Multiple Skleroz Tanılı Bireylerde Öz Yönetim Yetkinliği ile Depresyon Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 2 Sayı: 1, 27 - 43, 24.06.2025

Damla Ergen , Elçin Babaoğlu

Öz

ÖZET
Giriş: Multiple Skleroz (MS) merkezi sinir isteminde inflamasyon ve miyelin kılıfın zarar görmesiyle ortaya çıkan kronik bir hastalıktır (Karadakovan ve Etiaslan, 2010). Genç yaşlarda ortaya çıkması ilerleyen dönemde depresyona ve bireylerde hastalığı yönetmede çeşitli sorunlara yol açmaktadır. Öz yönetim yetkinliğinin azalması bireylerin hastalık yönetim gücünü düşürmekte, stresle baş etmede zorlanma, psikososyal gereksinimlerde artma, depresyon ve anksiyeteye yatkınlık gibi birçok soruna neden olmaktadır.
Amaç: Araştırma Multiple Skleroz tanılı bireylerin öz yönetim düzeylerinin depresyon ile ilişkisini araştırmak amacıyla yapıldı.
Yöntem: Tanımlayıcı, ilişki arayıcı tipteki araştırmaya Nisan 2023-Temmuz 2023 tarihlerinde İstanbul’da bir eğitim araştırma hastanesinde takip edilmekte olan 350 birey katıldı. Bu araştırmada hasta tanımlayıcı bilgi formu, Multiple Skleroz Öz Yönetim Ölçeği ve Beck Depresyon Ölçeği olmak üzere üç adet veri toplama aracı kullanıldı.
Bulgular: Çalışmaya 350 kişi katıldı. 105 (%30) kişi erkek 245 (%70) kadındı. MS tanılı bireylerde öz yönetim ve depresyon arasında anlamlı ilişki bulundu. Depresyon düzeyi artan bireylerde öz yönetim yetkinliğinin azaldığı sonucu elde edildi. MS tanılı bireylerde öz yönetimin hastalığa ilişkin özelliklerden etkilendiği sonucuna varıldı. Bireylerin sosyoekonomik durumlarının ve psikososyal gereksinimlerinin depresyon düzeylerini etkilediği sonucuna varıldı.
Sonuç: Yapılan çalışmanın sonucunda MS tanılı bireylerin öz yönetim ve depresyon düzeylerini etkileyen risk faktörleri belirlendi. MS tanılı bireylerde öz yönetim ve depresyonun birbirinden etkilendiği belirlendi. Sosyodemografik özelliklerin MS’li bireylerde ortaya çıkan depresyon üzerinde etkisi olan alanlar belirlendi. Öz yönetimi etkileyen hastalık özellikleri belirlendi. Sonuçlar kullanılarak MS tanılı bireylerde öz yönetimini güçlendirip depresyonu azaltacak hemşirelik girişimlerinin planlanarak uygulanması sağlanmalıdır.
Anahtar kelimeler: Multiple Skleroz, öz yönetim, depresyon, hemşirelik












ABSTRACT
Background: Multiple Sclerosis (MS) is a chronic disease caused by inflammation in the central nervous system and damage to the myelin sheath (Karadakovan & Etiaslan, 2010). Its occurrence at a young age leads to depression in the later period and various problems in managing the disease in individuals. Decreased self-management competence reduces the disease management power of individuals, causing many problems such as difficulty in coping with stress, increased psychosocial needs, and susceptibility to depression and anxiety.
Objective: This study was conducted to investigate the relationship between self-management levels and depression in individuals diagnosed with Multiple Sclerosis.
Methods: In this descriptive, correlational study, 350 individuals who were being followed up in a training and research hospital in Istanbul between April 2023 and July 2023 participated. Three data collection tools including patient descriptive information form, Multiple Sclerosis Self-Management Scale and Beck Depression Scale were used in this study.
Results: 350 people participated in the study. 105 (30%) were male and 245 (70%) were female. A significant relationship was found between self-management and depression in individuals with MS. It was concluded that self-management competence decreased in individuals with increased depression level. It was concluded that self-management in individuals diagnosed with MS was affected by disease-related characteristics. It was concluded that socioeconomic status and psychosocial needs of individuals affected their depression levels.
Conclusion: As a result of the study, risk factors affecting self-management and depression levels of individuals diagnosed with MS were determined. It was determined that self-management and depression were affected by each other in individuals diagnosed with MS. The areas where sociodemographic characteristics have an effect on depression in individuals with MS were determined. Disease characteristics affecting self-management were determined. Using the results, nursing interventions that will strengthen self-management and reduce depression in individuals with MS should be planned and implemented.
Key words: Multiple Sclerosis, self-management, depression, nursing

Anahtar Kelimeler

multiple skleroz , depresyon , hemşirelik , özyönetim

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.

