Examining Access to Health, Rehabilitation, and Human Rights Among Individuals With Disabilities in the Middle East

Öz

Ongoing wars, forced migration movements, economic crises, and humanitarian emergencies in the Middle East multidimensionally affect the living conditions of individuals with disabilities. This study is a literature review conducted to examine the challenges faced by individuals with disabilities in the Middle East within the context of conflict, migration, and structural inequalities. The literature search was carried out using the PubMed, Scopus, Web of Science, and Google Scholar databases. In addition, current reports published by international organizations such as the World Health Organization (WHO), UNICEF, UNHCR, and UNFPA were included in the review process. Turkish and English keywords related to disability, war, refugees, rehabilitation, accessibility, and human rights were used during the search process. The reviewed studies demonstrated that armed conflicts in the region have led to increases in amputations, traumatic injuries, and permanent physical disabilities. In addition, damage to healthcare systems, inadequacies in rehabilitation services, and shortages of assistive devices negatively affect the quality of life of individuals with disabilities. Refugees with disabilities were found to be more vulnerable due to inaccessible shelter areas, inadequate healthcare services, and insufficient social support. Furthermore, communication and accessibility barriers in education, media, and healthcare services were shown to limit social participation. The reviewed reports also indicated that the needs of individuals with disabilities are often insufficiently considered within humanitarian aid processes. In conclusion, the challenges experienced by individuals with disabilities in the Middle East are associated not only with the direct effects of war, but also with long-standing structural inequalities. Therefore, developing accessible humanitarian aid policies, strengthening sustainable rehabilitation services, establishing disability-sensitive data collection systems, and ensuring the active participation of individuals with disabilities in decision-making processes are of great importance.

Anahtar Kelimeler

• individuals with disabilities
• middle east
• rehabilitation
• human rigts

Destekleyen Kurum

No funding institution supports this study.

Proje Numarası

Proje numarası bulunmamaktadır.

Etik Beyan

This study does not involve human or animal participants and is based solely on published literature. Therefore, ethics committee approval was not required.

Ortadoğu’da Engelli Bireylerin Sağlık, Rehabilitasyon ve İnsan Haklarına Erişiminin İncelenmesi

Öz

Ortadoğu’da devam eden savaşlar, zorunlu göç hareketleri, ekonomik krizler ve insani acil durumlar, engelli bireylerin yaşam koşullarını çok boyutlu biçimde etkilemektedir. Bu çalışma, Ortadoğu’da engelli bireylerin çatışma, göç ve yapısal eşitsizlikler bağlamında karşılaştıkları sorunları incelemek amacıyla hazırlanmış bir literatür derlemesidir. Literatür taraması PubMed, Scopus, Web of Science ve Google Scholar veri tabanlarında gerçekleştirilmiş; ayrıca Dünya Sağlık Örgütü (WHO), UNICEF, UNHCR ve UNFPA gibi uluslararası kuruluşların güncel raporları değerlendirmeye dahil edilmiştir. Tarama sürecinde engellilik, savaş, mültecilik, rehabilitasyon, erişilebilirlik ve insan hakları ile ilişkili Türkçe ve İngilizce anahtar kelimeler kullanılmıştır. İncelenen çalışmalar doğrultusunda, bölgede silahlı çatışmaların amputasyonlar, travmatik yaralanmalar ve kalıcı fiziksel engelliliklerde artışa yol açtığı görülmüştür. Bunun yanında sağlık sistemlerinin zarar görmesi, rehabilitasyon hizmetlerinin yetersizliği ve yardımcı cihaz eksiklikleri engelli bireylerin yaşam kalitesini olumsuz etkilemektedir. Engelli mültecilerin erişilebilir olmayan barınma alanları, yetersiz sağlık hizmetleri ve sosyal destek eksikliği nedeniyle daha kırılgan hale geldiği belirlenmiştir. Ayrıca eğitim, medya ve sağlık alanlarında iletişim ve erişilebilirlik sorunlarının toplumsal katılımı sınırlandırdığı görülmüştür. İncelenen raporlar, insani yardım süreçlerinde engelli bireylerin ihtiyaçlarının çoğu zaman yeterince dikkate alınmadığını göstermektedir. Sonuç olarak Ortadoğu’da engelli bireylerin yaşadığı sorunların yalnızca savaşın doğrudan etkileriyle değil, uzun süredir devam eden yapısal eşitsizliklerle de ilişkili olduğu görülmektedir. Bu nedenle erişilebilir insani yardım politikalarının geliştirilmesi, sürdürülebilir rehabilitasyon hizmetlerinin güçlendirilmesi, engelliliğe duyarlı veri toplama sistemlerinin oluşturulması ve engelli bireylerin karar alma süreçlerine aktif katılımının sağlanması büyük önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• engelli bireyler
• ortadoğu
• rehabilitasyon
• insan hakları

Destekleyen Kurum

Destekleyen kurum bulunmamaktadır.

