Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Öğretim Programı Okuryazarlık Algı Düzeylerinin İncelenmesi

Öz

Öğretmenlerin mesleklerini yerine getirdikleri süre boyunca sürdürülebilir bir başarı elde edebilmeleri, yaşam boyu öğrenme becerilerini geliştirmelerine bağlıdır. Öğretim programı okuryazarlığı ise bu becerilerin temel unsurlarından biri olarak değerlendirilmektedir. Program okuryazarlığı, öğretmenlerin hâlihazırda uygulanmakta olan öğretim programını bilmesi, mevcut koşullara göre doğru bir şekilde uygulayabilmesi ve programa dair değerlendirme yapabilmesi şeklinde ifade edilebilir. Öğretmenlerin yüksek düzeyde program okuryazarlığına sahip olması mesleki yeterliklerini artırmakla birlikte öğrenci başarısının yükselmesine, öğretim kalitesinin geliştirilmesine, öğretmenlerin öğretme motivasyonlarının artmasına ve programın sürdürülebilirlik kazanmasına katkı sağlamaktadır. Araştırma Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) öğretmenlerinin öğretim programı okuryazarlığı algı düzeylerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden tarama desenine göre tasarlanmıştır. Araştırmada uygun örnekleme modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini Erzurum ili ve ilçelerinde görev yapmakta olan DKAB öğretmenleri oluşturmaktadır. Örneklem ise Erzurum ili merkez ve ilçelerde görev yapan 405 öğretmenden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak “Öğretim Programı Okuryazarlığı Algı Ölçeği” kullanılmıştır. Ölçeğin geneli için Cronbach α değeri .963 olarak hesaplanmıştır. Ölçeğin alt boyutlarından programı tanıma .930, programı hayata geçirme .895, programa değer verme .814 ve son olarak programı sorgulama .809 olarak hesaplanmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin analizinde IBM SPSS Statistics 27 paket programı kullanılmıştır. Veriler normal dağılım gösterdiği için parametrik testler yapılmıştır. Analizler yapılırken ikili gruplar için bağımsız örneklem t-testi, ikiden fazla gruplar için ise Tek-Yönlü-Varyans Analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Araştırma sonucunda DKAB öğretmenlerinin program okuryazarlık algı düzeylerinin programı tanıma, programı hayata geçirme, programa değer verme boyutlarında ve ölçeğin genelinde çok yüksek düzeyde okuryazar olduğu; programı sorgulama boyutunda ise yüksek düzeyde okuryazar olduğu görülmektedir. Araştırma sonucunda program geliştirme çalışmalarına katılan DKAB öğretmenlerinin program okuryazarlık algı düzeylerinin, program geliştirme çalışmalarına katılmayan DKAB öğretmenlerine göre anlamlı düzeyde yüksek olduğu söylenebilir. İlahiyat fakültesi mezunu öğretmenlerin program okuryazarlık algı düzeyleri, İlahiyat Lisans Tamamlama Programı mezunu öğretmenlere göre anlamlı şekilde yüksektir. Lisans ve lisansüstü eğitim süreçlerinde program kullanımına yönelik eğitim alan öğretmenlerin program okuryazarlık algı düzeyleri, eğitim almayan öğretmenlere göre anlamlı şekilde yüksektir. Programa verilen önem açısından; programı biraz önemli bulan öğretmenlerle önemli bulan öğretmenler, programı biraz önemli bulan öğretmenlerle çok önemli bulan öğretmenler ve programı önemli bulan öğretmenlerle çok önemli bulan öğretmenler arasında anlamlı farklılık vardır. Öğrenme süreçlerinde programdan yararlanma düzeylerine göre bazen yararlanan öğretmenlerle sık sık yararlanan öğretmenler, bazen yararlanan öğretmenlerle her zaman yararlanan öğretmenler ve sık sık yararlanan öğretmenlerle her zaman yararlanan öğretmenler arasında anlamlı farklılık bulunmaktadır. Öğretim programı okuryazarlığı ile cinsiyet, yaş, hizmet süresi, öğretmenin görev yaptığı okul türü, eğitim düzeyi ve öğretim programlarının uygulanmasına yönelik hizmet içi eğitime katılım değişkenleri arasında anlamlı bir farklılık bulunamamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• DKAB Dersi
• Öğretim Program
• DKAB Öğretmeni
• Program Okuryazarlığı

An Examination of the Perceived Curriculum Literacy Levels of Religious Culture and Ethical Knowledge Teachers

