Incorrect Spellings Of Some Arabic Words And Verses In The Nahju’l-Farâdis Publication And Their Effect On Meaning

Öz

Quranic verses and hadiths were often the source material for works written in the Khwarezmian Turkish period. Errors in verse spelling were a significant problem in the publications of texts from this period. Sometimes the spelling of the letters salim, illetli, and lenition in a word's structure was not written in accordance with Arabic orthographic traditions; sometimes, there was a letter difference, a missing or extra letter within a word; and sometimes, a word was missing. Such misspellings not only distorted the word but also distorted the meaning of the sentence. Seventeen of the 91 surahs, consecutive verses, or verse texts in the publication "Nahjul-Feradis Transcription," prepared with contributions from János Eckmann, Semih Tezcan, and Hamza Zülfikar, were misspelled. It has been observed that these misspelled words entered the syntax with different meanings, leading to ambiguity. On the other hand, the source of errors in the spelling of Arabic words within Turkish syntax was found to be a failure to consider lexical knowledge, lexical knowledge, and syntactic context. Vowel errors in the manuscript and the researcher's lack of lexical knowledge also contributed to these errors. Using spellings prepared by reliable websites, the product of interdisciplinary collaborations, for the spelling of verses that are error-proof, and the collaboration of Turkish linguists, Islamic scholars, and Arabic linguists in the transcription of Turkish manuscripts containing Arabic structures, will enhance the reliability of the publication.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Language
• Nahju’l-Faradis
• Quranic verses
• spelling mistake
• change of meaning

Nehcü’l-Ferâdîs Neşrinde Bazı Arapça Kelimeler ile Âyetlerin Hatalı İmlaları ve Anlama Etkisi

Öz

Harezm Türkçesi dönemi eserlerine genellikle Kur’an âyetleri ve hadisler kaynaklık etmiştir. Âyet imlalarında yapılan hatalar bu dönemdeki bazı metin neşirlerinin önemli bir sorunudur. Bazen kelime yapısında bulunan salim, illetli ve uzatma harflerinin imlasının Arapçanın imla geleneğine bağlı olarak yazılmadığı, bazen kelimede harf farklılığı, harf eksikliği veya fazlalığı olduğu, bazen kelime eksikliği yapıldığı görülür. Bu gibi yanlış imlalar kelimeyi başkalaştırmakla kalmayıp cümlenin anlamını da farklı şekillere sokmaktadır. Nehcü’l-Ferâdîs çeviri yazı neşrinde bulunan 91 adet sûre, ardışık âyet veya âyet metninden 17’si hatalı imla edilmiştir. Hata ile başkalaşan kelimelerin farklı anlamlarla söz dizimine girerek anlam belirsizliklerine yol açtığı gözlemlenmiştir. Öte yandan Türkçe söz dizimi içindeki Arapça kelimelerin imlasındaki hataların kaynağının kelime vezin bilgisinin, sözlük bilgisinin ve söz dizimi bağlamının göz önünde tutulmaması olduğu görülmüştür. Nüshadaki harekeleme yanlışlıkları da hata kaynaklarına eklenebilir. Hata kabul etmeyen âyetlerin imlasında disiplinler arası ortak çalışmaların ürünü olan güvenilir internet sitelerinin hazırladığı yazımın kullanılması, ayrıca Arapça yapıların da yer aldığı Türkçe yazma eserlerin çeviri yazı çalışmalarında Türk dilbilimcilerinin, İslâm araştırmacılarının ve Arap dilbilimcilerinin ortak çalışma yürütmesi neşrin daha güvenilir olmasını sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Türk dili
• Nehcü'l-Ferâdîs
• Kur'an âyetleri
• yazım yanlışı
• anlam değişikliği

Kaynakça

1. Akalın, Şükrü Halûk vd. Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu, 11. Basım, 2011.
2. Akdağ, Hasan. Arap Dilinde Edatlar. Konya: Tekin Kitabevi, 5. Baskı, 1999.
3. Ata, Aysu. Nehcü'l-Ferâdîs Uştmaḫlarnıng Acuḳ Yolı (Cennetlerin Açık Yolu) III Dizin-Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1998.
4. Atar, Fahrettin. ”Teşehhüd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 40/563-564. Ankara: TDV Yayınları, 2011.
5. Aytekin, Emine Merve. “Arap Dilinde Telaffuz Edilmeyen veya Anlama Etkisi Olmayan Zevâid Harfler (Şekil Ekleri)”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/22 (Temmuz 2022), 668-692.
6. Ayverdi, İlhan. Misalli Büyük Türkçe Sözlük. 3 Cilt. İstanbul: Kubbealtı, 2006.
7. Burslan, Kıvamettin. “Nehcü’l-Feradis’ten Derlenen Türkçe Sözler”. Journal of Turkology 4 (1934), 169-250.
8. Caferoğlu, Ahmet. Türk Dili Tarihi. İstanbul: Enderun Kitabevi, 3. Basım, 1984.

