl Alı, Salsabeel Abdalla. Sosyal Medya’da Filistine Yönelik Sansür Uygulamaları: Facebook’taki Filistin Içeriğinin Kısıtlanması. İstanbul: İstanbul Gelişim Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Jaarneh, Oday M.Y. Yumuşak Güç Olarak Türk Tarihi Dizileri Vaka Araştırması: “Diriliş Ertuğrul ve Kuruluş Osman” Dizilerinin Filistin Toplumu Üzerindeki Etkisi. Konya: Selçuk Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
• Karacadağ, Abdulkadir. Filistin ve Ürdün’de Hristiyan Arap Aydınların Nahda Sürecindeki Rolü (1831–1948). Diyarbakır: Dicle Üniversitesi, Doktora Tezi, 2025.
• Kavakcı, Saime. “Gazze Üzeri̇ne Akademi̇k Çalişmalar: Bi̇bli̇yometri̇k Anali̇z ve Li̇teratür Değerlendi̇rmesi̇”. Sosyal Bilimler Metinleri 2 (2025), 160-174.
• Kılınç, Merve. Ürdün’deki Filistinli Mülteciler: Vatandaşlık, Kimlik ve Aidiyet. Mardin: Mardin Artuklu Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
• Kraus, Sascha vd. “Literature Reviews as Independent Studies: Guidelines for Academic Practice”. Review of Managerial Science 16 (2022), 2577-2595. https://doi.org/https://doi.org/10.1007/s11846-022-00588-8
• Kurt, İbrahim. İsrail’in Filistin’i Ilhak Planları ve Yüzyılın Anlaşması (1948-2020). Hatay: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
• Ödemiş, Habibe. Savaş Gazeteciliği Bağlamında İsrail-Filistin Savaşının Ulusal Basında Temsili. Malatya: İnönü Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
• Öztürk, Eyüp - Tuzlu, Muhammet Ali. “Türkiye’deki İlahiyat Fakültelerinde İslâm Tarihi Araştırmaları: Lisansüstü Tezler Üzerinden Bir Değerlendirme”. Rize İlahiyat Dergisi 30 (Aralık 2025), 215-233.
• Öztürk, Oğuzhan vd. “How to design bibliometric research: an overview and a framework proposal”. Review of Managerial Science 18/11 (2024), 3333-3361. https://doi.org/10.1007/s11846-024-00738-0
• Pritchard, Alan. “Statistical Bibliography or Bibliometrics?” Journal of Documentation 25/4 (1969), 348-349.
• Slavinski, Teodora - Todorović, Marija. “Women, Entrepreneurship and Education: Descriptive Bibliometric Analysis Based on SCOPUS Database”. Journal of Women’s Entrepreneurship and Education 3/4 (2020), 181-201.
• Şahin, Aybala Nur. İsrail Devleti’nin Gazze’ye Yaptığı Saldırıların Uluslararası Deniz Hukuku Kapsamında Değerlendirilmesi ve Doğu Akdeniz Üzerindeki Etkileri. Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
• Topuz, İrem - Aslan, Olcan. “Nitel Bir Araştırma Yöntemi Olarak Eleştirel Söylem Analizi”. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi 17 (2024), 314-326.
• Umut Zan, Burcu. Türkiye’de Bilim Dallarında Karşılaştırmalı Bibliyometrik Analiz Çalışması. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2012.
• Ünlü, Ömer. Uluslararası Işgal Hukuku Temelinde Filistin’de İsrail Işgal Idaresi. Ankara: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Doktora Tezi, 2023.
• Yardım. Kudüs (Hukuki Statüsü ve Birleşmiş Milletler) (1947-1987). Ankara: Gazi Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 1987.
• Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 8. Basım, 2011.
• Yıldırım, Kürşad Emrah. “Filistin Araştırmalarının Evrimi: Bibliyometrik Bir Analiz”. Anadolu Strateji Dergisi 7/1 (20205), 1-18.
• Zararsız, Ömer Faruk. “İsrail-Filistin Çatışmasının İletişim Çalışmalarındaki Temsili: Bibliyometrik Bir Analiz”. 3rd International Ege Congress On Social, Humanities, Administratıve, and Educational Sciences Proceedings Book. 1/300-315. İzmir, 2025.
• Zupic, Ivan - Cater, Tomaz. “Bibliometric Methods in Management and Organization”. Organizational Research Methods 18/3 (2015), 429-472.
• https://kam.asbu.edu.tr/tr. “Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi”. Kudüs Çalışmaları Uygulama Ve Araştırma Merkezi. 18 Ocak 2026
• https://birimler.atauni.edu.tr/kudus-calismalari-uygulama-ve-arastirma-merkezi/. “Atatürk Üniversitesi”. Kudüs Çalışmaları Uygulama Ve Araştırma Merkezi. 18 Ocak 2026
• https://www.29mayis.edu.tr/tr/kudus-calismalari-uygulama-ve-arastirma-merkezi-kudam. “İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi”. Kudüs Çalışmaları Uygulama Ve Araştırma Merkezi. 18 Ocak 2026
• https://www.artuklu.edu.tr/kudus-ve-filistin-calismalari. “Mardin Artuklu Üniversitesi”. Kudüs Ve Filistin Çalışmaları Uygulama Ve Araştırma Merkezi. 18 Ocak 2026
• https://mukam.marmara.edu.tr/. “Marmara Üniversitesi”. Kudüs Çalışmaları Uygulama Ve Araştırma Merkezi. 18 Ocak 2026