Öz

Teachers’ ability to achieve sustainable success throughout their careers depends on their development of lifelong learning skills. Curriculum literacy is considered one of the fundamental components of these skills. Curriculum literacy can be defined as teachers’ knowledge of the currently implemented curriculum, their ability to apply it appropriately under existing conditions, and their capacity to evaluate the curriculum. Teachers possessing a high level of curriculum literacy contributes not only to enhancing their professional competence but also to improving student achievement, enhancing the quality of instruction, increasing teachers’ motivation to teach, and ensuring the sustainability of the curriculum. This study was conducted to determine the perceived levels of curriculum literacy among Religious Culture and Ethical Knowledge (RCEK) teachers. The study was designed using the survey design, one of the quantitative research methods. An appropriate sampling model was used in the study. The population of the study consists of RCEK teachers currently working in the province and districts of Erzurum. The sample consists of 405 teachers working in the central city and districts of Erzurum Province. The “Curriculum Literacy Perception Scale” was used as the data collection tool. The Cronbach’s α value for the overall scale was calculated as .963. For the scale’s sub-dimensions, the values were calculated as .930 for curriculum recognition, .895 for curriculum implementation, .814 for curriculum valuation, and finally .809 for curriculum questioning. The IBM SPSS Statistics 27 software package was used to analyze the data obtained in the study. Since the data were normally distributed, parametric tests were conducted. During the analyses, the independent samples t-test was used for two groups, and One-Way Analysis of Variance (ANOVA) was used for more than two groups. The results of the study indicate that RCEK teachers’ curriculum literacy perception levels are at a very high level in the dimensions of curriculum recognition, curriculum implementation, and curriculum valuation, as well as across the scale as a whole; however, they are at a high level in the dimension of curriculum questioning. The results indicate that RCEK teachers who participated in curriculum development activities have significantly higher levels of curriculum literacy perception compared to those who did not participate in such activities. Teachers who graduated from a faculty of theology have significantly higher levels of perceived curriculum literacy than teachers who graduated from Bachelor of Theology Completion Program. Teachers who received training on curriculum use during their undergraduate and graduate education have significantly higher levels of perceived curriculum literacy than teachers who did not receive such training. In terms of the importance placed on the curriculum, there are significant differences between teachers who find the curriculum somewhat important and those who find it important; between those who find it somewhat important and those who find it very important; and between those who find it important and those who find it very important. Based on the frequency of using the curriculum in learning processes, there are significant differences between teachers who use it occasionally and those who use it frequently; between those who use it occasionally and those who use it always; and between those who use it frequently and those who use it always. No significant differences were found between curriculum literacy and the variables of gender, age, length of service, school type, educational level, and participation in in-service training on curriculum implementation.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• RCEK Course
• Curriculum
• RCEK Teacher
• Curriculum Literacy

Kaynakça

1. Adem, Sami. “Branş Öğretmenlerinin Program Okuryazarlık Düzeylerinin İncelenmesi.” Uluslararası Temel Eğitim Çalışmaları Dergisi 4/1 (Nisan 25, 2023), 14–20. https://doi.org/10.59062/ijpes.1267978
2. Ağlar, Cengiz - Arslan, Aysel. “Predicting Classroom Teachers’ Program Evaluation Skills from Program Literacy.” Adıyaman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi 14/2 (Aralık 27, 2024), 190–219. https://doi.org/10.17984/adyuebd.1471757
3. Akyıldız, Salih. “Eğitim Programı Okuryazarlığı Kavramının Kavramsal Yönden Analizi: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması.” Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 19/73 (Ocak 26, 2020), 315–332. https://doi.org/10.17755/esosder.554205
4. Ariav, Tamar. “Growth in Teachers’ Curriculum Knowledge through the Process of Curriculum Analysis.” Journal of Curriculum and Supervision 6/3 (1991), 183–200.
5. Aslan, Seda - Gürlen, Eda. “Ortaokul Öğretmenlerinin Program Okuryazarlık Düzeyleri.” Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi 20/1 (Aralık 30, 2018), 2–15. https://doi.org/10.29299/kefad.2018.20.01.006
6. Aslan, Serkan. “An Analysis of Prospective Teachers’ Curriculum Literacy Levels in Terms of Reading and Writing.” Universal Journal of Educational Research 7/4 (Nisan 2019), 973–979. https://doi.org/10.13189/ujer.2019.070408
7. Bolat, Yavuz - Baş, Muhammet. “İki Önemli Öğretmenlik Mesleği Yeterliği: Eğitim Programı Okuryazarlığı ve Eğitim Programı Liderliği.” Yaşadıkça Eğitim 37/2 (Mayıs 26, 2023), 294–330. https://doi.org/10.33308/26674874.2023372541
8. Bolat, Yavuz. “Eğitim Programı Okuryazarlığı Kavramı ve Eğitim Programı Okuryazarlığı Ölçeği.” Journal of Turkish Studies 12/18 (Ocak 1, 2017), 121–138. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.12103

