THE SEMANTİC FİELD OF THE ROOT ʿA-M-R IN THE QURʾĀN: A DİACHRONİC AND CONTEXTUAL ANALYSIS

Öz

Abstract This study aims to examine the semantic fields of the root ʿA-M-R (ع-م-ر) in the Qurʾān through a semantic approach. The research analyzes the usages of the root in both the pre-Islamic period and the Qurʾānic context in order to reveal its semantic expansion and context-dependent variations of meaning. Within the framework of semantic analysis, the diachronic and synchronic usages of the root are evaluated, and classical lexicographical works are examined together with the tafsīr literature. In Arabic, this root encompasses meanings such as “to live,” “to have a long life,” “to make prosperous,” and “to build or cultivate.” In the Qurʾānic context, however, it presents a multilayered conceptual structure related both to human life and to the flourishing of the earth and sacred spaces. In the first part of the study, the primary and derivative meanings of the root ʿA-M-R are examined through classical and selected modern Arabic dictionaries. The second part analyzes the occurrences of this root in the Qurʾān in light of their verse contexts and the interpretations found in tafsīr literature. The analysis demonstrates that the root cannot be reduced merely to the meanings of biological lifespan or physical construction. Rather, it represents a broader conceptual framework that reflects human responsibility on earth, the consciousness of servitude, and continuity. Ultimately, the semantic field of ʿA-M-R illustrates how language functions within the Qurʾānic worldview as a means of theological reform and moral reorientation. In this respect, the study seeks to contribute to the tafsīr literature by systematically presenting the semantic dimensions of the root ʿA-M-R in the Qurʾān. Keywords: Qurʾān, ʿA-M-R root, semantic analysis, construction, lifespan

Anahtar Kelimeler

• Qur'an
• 'A-M-R root
• semantic analysis
• construction
• lifespan

Destekleyen Kurum

absent

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited.

Teşekkür

absent

Kur'an'da ʿA-M-R Kökünün Anlamsal Alanı: Diyakronik ve Bağlamsal Bir Analiz

Öz

ÖZ Bu çalışma, Kur’an-ı Kerîm’de yer alan ʿA-M-R (ع-م-ر) kökünün anlam alanlarını semantik bir yöntemle incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, kökün İslam öncesi ve Kur’anî bağlamdaki kullanımları dikkate alınarak, anlam genişlemesi ve bağlama bağlı anlam farklılaşmaları ortaya konulmuştur. Semantik analiz yöntemi çerçevesinde kökün artzamanlı ve eşzamanlı kullanımları değerlendirilmiş; klasik lugat eserleri ile tefsir literatürü birlikte ele alınmıştır. Arapça’da bu kök, “yaşamak, uzun ömürlü olmak, bayındır hâle getirmek ve imar etmek” gibi anlamları bünyesinde barındırmakta; Kur’an bağlamında ise hem insan hayatına hem de yeryüzünün ve kutsal mekânların ihyasına ilişkin çok katmanlı bir kavramsal yapı ortaya koymaktadır. Araştırmanın ilk bölümünde, klasik ve bazı çağdaş Arapça sözlüklerde ʿA-M-R kökünün temel ve türev anlamları ele alınmıştır. İkinci bölümde ise ʿA-M-R kökünün Kur’an’daki kullanımları, ayet bağlamları ve tefsirlerdeki yorumlar ışığında değerlendirilmiştir. Bu analiz sonucunda, kökün yalnızca biyolojik ömür veya fiziksel imar anlamına indirgenemeyeceği; aksine, insanın yeryüzündeki sorumluluğunu, kulluk bilincini ve sürekliliği ifade eden kavramsal bir bütünlük taşıdığı tespit edilmiştir. ʿA-M-R'nin anlamsal alanı, nihayetinde dilin Kur'an dünya görüşü içinde teolojik reform ve ahlaki yeniden yönlendirme için nasıl bir araç olarak işlev gördüğünü ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, ʿA-M-R kökünün Kur’an’daki anlam alanlarını sistematik bir şekilde ortaya koyarak tefsir literatürüne katkı sunmayı hedeflemektedir. Anahtar Kelimeler: Kur’an, ʿA-M-R kökü, semantik analiz, imar, ömür