9. Durmuş, İshak. “Arap Yazı Dilinde İmlâ Kurallarının Cümle Öğelerini Belirlemedeki İşlevi”. Tasavvur - Tekirdağ İlahiyat Dergisi 10/2 (Aralık 2024), 1015-1039.
10. Eckmann, Janos. Nehcü'l-Ferâdîs Uştmaḫlarnıŋ Açuq Yolı (Cennetlerin Açık Yolu) I Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1956.
11. Eckmann, Janos. Nehcü'l-Ferâdîs Uştmaḫlarnın͡g Açuq Yolı (Cennetlerin Açık Yolu) II Metin. haz. Semih Tezcan - Hamza Zülfikar. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, ts.
12. Eckmann, Janos. Nehcü’l-Ferādîs, Uştmaḫlarnın͡g Açuq Yolı Cennetlerin Açık Yolu I Metin II Tıpkıbasım. haz. Semih Tezcan – Hamza Zülfikar. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1995.
13. Fîrûzâbâdî. el-Kâmûsu’l-Muhît. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, 1432/2011.
14. İpekten, Haluk. Fuzûlî. Ankara: Akçağ, 1991.
15. Karamanlıoğlu, Ali Fehmi. “Nehcü’l-Feradis’in Dil Husûsiyetleri”. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi 16 (Ekim 1968), 55-72.
16. Köprülü, Mehmet Fuad. Türk Edebiyatı Tarihi, nşr. Orhan F. Köprülü - Nermin Pekin. İstanbul: Ötüken, 1980.
17. Mütercim Asım Efendi. Kâmûsu’l-Muhît Tercümesi. haz. Mustafa Koç – Eyyüp Tanrıverdi. 6 Cilt. İstanbul: Yazma Eserler Kurulu Başkanlığı, 2013.
18. Kur’anı Kerim’in Türkçe Meâli Âlisi ve Tefsiri. çev. Ömer Nasuhi Bilmen. 8 Cilt. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1979.
19. Kur’ân-ı Kerim Meâli. çev. Halil Altuntaş - Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 24. Baskı, 2013.
20. Kur’ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meâli, çev. Ali Özek vd. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1993.
21. Al-maany. Erişim 30 Mayıs 2025. https://www.almaany.com/tr/dict/ar-tr/
22. Mutçalı, Serdar. Arapça – Türkçe Sözlük. İstanbul: Dağarcık Yayınevi, 2012.
23. Nalbant, Vefa - Demirel, Ezgi. “Nehcü’l-Feradis’teki Ayet Tercümeleri ve Bunların Harezm Türkçesi Kur’an Tercümeleriyle Karşılaştırılması Üzerine” Modern Türklük Araştırmaları Dergisi 12/2 (Haziran 2015), 131-173.
24. Öncü, Mustafa. “Kur’ân-ı Kerîm’de Yer Alan Rubâ‘î İsimlerin Arap Dilinde Fiil Kipiyle Kullanılması”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/12 (Aralık 2015), 135-150.
25. Sarı, Mevlüt. Arapça - Türkçe Lügat (el-Mevârid). İstanbul: Bahar Yayınları, 1985.
26. Şemseddîn Sâmî. Kâmûs-ı Türkî. İstanbul: Çağrı Yayınları, 2015.
27. Topaloğlu, Bekir – Karaman, Hayreddin. Arapça – Türkçe Yeni Kâmûs. İstanbul: Ensar, 2015.
28. Tülücü, Süleyman. “Mahmud B. Ali El-Kerder’i’nin Nehcü’l-Ferâdis Eserinin tanıtımı”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11 (Haziran 1993), 474-484.
29. Yazır, Elmalılı Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili: Türkçe Tefsir. 9 Cilt. İstanbul: Eser Neşriyat ve Dağıtım, 1979.
30. el-Yesûî, Luvîs Ma‘lûf. el-Müncid fi’l-luġa ve’l-aʿlâm. 21. Baskı. Beyrut: Dârü’l-Maşrık, 1973.
31. el-Yesûî, Luvîs Ma‘lûf. el-Müncid fi’l-luġa ve’l-aʿlâm. PDF: el-mektebe, 2017. https://maktbah.net/