9. Ceylan, Tuncay. “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli DKAB Öğretim Programlarının Öğretmen Görüşlerine Göre Değerlendirilmesi”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi. 63 (01 Nisan 2025): 55-70. https://doi.org/10.29288/ilted.1598481.
10. Çınar, Fatih. “İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programına Yönelik Öğretmen Görüşleri”. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama. 5 (01 Temmuz 2016): 13-36. https://izlik.org/JA26ZA67EJ.
11. Coşgun Demirdağ, Merve - Taşgın, Adnan. “Okul Öncesi Öğretmenlerinin Program Okuryazarlığı ve Öğretim Programı Farkındalıkları Arasındaki İlişki.” International Journal of Turkish Literature Culture Education. https://doi.org/10.7884/teke.1508003
12. Creswell, John W. - Creswell, J. David. Araştırma Tasarımı Nitel, Nicel ve Karma Yöntem Yaklaşımları. ed. Engin Karadağ. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2021.
13. Cronbach, Lee J. “Coefficient Alpha and the Internal Structure of Tests.” Psychometrika 16/3 (1951), 297–334. https://doi.org/10.1007/BF02310555
14. Demir, Engin - Toraman, Çetin. “Öğretmenlerin Eğitim Programı Okuryazarlığı Düzeyleri.” Trakya Eğitim Dergisi 11/3 (Eylül 27, 2021), 1516–1528. https://doi.org/10.24315/tred.858813
15. Demirel, Özcan. Kuramdan Uygulamaya Eğitimde Program Geliştirme. 12. bs. Ankara: Pegem Akademi, 2010.
16. Dündar, Erkan vd. “Coğrafya Öğretmenlerinin Öğretim Programı Okuryazarlık Düzeylerinin İncelenmesi.” Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 43/2 (Eylül 2, 2023), 1245–1281. https://doi.org/10.17152/gefad.1301335
17. Erdamar, Fatih Selim - Akpunar, Burhan. “Analysis of Classroom Teachers’ Perceptions of Curriculum Literacy.” Journal of Education and Training Studies 8/3 (Ocak 2, 2020), 21. https://doi.org/10.11114/jets.v8i3.4619
18. Ferah Özcan, Aysel. “The Relationship Between Pre-Service Teachers’ Motivation to Teach and Curriculum Literacy.” Sakarya University Journal of Education 14/2 (Ağustos 31, 2024), 324–341. https://doi.org/10.19126/suje.1387708
19. Göl, Hakan - Ergün, Naif. “Program Literacy Status of Special Education Teachers.” Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi 26/1 (Mart 1, 2025), 101–116. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.1397760
20. Kahramanoğlu, Recep. “Öğretmenlerin Öğretim Programı Okuryazarlığına Yönelik Yeterlik Düzeyleri Üzerine Bir İnceleme.” Journal of International Social Research 12/65 (Ağustos 30, 2019), 827–840. https://doi.org/10.17719/jisr.2019.3495
21. Karaduman, Betül. “Öğretim Programının Uygulayıcıları Ne Kadar Program Okuryazarı?” Educational Academic Research 54 (Eylül 26, 2024), 132–143. https://doi.org/10.33418/education.1416962
22. Karasar, Niyazi. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. 34. bs. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2019.
23. Kaymakcan, Recep. Öğretmenlerine Göre Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersleri: Yeni Eğilimler: Çoğulculuk ve Yapılandırmacılık. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi, 2009.
24. Kayri, Murat. “Araştırmalarda Gruplar Arası Farkın Belirlenmesine Yönelik Çoklu Karşılaştırma (Post-Hoc) Teknikleri.” Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 19/1 (2009), 51–64.
25. Keskin, Ahmet - Korkmaz, Hunkar. “Öğretmenlerin Öğretim Programı Okuryazarlığı Algı Ölçeği’nin Geliştirilmesi.” Türk Eğitim Bilimleri Dergisi 19/2 (Aralık 28, 2021), 857–884. https://doi.org/10.37217/tebd.917130
26. Korucuk, Murat - Özlü, Metin. “Spor Eğitimi Alan Öğrencilerin Eğitim Programı Okuryazarlıklarının Değerlendirilmesi.” Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi 6/2 (Haziran 28, 2023), 456–475. https://doi.org/10.38021/asbid.1257305
27. MEB. “DKAB Öğretmen Gelişim Programı.”2021. Erişim 1 Ağustos 2026. https://dogm.meb.gov.tr/www/dkab-ogretmen-gelisim-programi/icerik/2545
28. MEB. “Program Okuryazarlığı Kılavuzları.” 2024b. Erişim Ocak 10, 2026. https://tymm.meb.gov.tr/program-okuryazarligi-kilavuzlari