Anahtar Kelimeler

• Kur'an
• 'A-M-R kökü
• semantik analiz
• imar
• ömür

Destekleyen Kurum

yok

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur

Teşekkür

yok

Kaynakça

1. Abarim Publications, “Amram Meaning”. Erişim 10 Mart 2026. https://www.abarim-publications.com/Meaning/Amram.html.
2. ‘Abdulbâḳī, Muḥammed Fuâd. el-Mu‘cemu’l-müfehres li elfâẓi’l-Ḳur’âni’l-Kerîm. Kahire: Dâru’l-ḥadîs̱, 1428/2007.
3. Cevherî, İsmâil b. Ḥammâd el-. Eṣ-Ṣıḥâḥ tâcu’l-luġa ve ṣıḥāḥu’l-ʿArabiyye. thk. Aḥmed ‘Abdu’l-Ġafûr ‘Aṭṭâr. Beyrut: Dâru’l-kitâbu’l-‘Arabî, 1399/1979.
4. Çetin, Nihad M.. “Arap”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 3/282. (İstanbul: TDV Yayınları, 1991).
5. Diyanet Vakfı Meali. Erişim 12 Mayıs 2026. https://kuran.diyanet.gov.tr.
6. Dozy, Reinhart. Tekmiletu’l-me‘âcimi’l-‘Arabiyyeti. çev. Muḥammed Selîm en-Na‘îmî. Bağdat:Vizâratü’s̱-S̱eḳâfeti ve’l-İ‘lâm, 1997.
7. Eisenberg, J.-Vajda, G. “‘Imrān”. The Encyclopaedia of Islam, ed. B. Lewis, V.L. Ménage, CH. Pellat, J. Schacht. 3/1175. Leiden: Brill, 1986.
8. Eroğlu, Muhammed. “Hûd Sûresi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 18/281. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.

