Obezitede Kullanılan İlaçların Gıdalarla Etkileşimi

Öz

Obezite, vücuda alınan ve harcanan enerji arasında dengesizlik, yetersiz fiziksel aktivite, stres ve yanlış beslenme alışkanlıklarının neden olduğu, günümüzde dünya çapında yaygınlaşan bir halk sağlığı sorunudur. Beraberinde getirdiği eşlikçi hastalıklar nedeniyle mortalite ve morbiditeye neden olmaktadır. Obezite tedavisinde hastanın durumu en iyi şekilde tetkik edildikten sonra tıbbı beslenme tedavisi, cerrahi tedavi veya farmakolojik tedavi yaklaşımları gibi tedavi seçeneklerinden biri seçilir.  Bu basamaklardan diyet, egzersiz ve davranış değişikliği yaklaşımları denenip hastada değişiklik görülmediği takdirde ilaç tedavisine başlanmak için gereken onay alınmış demektir. Tedavi esnasında başlanan ilacın hasta üzerinde neden olduğu beslenme problemleri ve besin-ilaç, ilaç-ilaç etkileşimleri önem verilmesi gereken bir konudur. Besin-ilaç etkileşimi, besinler, besin ögeleri veya hastanın beslenme durumu ile ilaç arasında oluşan etkileşimlerdir. İlaçların içindeki maddeler kişinin beslenme durumunu etkileyebileceği gibi hastanın beslenme durumu da ilacın çalışma ve etki mekanizmasını etkileyebilmektedir. Tedavinin olumlu seyir etmesi için ilaçların etki mekanizması bilinmeli ve hastanın beslenme durumu sorgulanması iyi bir şekilde yapılmalıdır. Bunu sağlayabilmek adına besinlerin ilaçlar üzerindeki etkisinin bilinmesi gerekmektedir. Bu makalede, ilaç tedavisinde kullanılan; orlistat, fentermin, fentermin-topiramat kombinasyonu, fentermin–fenfluramin kombinasyonu, sibutramin, metformin, rimonabant, bupropion, dietilpropion, lorcaserin, liraglutide ve eksenatid ilaçlarının besin-ilaç etkileşimi noktasında oluşturabilecekleri risk faktörleri hakkında bilgi verilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• besin-ilaç etkileşimi
• obezite
• halk sağlığı

Drug interactions with food in obesity treatment

Öz

Obesity is a widespread public health problem in worldwide, caused by an imbalance between energy intake and expenditure, insufficient physical activity, stress, and poor dietary habits. It causes mortality and morbidity due to the accompanying diseases. In the treatment of obesity, after a thorough examination of the patient's condition, one of the treatment options such as medical nutritional therapy, surgical treatment, or pharmacological treatment approaches is chosen. If no change is observed in the patient after trying diet, exercise, and behavioral modification approaches, drug treatment can be initiated. Nutritional problems and food-drug, drug-drug interactions caused by the medication started during treatment are an important issue. Food-drug interactions are interactions that occur between foods, nutrients, or a patient's nutritional status and a medication. The ingredients in medications can affect a person's nutritional status, and conversely, a patient's nutritional status can affect the drug's mechanism of action. For treatment to be effective, the mechanism of action of the drugs must be understood, and the patient's nutritional status must be thoroughly assessed. To achieve this, it is necessary to understand the effects of nutrients on medications. This article provides information on the risk factors for drug-food interactions that may arise from the following medications used in drug therapy: orlistat, phentermine, phentermine-topiramate combination, phentermine-fenfluramine combination, sibutramine, metformin, rimonabant, bupropion, diethylpropion, lorcaserin, liraglutide, and exenatide.