29. MEB. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni Özel Alan Yeterlikleri. Ankara: Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü, 2017b. https://oygm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_11/06160735_12-YYretmen_Yeterlikleri_KitabY_din_kYltYrY_ve_ahlak_bilgisi_YYretmeni_Yzel_alan_yeterlikleri_ilkYYretim__parYa_15.pdf
30. MEB. Öğretim Programı Okuryazarlığı Rehber Kitabı. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı, 2022. https://ogmmateryal.eba.gov.tr/kitap/ogretim-programi-okuryazarligi/index.html
31. MEB. Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri. Ankara: Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü, 2017a.
32. MEB. Ortaöğretim DKAB Öğretim Programı (9, 10, 11 ve 12. Sınıf) Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. 2024a. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı.
33. Mertens, Donna M. Eğitim ve Psikolojide Araştırma ve Değerlendirme. ed. İsmail Seçer - Sümeyye Ulaş. Ankara: Anı Yayıncılık, 1st Ed., 2019.
34. Ocak, Gürbüz vd. “Öğretmenlerin Öğretim Programı Farkındalıklarının Öğretim Programı Okuryazarlıklarına Katkısı.” Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 25/3 (Eylül 15, 2025), 1522–1548. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025..-1557815
35. Ornstein, Allan C. - Hunkins, Francis P. Curriculum: Foundations, Principles, and Issues. Boston: Pearson Education, 7th Ed., 2018.
36. Özen, Orhan. “Öğretim Programı Okuryazarlığı Üzerine Yapılan Çalışmaların Eğilimleri.” Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi 20/46 (Haziran 30, 2025), 801–829. https://doi.org/10.35675/befdergi.1604560
37. Şahin, Abdullah. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programının Temel Yaklaşımlarının Öğrenme Öğretme Süreçlerine Yansıması. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022.
38. Salcı, Emel - Aydın, Abdullah. “Öğretmen ve Öğretmen Adaylarının Evrensel Fen Okuryazarlık Düzeylerinin Bazı Değişkenlere Göre Belirlenmesi.” Trakya Eğitim Dergisi 12/1 (Ocak 26, 2022), 92–109. https://doi.org/10.24315/tred.876128
39. Scheffé, Henry. The Analysis of Variance. New York: Wiley, 1959. Seçer, İsmail. SPSS ve LISREL ile Pratik Veri Analizi. Ankara: Anı Yayıncılık, 2015.
40. Seven, Hatice Gülçin - Kahramanoğlu, Recep. “Sistem Düşüncesi Yaklaşımıyla Öğretmenlerin Öğretim Programı Okuryazarlıkları Çerçevesi.” İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 25/3 (Aralık 31, 2024), 1389–1413. https://doi.org/10.17679/inuefd.1490164
41. Taba, Hilda. Curriculum Development: Theory and Practice. New York: Harcourt, Brace & World, 1962.
42. Tabachnick, Barbara G. - Fidell, Linda S. Using Multivariate Statistics. Boston: Pearson, 6th Ed., 2013.
43. Tabak, Sanem - Doğuş, Feryad. “Öğretmenlerin Öğretim Programı Okuryazarlığı, Öğretim Programına Bağlılığı ve Öğretmen Özerkliği Düzeyleri Arasındaki İlişkinin Analizi.” International Journal of Turkish Literature Culture Education 14/4 (Aralık 15, 2025), 1402–1431. https://doi.org/10.7884/teke.1642131
44. Tanaş, Ramazan - Tuncer, Murat. “Öğretmenlerin Program Okuryazarlık, Öğrenme Öğretme Süreci Yeterlikleri, Başarı Hedefleri ve Programa Bağlılıkları Arasındaki İlişkiler.” Cumhuriyet International Journal of Education. https://doi.org/10.30703/cije.1326230
45. Ustabulut, Mete Yusuf. “Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğreten Eğitmenlerin Eğitim Programı Okuryazarlık Düzeyleri.” Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 31/3 (Eylül 16, 2021), 1235–1243. https://doi.org/10.18069/firatsbed.941957
46. Yıldırım, İbrahim. “Öğretim Programı Okuryazarlığı Özyeterlik Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması.” Harran Maarif Dergisi 4/2 (2019), 1-28. https://doi.org/10.22596/2019.0402.1.28
47. Yolcu, Ece - Sarı, Mediha. “Revealing In-Service Teachers’ Competencies: Curriculum Literacy.” Participatory Educational Research 12/5 (Eylül 1, 2025), 110–132. https://doi.org/10.17275/per.25.66.12.5
48. Zengin, Mahmut - Hendek, Abdurrahman. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerine Göre Din Dersleri: Statü, Programlar ve Çoğulculuk. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi, Aralık 2021.