Proje Numarası

1

Kaynakça

• Akrami, E., Alsancak, F. (2020). Multipl Skleroz Hastalarının Psikososyal Sorunlarına İlişkin Bir İnceleme. Pearson Journal, 5(9), 304–315.
• Aşiret, G., Özdemir, L., Maraşlıoğlu, N. (2014). Hopelessness, Depression and Life Satisfaction Among Patients with Multiple Sclerosis. Türk Nöroloji Dergisi. 2014; 20(1): 1-6.
• Aytap, F., Özer, Z. (2021). Kronik Hastalığı Olan Bireylerde Depresyon Riski ile Hastalık Öz Yönetimi Arasındaki İlişki ve Etkileyen Faktörler. TJFMPC, 2021;15(2): 212-222.
• Beck, A. T., Ward, C. H., Mendelson, M., Mock, J., Erbaugh, J. (1961). An inventory for measuring depression. Archives of General Psychiatry, 4, 561-571.
• Bilgi, E., Özdemir. H.H., Bulut, S. (2013). Multipl Sklerozlu Hastalarda Depresyon ve Kognitif Fonksiyon Bozukluğu Sıklığının Belirlenmesi. Türk Nöroloji Dergisi, 19(1), 11-14.
• Bilir, N. (2006). Değişen Sağlık Örüntülerinde Halk Sağlığı Çalışanlarının Rolü: Kronik Hastalıklar ve Yaşlılık Sorunları. Toplum Hekimliği Bülteni. 25:1-6.
• Bishop, M., Frain, M. (2007). Development and İnitial Analysis of Multiple Sclerosis Self-Management Scale. Int J MS Care. 2007;9:35–42. doi:10.7224/1537-2073-9.2.35
• Bishop, M.L., Frain, M.P., Tschopp, M.K. (2008). Self-Management, Perceived Control, and Subjective Quality of Life in Multiple Sclerosis. Rehabilitation Counseling Bulletin, 52, 45- 56.
• Börü, Ü. T. (2011). Multipl skleroz olgularında yaşam kalitesi: Fiziksel özürlülük ve depresyonun etkisi?. Journal of Mood Disorders, 1 (2). 63-67. 10.5455/jmood.20110419054303.
• Brownson, C.A., Miller, D., Crespo, R., Neuner, S., Thompson, J., Wall, J.C., Emont, S., Fazzone, P., Fisher, E.B., Glasgow, R.E. (2007). A Quality Improvement Tool to Assess Self-Management Support in Primary Care. The Joint Commission Journal on Quality and Patient Safety,33(7):408-16.
• Bulut, S., Alp, R. (2013). Multipl Skleroz: Nöroloji Temel Kitabı, Emre M (Ed), Birinci Baskı, Güneş Tıp Kitabevleri, s.1112-36.
• Czerwińska-Mazur, K., Kulesa-Mrowiecka, M., Kopański, Z., Tabak, J., Mazurek, M. (2019). Multiple Sclerosis–Classification, Epidemiology And Etiology. Journal Of Public Health, Nursing And Medical Rescue, 292;08-11. Çakır, M., Yurtsever, E. (2021). Multiple Skleroz Hastalarının Hastalık Deneyimlerinin Sosyal Hizmet Perspektifinden İncelenmesi, Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 32 (4) , 1441-1466.
• Daniali, S.S., Shahnazi, H., Kazemi, S., Marzbani, E. (2016). Multipl Sklerozlu Hastalarda Ağrı Kontrolü İçin Eğitim Müdahalesinin Bilgi ve Kendi Yetkinlik Üzerine Etkisi. Mater Sociomed Journal, 24;28(4):283-287.
• Dilek, F., Deniz, E.B., Erol, Ö., Ünsar, S. (2019). Multiple Skleroz’da Üç Semptom Ve Hemşirelik Yönetimi: Yorgunluk, Mesane Problemleri ve Cinsellik. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 22,297-302
• Erbay, Ö., Usta Yeşilbalkan, Ö., Yüceyar, N., Baklan, M., Karadakovan, A.,Tekindal, A. (2020). Validity and Reliability Study of The Turkish Version of Multiple Sclerosis Self-Management Scale. Journal of Neuroscience Nursing, 52(3), 122–127.
• Gedizlioğlu, M., Yumurtaş, S., Trakyalı, A.U., Yıldırım, F., Ortan, P., Köşkderelioğlu, A. (2015). Multipl Sklerozda Alternatif ve Tamamlayıcı Tedavi Kullanımı: Kesitsel Bir Anket Çalışması. Turkish Journal of Physiotherapy and Rehabilitation , 21(1), 13-5.