Anahtar Kelimeler

• obesity
• public health
• food-drug interaction

Kaynakça

1. 1. Jiang, S. Z., Lu, W., Zong, X. F., Ruan, H. Y., & Liu, Y. (2016). Obesity and hypertension. Experimental and therapeutic medicine, 12(4), 2395–2399. https://doi.org/10.3892/etm.2016.3667
2. 2. World Health Organization (WHO). (2004). Obesity: preventing and managing the global epidemic. Report of a WHO consultation. World Health Organ Tech Rep Ser. 2000;894:i-xii, 1-253. PMID: 11234459.
3. 3. McGowan, B., Ciudin, A., Baker, J.L., Busetto, L., Dicker, D., Frühbeck, G., Goossens, G.H., Monami, M., Sbraccia, P., Martinez-Tellez, B., Woodward, E., Yumuk V. (2025). Framework for the pharmacological treatment of obesity and its complications from the European Association for the Study of Obesity (EASO). Nature Medicine, 31, 3229–3232. https://doi.org/10.1038/s41591-025-03765-w.
4. 4. Çolak, H. ve Çolak, E. (2024). Türkiye'de cinsiyete göre obezite öncesi yüzdelik dağılımının yapay sinir ağı ve zaman serileri ile tahmini. Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi, 14(3), 1340-1359.
5. 5. Nas, S. (2025). İç hastalıkları ve genel cerrahi doktorlarının obez hastalar hakkında tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi: Tanımlayıcı çalışma. Türkiye Klinikleri Sağlık Bilimleri Dergisi. 10(2), 347- 356.
6. 6. Altunal, Ç. (2021). Obezite tedavisinde gözden kaçan noktalar. “Akılcı ilaç kullanımı” Elektronik kitap, 10 Ocak 2026 tarihinde https://www.ilacvetedavidernegi.org/files/bildiri-kitabi-2021.pdf adresinden erişildi.
7. 7. Kılınç, E. ve Kartal, A. (2022). Lise öğrencilerinde sedanter yaşam, beslenme davranışları ve fazla kiloluluk-obezite arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi: bir vaka kontrol çalışması.Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi. 15 (1), 30-39. https://doi.org/10.46483/deuhfed.898847.
8. 8. Eker, E. ve Şahin, M. (2002). Birinci basamakta obeziteye yaklaşım. Sted, 11(7), 246-249.

