EN
RU
TR
“Ak Altın”ın Kara Kaderi: Pamuk Vakası ve Şeref Reşidov’un Başına Gelenler
Öz
Çarlık Rusya’sı Türkistan topraklarını işgal ettikten sonra, bölgedeki verimli topraklar pamuk yetiştirmede kullanılmaya başlandı. Pamuk ektirme siyaseti Sovyetler devrinde de devam etti. Özbekistan, Sovyetler memleketinin en büyük pamuk üretici cumhuriyetine dönüştürüldü. Pamuk, Sovyet ekonomisi için önemli bir hammadde halini aldı. Moskova’nın cumhuriyetlere dayattığı beş yıllık planlamalarına göre cumhuriyet her yıl öncekisinden daha çok pamuk yetiştirmeye teşvik edildi. Ancak, toprakların verimliliğini yitirmesi, hava şartları gibi hususlar dikkate alınmadı. Pamuk üretimi devlet düzeyinde bir siyasi olay halini aldı. Sovyetler için pamuk stratejik bir hammadde olup, pamuk üreten cumhuriyetlerin altyapı gelişimi pamuk yetiştirme planlarının ne denli gerçekleştiğine bağlıydı. Bazı yöneticiler için gerçekte pamuğun ne kadar üretildiğinden ziyade yüksek sayılarla dış düşmanlar, özellikle ABD karşısında güçlü görünmek daha önemli hâle geldi. Yanlış yapılan planlamalar, yöneticilerin ne pahasına olursa olsun pamuktan yüksek hasat alma istekleri, Moskova ile ters düşmekten kaçınma gibi etkenler sonraki yıllarda Özbekistan için bazı felaketlere sebep oldu. Bunlardan biri, su kaynaklarının yanlış kullanılması sonucu Aral Gölü’nün kuruması, diğeri “Pamuk İşi” olarak bilinen yolsuzluk davalarıdır. Aral Gölü’nün kurumasıyla ilgili ilk başta bazı tedbirler düşünülse de, sonradan ülkenin maddi yetersizliği sebebinden durduruldu. “Pamuk İşi” olayları esnasında çok sayıda yönetici hapis cezası aldı. Reşidov, ölümünden sonra pamukla ilgili tüm yolsuzlukların baş müsebbibi olarak görüldü. “Pamuk İşi”ni Sovyetler Birliği’nin çökmesi izledi. Özbekistan tarihinde pamuğun önemli bir yer alması hakkında bazı araştırmalar yapılmış olsa da, pamuğun cumhuriyet tarihine tesirleri hakkında müstakil bir çalışma bulunmamaktadır. Dolayısıyla, bu makalede Özbekistan için pamuğun önemi, pamuk üretiminden doğan problemler, bunlara dair çözüm önerileri ile Şeref Reşidov dönemi ve sonrasında bu husustaki gelişmeler incelenecektir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abduxoliqov, İrismat. Men Bilgan Şarof Aka. Taşkent: Akademnashr, 2018.
- Ahmatjonov, Anvarjon. “Islom Karimov va Ahmadjon Odilov O’rtasidagi Ziddiyat”, QİYOFA, (2022), Erişim Tarihi: 16 Haziran 2022, https://www.youtube.com/watch?v=hxkLbuDzsRU
- Asqarov, Ahmadali. Özbekistan Halkları Tarihi. Taşkent: Fan neşriyatı, 1993.
- Gordon, Dmitri. “Vladimir Kaliniçenko ile sohbet”, V GOSTYAH U GORDONA, (2004), Erişim Tarihi: 30 Mayıs 2022, http://www.gordon.com.ua/tv/kalinichenko/
- Gucciolla, Ricardo Mario. “The Crisis of Sovyet Power in Central Asia: ‘The Uzbek Cotton Affair’ (1975-1991).” Yayınlanmamış Doktora Tezi, Lucca, IMT School for Advanced Studies, 2017.
- “Jizzax Tumani Şarof Raşidov Nomi bilan Ataldi”, GAZETA.UZ, (2016), Erişim Tarihi: 07 Haziran 2022. https://www.gazeta.uz/oz/2016/12/22/jizzax/
- Kanlıdere, Ahmet. Kemaloğlu, İlyas. Ötüken’den Kırım’a Türk Dünyası Kültür Tarihi. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2020.
- Karimov, Timur.“Odilov Ahmadjan”, WARHEROES.RU, Erişim Tarihi: 16 Haziran 2022, https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=18664
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Çağdaş Rusya Tarihi, Yakınçağ Rusya Tarihi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
31 Aralık 2022
Gönderilme Tarihi
9 Eylül 2022
Kabul Tarihi
6 Aralık 2022
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2022 Sayı: 8
APA
Shokirova, F. (2022). “Ak Altın”ın Kara Kaderi: Pamuk Vakası ve Şeref Reşidov’un Başına Gelenler. Rusya Araştırmaları Dergisi, 8, 55-77. https://doi.org/10.48068/rusad.1173266
AMA
1.Shokirova F. “Ak Altın”ın Kara Kaderi: Pamuk Vakası ve Şeref Reşidov’un Başına Gelenler. RUSAD. 2022;(8):55-77. doi:10.48068/rusad.1173266
Chicago
Shokirova, Feruza. 2022. “‘Ak Altın’ın Kara Kaderi: Pamuk Vakası ve Şeref Reşidov’un Başına Gelenler”. Rusya Araştırmaları Dergisi, sy 8: 55-77. https://doi.org/10.48068/rusad.1173266.
EndNote
Shokirova F (01 Aralık 2022) “Ak Altın”ın Kara Kaderi: Pamuk Vakası ve Şeref Reşidov’un Başına Gelenler. Rusya Araştırmaları Dergisi 8 55–77.
IEEE
[1]F. Shokirova, “‘Ak Altın’ın Kara Kaderi: Pamuk Vakası ve Şeref Reşidov’un Başına Gelenler”, RUSAD, sy 8, ss. 55–77, Ara. 2022, doi: 10.48068/rusad.1173266.
ISNAD
Shokirova, Feruza. “‘Ak Altın’ın Kara Kaderi: Pamuk Vakası ve Şeref Reşidov’un Başına Gelenler”. Rusya Araştırmaları Dergisi. 8 (01 Aralık 2022): 55-77. https://doi.org/10.48068/rusad.1173266.
JAMA
1.Shokirova F. “Ak Altın”ın Kara Kaderi: Pamuk Vakası ve Şeref Reşidov’un Başına Gelenler. RUSAD. 2022;:55–77.
MLA
Shokirova, Feruza. “‘Ak Altın’ın Kara Kaderi: Pamuk Vakası ve Şeref Reşidov’un Başına Gelenler”. Rusya Araştırmaları Dergisi, sy 8, Aralık 2022, ss. 55-77, doi:10.48068/rusad.1173266.
Vancouver
1.Feruza Shokirova. “Ak Altın”ın Kara Kaderi: Pamuk Vakası ve Şeref Reşidov’un Başına Gelenler. RUSAD. 01 Aralık 2022;(8):55-77. doi:10.48068/rusad.1173266