Proje Numarası

Proje numarası bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Bu çalışma, insan veya hayvan katılımcıları üzerinde yürütülen herhangi bir araştırma içermemekte olup yalnızca yayımlanmış literatüre dayanmaktadır. Bu nedenle etik kurul onayı gerekmemektedir.

Kaynakça

1. Albash, N. I. (2023). Evaluating the accessibility of higher education programs for deaf and hard of hearing students in the Arab countries. Heliyon, 9(3), e14425. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e14425
2. Aldanani, M. K. T. (2024). Investigating media accessibility for the deaf and hard of hearing in Iraq.
3. Kablan, N., Erbahçeci, F., Alkan, H., & Aras, B. (2020). An investigation of quality of life related to prosthesis in Syrian refugee lower extremity amputees. Turkish Journal of Physiotherapy and Rehabilitation, 31(3), 298–306.
4. Nizamli, F. M., Alzabibi, M. A., & Othman, S. (2020). Quality of life among Syrian patients with war-related lower limb amputation at the Military Hospital in Lattakia. International Journal of Nursing Sciences, 7(3), 297–302. https://doi.org/10.1016/j.ijnss.2020.05.001⁠
5. Bouclaous, C., Rachid, M., Echtay, L., Abdallah, R., Abdelrazzak, A., & Chakas, L. (2025). A qualitative study on deaf individuals’ access to health knowledge and services in Lebanon. Public Health, 246, 105830. https://doi.org/10.1016/j.puhe.2025.105830
6. Human Rights Watch. (2023). People with disabilities neglected in Gaza humanitarian crisis. https://www.hrw.org
7. Jellad, A. (2025). Rehabilitation needs and challenges in Gaza strip (Palestine). Journal of International Medical Research, 53(1). https://doi.org/10.1177/22799036251405348
8. Htwe, O., Ohnmar, H., Naing, T. W., Win, M. T., Aye, P. P., & Khaing, M. (2024). Barriers and facilitators for increased accessibility to quality rehabilitation services in low- and middle-income countries: A systematic review. Journal of Rehabilitation Medicine, 56, jrm00427. https://doi.org/10.2340/jrm.v56.18833

9. Boggs, D., Kuper, H., Mactaggart, I., Polack, S., & Blanchet, K. (2021). Musculoskeletal impairment among Syrian refugees living in Sultanbeyli, Turkey: Prevalence, cause, diagnosis and need for related services and assistive products. Disability, CBR & Inclusive Development, 32(1), 24–44. https://doi.org/10.47985/dcidj.475
10. United Nations. (2006). Convention on the Rights of Persons with Disabilities.
11. https://www.un.org/disabilities/documents/convention/convention_accessible.
12. United Nations Children’s Fund. (2025). Middle East and North Africa regional humanitarian situation report. https://www.unicef.org
13. United Nations High Commissioner for Refugees. (2024). Disability inclusion in displacement and humanitarian response in the Middle East. https://www.unhcr.org
14. United Nations Population Fund. (2025). Arab States regional programme 2026–2029. https://arabstates.unfpa.org
15. World Health Organization. (2023). Global report on health equity for persons with disabilities.
16. https://www.who.int/publications/i/item/9789240063600
17. World Health Organization. (2025a). Estimating trauma rehabilitation needs in Gaza.
18. https://cdn.who.int/media/docs/default-source/hq-whe/estimating-trauma-rehabilitation-needs-in-gaza-september-2025.pdf
19. World Health Organization. (2025b). WHO analysis highlights vast unmet rehabilitation needs in Gaza. https://www.who.int/news/item/12-09-2024-who-analysis-highlights-vast-unmet-rehabilitation-needs-in-gaza
20. Shatali, A., Rashid, F., Lubbad, I., Potterton, J., Geilen, B., Ali, S., & Sidhanee, A. (2025). Meeting the rehabilitation needs of children with debilitating injuries and disability in Gaza. Eastern Mediterranean Health Journal, 31(4), 219–225. https://doi.org/10.26719/2025.31.4.219⁠
21. Rehabilitation International. (2025). Rehabilitation International statement on respecting human rights of persons with disabilities in Gaza war zone. https://www.riglobal.org/rehabilitation-international-statement-on-respecting-human-rights-of-persons-with-disabilities-in-gaza-war-zone/⁠
22. Kaya, M. (2017). Türkiye’deki savaş mağduru engelli Suriyeli mültecilerin toplumsal hayata adaptasyon süreçleri: Özel ve kamusal alan engelleri. Diyalektolog Ulusal Sosyal Bilimler Dergisi, 8(16), 127–144. https://doi.org/10.22464/diyalektolog.160⁠
23. Snoubar, Y. (2019). Bir sakatlık nedeni olarak savaş, çatışmalar ve engelli çocukların hakları: Filistin örneği. Uluslararası Orta Doğu Araştırmaları Dergisi, 11(1), 1–18