• Graziano, F., Calandri, E., Borghi, M., Bonino, S. (2014). The Effects of A Group-Based Cognitive Behavioral Therapy on People with Multiple Sclerosis: A Randomized Controlled Trial. Clinical Rehabilitation. 28(3):264-274 Güler, S., Ersin, F. (2018). Multiple Skleroz Hastalarının Yaşam Kalitesi ve Ruhsal Durumları, Anadolu Hemşirelik Ve Sağlık Bilimleri Dergisi,21(1):42-50
• Hisli, N. (1989). Beck Depresyon Envanteri’nin Üniversite Öğrencileri İçin Geçerliliği, Güvenilirliği. Psikoloji Dergisi. 7(28), 3-13
• Jones SM, Amtmann D. (2015) The Relationship of Age, Function, and Psychological Distress in Multiple Sclerosis. Psychol Health Med. 2015;20(6):629-34.
• Kayıhan, H., Soyuer, F., Armutlu, K., Uyanık, M., Bumin, G., Düger, T. (2003). Multipl Sklerozlu Hastalarda Fonksiyonel Değerlendirme. Erciyes Tıp Dergisi;25 (1): 28-37
• Kidd, T., Carey, N., Mold, F., Westwood, S., Mıklaucıch, M., Konstantara, E., Steer, A., Cooke, D. (2017). A Systematic Review of The Effectiveness of Self-Management Interventions in People with Multiple Sclerosis at Improving Depression, Anxiety and Quality of Life,Plos One Journal, 10(11).
• Maclurg, K., Hawkins, S. (2005). A primary Case-Based Needs Assessment Of People With Multipl Sclerosis. British Journal of General Practice,55(514):378-383.
• Onat, Ş.Ş., Delialioğlu, S.Ü., Özel, S. (2015). Multipl Sklerozda Depresyon, Fonksiyonel Durum ve Yaşam Kalitesi İlişkisi: Bir Rehabilitasyon Merkezi Deneyimi. FTR Bilim Dergisi,18: 139-45
• Özdelikara, A., Taştan, A., Atasayar, B.,Ş. (2020). Kronik Hastalıklarda Öz Bakım Yönetimi ve Uyumun Değerlendirilmesi. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi 2020;5(1):42-49.
• Özdemir, Ü.,& Taşçı, S. (2012). Kronik Hastalıklarda Psikososyal Sorunlar ve Bakım. Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 1(1), 57-72.
• Öztürk, M., Tek, Ş. (2019). Multipl Skleroz Hastalarının Yaşam Kalitesinin Yordanmasında Sosyodemografik Değişkenlerin ve Algılanan Sosyal Desteğin Etkisi . Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi,(14);10-26.
• Patten, S.B., Beck, C.A., Williams, J.V.A., Barbui, C., Metz, L.M. (2003). Major Depression in Multiple Sclerosis: A Population-Based Perspective. Neurology. 9;61(11):1524-7.
• Ploughman, M., Austin, M., Murdoch, M., Kearney, A., Godwin, M., Stefanelli, M. (2012). The Path to Self-Management: A Qualitative Study Involving Older People with Multiple Sclerosis. Physiotherapy Canada Journal, 64(1):6-17.
• Şahin, A.Ö. & Özer, D. (2020). Multipl Skleroz Hastalarında Ruhsal Durumun Değerlendirilmesi ve Hemşirenin Rolü: Sistematik Derleme. Archives Medical Review Journal, 2020; 29(1): 89-95.
• Şen, N., Genç, Ş., Aydın, N.K., Kılınçel, O., Altınışık, İ., Kılınçel, Ş., Köle, İ.H., Eker, S.S. (2015). Multiple Sklerozda Depresyon ve Anksiyete . Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi , 41 (2) , 73-77.
• Tastan, A. (2019). Multiple Skleroz Hastalarında Öz Bakım Gücünün Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.
• Wilski, M. & Tasiemski, T. (2016). Multipl Sklerozda Öz-Yönetimin Korelasyonları Olarak Hastalık Algısı, Tedavi İnançları, Benlik Saygısı ve Öz-Yeterlilik. Acta Neurologica Scandinavica, 133(5):338-45.
• Woodward, S., Mestecy, A., ed. Topçuoğlu, M., Durna, Z.,Karadakovan, A. (2013). Nörolojik Bilimler Hemşireliği Kanıta Dayalı Uygulamalar, 1.Baskı, İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi, 472-485.