9. Ezherî, Ebû Manṣûr Muḥammed b. Aḥmed el-. Tehẕîbu’l-luġa. thk. Muḥammed ‘Ali en-Neccâr. Kahire:Dâru’l-Mıṣriyye, t.y.
10. Farid, Malik Ghulam. Dictionary Of The Holy Qur’an. United Kingdom: Islam International Publications Limited, 2006.
11. Ferâhîdî, Ḥalîl b. Aḥmed. Kitâbu’l-‘Ayn. thk. Mehdî Maḫzûmî-İbrâhîm es-Sâmerâî. Beyrut: Müessesetü’l-a‘lemiyyi li’l-maṭbû‘ât, 1408/1988.
12. Feyyûmî, Aḥmed b. Muḥammed b. ‘Alî el-. el-Miṣbâḥu’l-münîr fî ġarîbi’ş-Şerḥi’l-kebîr li’r-Râfiʿî. Mısır, 1342/1928.
13. Feyyûmî, Aḥmed b. Muḥammed b. ‘Alî el-. el-Miṣbâḥu’l-münîr fî ġarîbi’ş-Şerḥi’l-kebîr li’r-Râfiʿî, thk. ‘Abdu’l-‘Aẓîm eş-Şinnâvî. Kahire, 2. Basım, t.y.
14. Gesenius, Friedrich Wilhelm. Hebrew and Chaldee Lexicon to the Old Testament Scriptures. London, 1857.
15. Gözeler, Esra. Kur’an Âyetlerinin Tarihlendirilmesi. İstanbul: Kuramer Yayınları, 2016.
16. Hawting, Gerald. “Pilgrimage”. Encyclopaedia of the Qur’an. ed. Jane Dammen McAuliffe. 4/92. Boston:Brill, 2004,
17. Hinds, Martin-Badawi, El-Said. A Dictionary Of Egyptian Arabic. Beirut: Typopress, 1986.
18. Işık, Emin. “Fâtır Sûresi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 12/240. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
19. Işık, Emin. “Hicr Sûresi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 17/456. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
20. Işık, Emin. “İbrâhîm Sûresi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 21/351. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
21. İbn Dureyd, Ebû Bekr Muḥammed b. el-Ḥasen. Cemheretu’l-luġa. thk. İbrâhîm Şemsuddîn. Beyrut: Dâru’l-kütübü’l-‘ilmiyye, 1426/2005.
22. İbn Ebî Ḥâtim, ‘Abdurraḥmân b. Muḥammed b. İdrîs er-Râzî. Tefsîru’l-Ḳur’âni’l-‘Aẓîm. thk. Es‘ad Muḥammed eṭ-Ṭayyib. Mekke: Mektebetü Nezzâr Muṣṭafâ el-Bâz, 1417/1997.
23. İbn Manẓûr, Ebu’l Faḍl Cemâluddîn Muḥammed b. Mükerrem. Lisânü’l ‘Arabi’l muhît. thk. Yûsuf Ḫayyâṭ-Nedîm Mar‘aşlî. Beyrut: Dâru’l-lisânu’l-‘Arab, 1390/1970.
24. İbn Sîde, Ebu’l Ḥasen ‘Ali b. İsmâ‘îl. el-Muḥkem ve’l-muḥîṭu’l-a‘ẓam, thk. ‘Abdu’l-Ḥamîd Hindâvî. Beyrut-Lübnan: Dâru’l-kütübü’l-‘ilmiyye, 1421/2000.
25. İsfahânî, Rağıb el-. Müfredât Ku’ran Kavramları Sözlüğü. çev. Abdülbaki Güneş-Mehmet Yolcu. İstanbul: Çıra Yayınları, 2012.
26. İzutsu, Toshihiko. Kur’an’da Tanrı ve İnsan. çev. M. Kürşad Atalar. İstanbul: Pınar Yayınları, 2014.
27. Jastrow, Marcus. A Dictionary of The Targumim, The Talmud Babli and Yerushalmi, and The Midrashic Literature. London, W.C.: Lusac & Co.-New York: G. P. Putnam’s Son, 1903.
28. Jeffery, Arthur. The Foreign Vocabulary of The Qur’ān. Baroda: Oriental Institute, 1938.
29. Klein, Ernest. A Comprehensive Etymological Dictionary of The Hebrew Language for Readers of English. Israel: Jerusalem, 1987.
30. Korzybski, Alfred. Science and Sanity. New York: International Non-Aristotelian Library Institute of General Semantics, 1994.
31. Kur’ân-ı Kerîm Meâli. çev. Halil Altuntaş-Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 15. Basım, 2008. Kur’ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meâli. çev. Hayrettin Karaman vd. Ankara: TDV Yayınları, 8. Basım, 2010.
32. Lane, Edward William. An Arabic-English Lexicon. 1(5) Cilt. Beirut: Offset Conrogravure,1968.
33. Mâtürîdî, Ebû Manṣûr Muḥammed b. Muḥammed b. Maḥmûd. Te’vîlâtü Ehli’s-Sünne, thk. Mecdî Bâsellûm. Beyrut: Dâru’l-kütübü’l-‘ilmiyye, 1426/2005.
34. Mâverdî, Ebu’l Ḥasen. en-Nüket ve’l-‘uyûn. nşr. Seyyîd b. ‘Abdulmaḳṣûd b. ‘Abdurraḥîm. Beyrut: Dâru’l-kütübü’l-‘ilmiyye, t.y.
35. Mevdûdî, Ebu’l A‘lâ. Tefhîmu’l Kur’ân. çev. Muhammed Han Kayani vd. İstanbul: İnsan Yayınları, 2005.
36. Muhammad Abdel Haleem, el-Said M. Badawi. Arabic English Dictionary of Qur’anic Usage. Leiden-Boston: Brill, 2008.
37. Muḳātil b. Süleymân. Tefsîru Muḳātil b. Süleymân. thk. ‘Abdullâh Maḥmûd Şiḥâte. Beyrut: Mü’essesetü’t-târîḫi’l-‘Arabî, 1423/2002.
38. Muṣtafâ, İbrâhîm vd. el-Mu‘cemu’l-vasîṭ. Tahran: el-Mektebetü’l-‘ilmiyye ,1380/1961.
39. Özer, Ayşenur. Kur’an’da ‘A-M-R Kökünün Semantik Analizi . Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
40. Paret, R.-Chaumont, E. “‘Umra”, The Encyclopaedia of Islam, ed. P. J. Bearman vd. (Leiden: Brill, 2000), 10/864-865-866.
41. Potts, Cyrus A. Dictionary of Bible Proper Names. The United States of America: The Abingdon Press, 1922.
42. Steingass, Francis J. English-Arabic Dictionary. London: W.H. Allen & CO.,13 Waterloo Place,1882.
43. Ṭaberî, Ebû Ca‘fer Muḥammed b. Cerîr et-. Câmi‘u’l-beyân ‘an te’vîli âyi’l-Ḳur’ân, thk. ‘Abdullâh b.‘Abdulmuḥsin et-Türkî. Kahire: Dâru Hicr, 2001.
44. Topaloğlu, Bekir. “Tevbe Sûresi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 43/340. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
45. Topaloğlu, Bekir. “Şuarâ Sûresi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39/221. İstanbul: TDV Yayınları, 2010. Topaloğlu, Bekir. “Yûnus Sûresi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 43/610. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
46. Topaloğlu, Bekir. “Tûr Sûresi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 41/404. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
47. Topaloğlu, Bekir. “Yâsîn Sûresi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 43/340. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
48. Tottoli, Roberto. “‘Imrān”. Encyclopaedia of the Qur’ān. ed. Jane Dammen McAuliffe. 2/509. Boston: Brill, 2002.
49. Yaşaroğlu, M. Kâmil. “Rûm Sûresi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 35/230. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
50. Yaşaroğlu, M. Kâmil. “Nahl Sûresi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 32/308. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.
51. Yaşaroğlu, M. Kâmil. “Kasas Sûresi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24/535. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
52. Yesû‘î, Luvîs Ma‘lûf. el-Müncid. Beyrut: Dâru’l-Maşriḳ, 2001.
53. Aḥmed ‘Abdu’l-Mevcûd-‘Ali Muḥammed Mu‘avvaḍ. Riyad: Mektebetü’l-‘Ubeykân, 1418/1998.
54. Zemaḫşerî, Ebu’l Ḳāṣım. Esâsu’l-belâġa. Kahire: Dâru’l-kütübü’l-Mısriyye, 1341/1923.
55. Wehr, Hans. A Dictionary Of Modern Written Arabic. ed. J. Milton Cowan. New York: Spoken Language Services, Third edition, 1976.