TR
Endokrin Bozucu Kimyasallar ve İlişkili Hastalıklar
Öz
Endokrin Bozucu kimyasallar (EBK), endojen hormonlardan bir veya daha fazlasının etkisini taklit ederek veya inhibe ederek endokrin sistemin gelişimi ve fonksiyonunu değiştiren, ekzojen madde veya madde karışımlarıdır. Bu kimyasallar, insan, hayvan ve bitki kaynaklı (fitoöstrojenler) olabildikleri gibi, sentetik ve endüstriyel kimyasal kaynaklı da olabilmektedirler. Endokrin bozuculara maruziyet, besin, su, havadaki gazların ve partiküllerin solunması, deri ve transdermal absorpsiyon yoluyla gerçekleşmektedir. Bilinen çeşitli maruziyet kaynakları arasında, diyet, insanların EBK'lere maruz kalmasının en güçlü kaynaklarından biridir. Genel olarak, EBK’ler kardiyovasküler hastalıklar (KVH), diyabet, obezite ve metabolik sendrom gibi birçok kronik hastalıkta rol oynamaktadır. İnsan nüfusu günlük yaşamda bu tür kimyasallara her yerde maruz kalmaktadır. EBK’ler küresel bir sorun haline gelmiş olup günümüzde bu kimyasallardan tamamen korunmak olanaksızdır. Bu nedenle endokrin bozucuların sağlığımız üzerindeki etkilerini en aza indirmek için yaşam tarzı değişiklikleri önem kazanmaktadır. Bu kimyasalların hastalık yapıcı riskini minimalize etmek için yeterli ve dengeli beslenmeli, fiziksel aktivite arttırılmalı ve bol su içilmelidir. Sebze ve meyveler tüketilmeden önce iyice yıkanmalıdır. EBK'lere maruziyetin önlenmesi için acil stratejiler geliştirilmelidir. Bireysel kapasitenin ötesinde olan ve bu nedenle politika yapıcılar ve yerel yöneticiler tarafından geliştirilip uygulanması gereken başka önleyici tedbirler uygulanmalıdır. Biyoizleme ve epidemiyolojik çalışmalar dikkatli bir şekilde tasarlanmalı ve temel ve klinik bilim adamlarıyla işbirliği yapılarak yürütülmelidir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aksan A, Özdemir A. Endocrine disruptors. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal. 2016;3(2):1-14.
- Wuttke W, Jarry H, Seidlova-Wuttke D. Definition, classification and mechanism of action of endocrine disrupting chemicals. Hormones. 2010;9(1):9-15.
- Kabir ER, Rahman MS, Rahman I. A review on endocrine disruptors and their possible impacts on human health. Environmental Toxicology and Pharmacology. 2015;40(1):241-58.
- Maqbool F, Mostafalou S, Bahadar H, Abdollahi M. Review of endocrine disorders associated with environmental toxicants and possible involved mechanisms. Life Sciences. 2016;145:265-73.
- Rattan S, Zhou C, Chiang C, Mahalingam S, Brehm E, Flaws JA. Exposure to endocrine disruptors during adulthood: consequences for female fertility. Journal of Endocrinology. 2017;233(3):R109-R29.
- Monneret C. What is an endocrine disruptor? Comptes Rendus Biologies. 2017;340(9-10):403-5.
- Gálvez-Ontiveros Y, Páez S, Monteagudo C, Rivas A. Endocrine disruptors in food: impact on gut microbiota and metabolic diseases. Nutrients. 2020;12(4):1158.
- Petrakis D, Vassilopoulou L, Mamoulakis C, et al. Endocrine disruptors leading to obesity and related diseases. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2017;14(10):1282.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Beslenme ve Diyetetik, Sağlık Kurumları Yönetimi
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Erken Görünüm Tarihi
28 Ağustos 2023
Yayımlanma Tarihi
28 Ağustos 2023
Gönderilme Tarihi
17 Şubat 2023
Kabul Tarihi
18 Ağustos 2023
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2023 Cilt: 3 Sayı: 2
APA
Sabur Öztürk, B. (2023). Endokrin Bozucu Kimyasallar ve İlişkili Hastalıklar. Abant Sağlık Bilimleri ve Teknolojileri Dergisi, 3(2), 56-67. https://izlik.org/JA32RT74UU
AMA
1.Sabur Öztürk B. Endokrin Bozucu Kimyasallar ve İlişkili Hastalıklar. SABİTED. 2023;3(2):56-67. https://izlik.org/JA32RT74UU
Chicago
Sabur Öztürk, Büşra. 2023. “Endokrin Bozucu Kimyasallar ve İlişkili Hastalıklar”. Abant Sağlık Bilimleri ve Teknolojileri Dergisi 3 (2): 56-67. https://izlik.org/JA32RT74UU.
EndNote
Sabur Öztürk B (01 Ağustos 2023) Endokrin Bozucu Kimyasallar ve İlişkili Hastalıklar. Abant Sağlık Bilimleri ve Teknolojileri Dergisi 3 2 56–67.
IEEE
[1]B. Sabur Öztürk, “Endokrin Bozucu Kimyasallar ve İlişkili Hastalıklar”, SABİTED, c. 3, sy 2, ss. 56–67, Ağu. 2023, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA32RT74UU
ISNAD
Sabur Öztürk, Büşra. “Endokrin Bozucu Kimyasallar ve İlişkili Hastalıklar”. Abant Sağlık Bilimleri ve Teknolojileri Dergisi 3/2 (01 Ağustos 2023): 56-67. https://izlik.org/JA32RT74UU.
JAMA
1.Sabur Öztürk B. Endokrin Bozucu Kimyasallar ve İlişkili Hastalıklar. SABİTED. 2023;3:56–67.
MLA
Sabur Öztürk, Büşra. “Endokrin Bozucu Kimyasallar ve İlişkili Hastalıklar”. Abant Sağlık Bilimleri ve Teknolojileri Dergisi, c. 3, sy 2, Ağustos 2023, ss. 56-67, https://izlik.org/JA32RT74UU.
Vancouver
1.Büşra Sabur Öztürk. Endokrin Bozucu Kimyasallar ve İlişkili Hastalıklar. SABİTED [Internet]. 01 Ağustos 2023;3(2):56-67. Erişim adresi: https://izlik.org/JA32RT74UU