TÜRKİYE VE DÜNYA’DA ÇOCUK DOSTU SOKAK UYGULAMALARI

Streets are the first places that children explore after the safe environment of their homes. However, increasing traffic problems and safety concerns in growing cities have restricted children’s safe use of streets. In response to this issue, child-friendly street initiatives have emerged to make streets more accessible and usable for children. Child-friendly streets are public spaces that provide safety and accessibility while supporting social interaction and children’s physical development. Based on a literature review, this study examines the Woonerf and Home Zone models, which constitute the foundations of the child-friendly street approach, and evaluates selected examples from Kapaklı, Malkara, Başiskele, and Büyükçekmece in Türkiye. The cases are comparatively assessed according to criteria including traffic control, pedestrian priority, play integration, design coherence, and street furniture. The findings indicate that international examples adopt a holistic approach that goes beyond traffic safety by supporting play, social interaction, and neighborhood life. In the Turkish examples, traffic control and pedestrian priority are largely addressed; however, limitations are observed particularly in terms of play integration, design coherence, and the use of certain physical design elements. Consequently, child-friendly street initiatives in Türkiye need to be supported by permanent, holistic, and standardized design approaches.

Çocukların evlerindeki güvenli ortamlarından sonra keşfettikleri ilk mekan sokaklardır. Ancak büyüyen kentlerde artan trafik sorunları ve güvenlik kaygıları, sokakların çocuklar açısından güvenli kullanımını sınırlandırmıştır. Sokakların çocuklar için yeniden kullanılabilir hale gelmesi için çocuk dostu sokak uygulamaları ortaya çıkmıştır. Çocuk dostu sokaklar; güvenli, erişilebilir, oyunu dolayısıyla sosyal ve fiziksel gelişimi destekleyen kamusal mekânlardır. Literatür taramasına dayanan bu çalışmada, çocuk dostu sokak yaklaşımının temelini oluşturan Woonerf ve Home Zone modelleri incelenmiş; Türkiye’den Kapaklı, Malkara, Başiskele ve Büyükçekmece örnekleri değerlendirilmiştir. Uygulamalar; trafik kontrolü, yaya önceliği, oyun entegrasyonu, tasarım bütünlüğü ve kent mobilyaları gibi ölçütlerle karşılaştırılmıştır. Bulgular, uluslararası örneklerin trafik güvenliğinin ötesine geçerek oyun, sosyalleşme ve mahalle yaşamını destekleyen bütüncül bir anlayışla tasarlandığını göstermektedir. Türkiye’deki uygulamalarda ise trafik kontrolü ve yaya önceliği kriterleri sağlanırken; oyun entegrasyonu, tasarım bütünlüğü ve bazı fiziksel tasarım araçları açısından sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, Türkiye’deki çocuk dostu sokak girişimlerinin kalıcı, bütüncül ve standartlaştırılmış tasarım yaklaşımlarıyla desteklenmesi gerekmektedir.