9. 9. Annagür, B. B. (2010). Obezitede çeşitli risk Faktörleri ve dürtüsellik. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2 (4), 572-582.
10. 10. T.C. Sağlık Bakanlığı, (2025). Türkiye Sağlıklı Beslenme Ve Hareketli Hayat Programı, Obezite ile Mücadele ve Fiziksel Aktivite Eylem Planı 2025-2028, Ankara, 2-18.
11. 11. Kılıç Uçar, A., Coşkun, A. K., Yiğit, T., Güvenç, G., Bektaş Pardes, B. (2024). Obezite cerrahisi geçiren bireylerde yaşam kalitesinin değerlendirilmesi. Akdeniz Tıp Dergisi, 10(2), 237-247.
12. 12. Kurt, A. K., Zoba, C. A., Ateş, E., Set, T. (2019). Birinci basamakta obezite yönetimi. Klinik Tıp Aile Hekimliği Dergisi, 2(11), 55-60.
13. 13. Bulut Çakmak, B. ve Dönmez, A. (2014). Obeziteye multidisipliner yaklaşım. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 3, 142-149.
14. 14. Dizlek, D. ve Çatal, E. (2018). Morbid obezitede bariatrik cerrahi sonrası hasta sonuçları. Düzce University Journal of Science and Technology, 6(2), 501-512.
15. 15. Koçyiğit, Y. (2025). Obezite ve bariatrik cerrahi. Konsültasyon ve Liyezon Psikiyatrisi Sempozyumu, 11-12 Ocak 2025, TOBB ETÜ, 53-55, Ankara.
16. 16. Balcı, H. ve Küçükkendirci, H. (2019). Obezite ve obezite cerrahisinde beslenme. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 12(2), 45–50.
17. 17. Göktürk, F. ve Arıkoğlu, H. (2022). Obezite tanı ve tedavisinde nanoteknoloji uygulamaları. Ed. İlter Demirhan, Sağlık & Bilim 2022: Nanotıp, 101- 104.
18. 18. Evren, B. ve Topaloğlu, Ö. (2018). Obezitenin medikal tedavisi. Fırat Tıp Dergisi, 23, 72-77.
19. 19. Obezite Tanı ve Tedavi Kılavuzu. (2024). Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği, 11. Basım, Ankara, 85 – 102.15 Şubat 2026 tarihinde https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/obezitetanitedavikilavizu-2024.pdf adresinden erişildi.
20. 20. Öztürk, M. H. ve Aslan, D. (2024). Halk sağlığı perspektifiyle besin-ilaç etkileşimleri. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 9(2), 213-223.
21. 21. Çorum, D. ve Üney, K. (2017). Besin-ilaç etkileşimleri. Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 10(1), 38-55.
22. 22. Bayraktar-Ekincioğlu, A. ve Demirkan, K. (2014). Besin ve besin öğesi ile ilaç etkileşimleri. Beslenme ve Diyet Dergisi, 42(2), 154-159.
23. 23. Özaydın, N., Şensoy, F., Özaydın, N. (2015). Yaşlılarda besin ilaç etkileşimi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 3 (25), 125-130.
24. 24. World Health Assembly, 39 (1986). Conference of experts on the rational use of drugs: report by the Director-General: part III. World Health Organization. 17 Şubat 2026 tarihinde https://iris.who.int/handle/10665/162008 adresinden erişildi.
25. 25. Yılmaztürk, A. (2013). Türkiye’de ve Dünya’da akılcı ilaç kullanımı. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 42-49.
26. 26. Aydın, B. ve Gelal, A. (2012). Akılcı ilaç kullanımı: Yaygınlaştırılması ve tıp eğitiminin rolü. DEU Tıp Dergisi, 26(1), 57-63.
27. 27. Durcan, E. (2023). Obezitede akılcı ilaç kullanımı. Türk Diyabet Yıllığı 2022-2023, 51 –57.
28. 28. Yılmaz, M. (2018). Süper obez olgularda cerrahi tedavi tek seçenek değildir. Turkish Journal of Diabetes and Obesity, 2(2), 85-92.
29. 29. Erkekoğlu, P., Baydar, T., Şahin, G. (2009). Geriatrik grupta obezite tedavi yaklaşımlarının toksikolojik açıdan değerlendirilmesi-II: Obezite tedavisinde kullanılan ilaçlar. Turkish Journal of Geriatrics, 12(4), 202-216.
30. 30. Kakkar, A. K. ve Dahiya, N. (2015). Drug treatment of obesity: current status and future prospects. European Journal of Internal Medicine, 26(2), 89-94.
31. 31. Şahin Şenyüz, C., Reis, R., Sipahi, H. (2019). Geçmişten günümüze obezite tedavisinde kullanılan ilaçlar ve istenmeyen etkileri. Journal of Literature Pharmacy Sciences, 8(1), 61-75.
32. 32. Erdoğan Erden, E., Yazıcı, Z. G., Kılıç Tatlıcı, C., Aydın, Ş., Kılıç, F. S. (2023). Obezite tedavisinde farmakolojik yaklaşımlar. Osmangazi Tıp Dergisi, 45(1), 142-150.
33. 33. Yücel, E., Çintesun, E. E. (2022). Besin destekleri ve ilaçların ağırlık regülasyonuna etkisi. İZÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 4 (1), 22-30.
34. 34. Adaş, M. ve Mert, M. (2014). Obezitede medikal tedavi. Okmeydanı Tıp Dergisi, 30 (1), 50-55.
35. 35. Connolly, H. M., Crary, J. L., McGoon, M. D., Hensrud, D. D., Edwards, B. S., Edwards, W. D., Schaff, H. V. (1997). Valvular heart disease associated with Fenfluramine-Phentermine. The New England Journal of Medicine, 337 (9), 581-588.
36. 36. Yetkin, İ. ve Çimen, A. R. (2010). Obezitede tedavisinde diyet ve egzersiz. Mised, 23-24, 1-7.
37. 37. Özgen, M., Özkan, Y., Koca, S. S., Işık, A. (2010). The effects of lifestyle changes, sibutramine and orlistat in obese adults. Turkiye Klinikleri Journal of Cardiovasculer Science, 22 (1), 12-18.
38. 38. Bray, G. A. ve Ryan, D. H. (2014). Update on obesity pharmacotherapy. Annals of The New York Academy of Sciences, Apr:1311, 1-13. https://doi.10.1111/nyas.12328.
39. 39. O’Connor, E. A., Evans, C, V., Burda, B. U., Walsh, E. S., Eder, M., Lozano, P. (2017). Screening for obesity and intervention for weight management in children and adolescents: evidence report and systematic review for the US Preventive Services Task Force, JAMA, 317 (23), 2427-2444.
40. 40. Kang, J. G. ve Park, C. Y. (2012). Anti-obesity drugs: A review about their effects and safety. Diabetes Metabolism Journal, 36, 13-25.
41. 41. Curioni C. ve André C. (2006). Rimonabant for overweight or obesity. Cochrane Database System Review, 18;2006(4):CD006162, 20-25.
42. 42. Anderson, J. W., Frank .L G., Kenfujıoka, K. M., Gadde, J. M., Patrick, M. O. (2002). Bupropion SR enhancesweight loss: a 48-week double-blind, placebo-controlled trial. Obesity Research, 10, 633–641.
43. 43. Li, M., Cheung, B. M. Y. (2009). Pharmacotherapy for obesity. British Journal of Clinical Pharmacology, 68 (6), 804-810.
44. 44. Torgutalp, Ş. Ş., Köse, B., Dönmez, G. (2016). Zayıflama ürünleri gerçekten etkili mi?. Türkiye Klinikleri Dergisi, 2 (3), 66-72.
45. 45. Cercato, C., Roizenblatt, V. A., Leança, C. C., Segal, A., Lopes Filho, A. P., Mancini, M. C., Halpern, A. (2009). A randomized double-blind placebo-controlled study of the long-term efficacy and safety of diethylpropion in the treatment of obese subjects. International Journal of Obesity, 33, 857-865.
46. 46. Nugraha, G. I., Amalia, F., Imadudda’wah, F., Ariyanto, E. F., Ghozali, M., Fatimah, S. N. (2024). Combination of diethylpropion with dietary intervention results in body weight and fat loss with preserved muscle mass in obese patients. Medicine Journal, 103(39):e39908. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000039908.
47. 47. Bai, B. ve Wang, Y. (2011). The use of lorcaserin in the management of obesity: a critical appraisal. Drug Design, Development and Therapy, 20 (5), 1-7.
48. 48. Redman, L. M. ve Ravussin, E. (2010). Lorcaserin for the treatment of obesity. Drugs Today (Barc), 46(12), 901–910. https://doi.org/10.1358/dot.2010.46.12.1556433.
49. 49. Tiryakioglu, P., Yilmaz, H., Demir, I., Yilmaz, I. (2023). Current pharmacological approaches in obesity treatment. DAHUDER MJ, 3(2), 32-48. https://doi.org/10.56016/dahudermj.1271677.
50. 50. Çetinkaya Altuntaş, S. (2023). Medical treatment in obesity. Turkish Journal of Diabetes and Obesity, 3, 263-272.
51. 51. Durcan, E. (2019). Obezite tedavisinde bir yenilik: Liraglutid. 5. İlaç ve Tedavi Kongresi & 1. Uluslararası İlaç ve Tedavi Kongresi. 2-6 Ekim 2019. 1 Mart 2026 tarihinde https://www.ilacvetedavidernegi.org/files/bildiri-kitabi-2019.pdfadresinden erişildi.
52. 52. Manning, S., Pucci, A., Finer, N. (2014). Pharmacotherapy for obesity: Novel agents and paradigms. Therapeutic Advances in Chronic Disease, 5(3) 135-148.
53. 53. Urhan, E. (2023). Investigation the impact of liraglutide on the thyroid function tests. Turkish Journal of Clinics and Laboratory, 2, 339-344.
54. 54. Altınkaynak. M., Göksoy, Y., Senkal, N., Tor, Y B., Akpınar, T., Köse, M. (2023). Obezitenin medikal tedavisinde liraglutide etkinliğinin araştırılması. Sakarya Tıp Dergisi, 13(3), 334-339. https://doi.org/10.31832/smj.1320355.
55. 55. Çelik, E. (2025). Tı̇p 2 dı̇yabetlı̇ hastalarda eksenatı̇d kullanımının kemı̇k metabolı̇zması üzerı̇ndekı̇ etkı̇sinin retrospektı̇f olarak araştırılması. (Uzmanlık Tezi). https://acikerisim.uludag.edu.tr/server/api/core/bitstreams/e00420f4-d848-4476-9dc8-484323c32a68/content.
56. 56. Çağlın, M. (2024). Diyabetik obezlerde eksenatid sonrası metabolik ve inflamatuar belirteçlerin değerlendirilmesi. (Uzmanlık Tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp (870682).
57. 57. Bray, G. A. ve Ryan, D. H. (2012). Medical therapy for the patient with obesity. American Heart Association, 125 (13), 1695-1703. https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.111.026567.
58. 58. Gadde, K. M., Allison, D. B. (2009). Combination Therapy For Obesity And Metabolic Disease. Diabetes and Obesity, 16, 353 – 358.
59. 59. Li, M., Cheung, B. M. Y. (2011). Rise and Fall Of Anti-Obesity Drugs. World Journal of Diabetes, 2(2), 19-23.