NATIONAL AND INTERNATIONAL INFANT, MATERNAL AND CHILD MORTALITY RATES OVER A TWENTY-YEAR PERIOD

Öz

This study examines the changes in maternal, infant, and child mortality rates at national and international levels over the past 20 years. Based on data from the World Health Organization, UNICEF, the United Nations, and the Turkish Ministry of Health, maternal, infant, and child mortality rates both globally and in Turkey are evaluated. Globally, between 2000 and 2020, maternal mortality rates decreased by 34%, falling from 339 to 223 per 100,000 live births. Infant mortality rates also decreased by 52.83% over the same period. In Turkey, the infant mortality rate, which was 31 per 1,000 live births in 2000, dropped to 8 in 2021. Maternal, infant, and child mortality rates are particularly higher in developing countries due to geographic and sociodemographic disparities. Therefore, it is emphasised that health policies should focus on preventive health services and reducing inequalities. The expansion of primary healthcare services, led by midwives, is highlighted as a significant solution to improve maternal and child health. In conclusion, reducing maternal, infant, and child mortality rates requires investment in preventive healthcare services, addressing inequalities, and ensuring the provision of quality obstetric care.

Anahtar Kelimeler

• Maternal mortality rate
• infant mortality rate
• under-five child mortality rate
• primary healthcare services
• midwife

ULUSAL VE ULUSLARARASI ANNE, BEBEK ve ÇOCUK ÖLÜM ORANLARININ YİRMİ YILLIK DEĞİŞİMİ

Öz

Bu çalışma, ulusal ve uluslararası düzeyde son 20 yılda anne, bebek ve çocuk ölüm oranlarındaki değişimi incelemektedir. Dünya Sağlık Örgütü, UNICEF, Birleşmiş Milletler ve Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı verilerine dayanarak, küresel ve Türkiye özelindeki anne-bebek-çocuk ölüm oranları değerlendirilmiştir. Küresel olarak, 2000-2020 yılları arasında anne ölüm oranları %34 azalarak 100.000 canlı doğumda 339'dan 223'e gerilemiştir. Bebek ölüm oranları da aynı dönemde %52,83 azalmıştır. Türkiye’de ise 2000 yılında 1000 canlı doğumda 31 olan bebek ölüm oranı, 2021 yılında 8’e düşmüştür. Anne-bebek-çocuk sağlığına yönelik ölümler, özellikle gelişmekte olan ülkelerde coğrafi ve sosyodemografik farklılıklar nedeniyle daha yüksek düzeydedir. Bu nedenle, sağlık politikalarında koruyucu sağlık hizmetlerine odaklanılması ve eşitsizliklerin giderilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ebelerin liderliğindeki birinci basamak sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması, anne ve çocuk sağlığını iyileştirmede önemli bir çözüm olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak, anne-bebek-çocuk ölümlerini azaltmada koruyucu sağlık hizmetlerine yatırım yapılması, eşitsizliklerin giderilmesi ve kaliteli obstetrik bakımın sunulması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Anne ölüm hızı
• bebek ölüm hızı
• beş yaş altı çocuk ölüm hızı
• birinci basamak sağlık hizmetleri
• ebe

Kaynakça

1. Ak, S. (2022). Geçmişten günümüze Türkiye’nin sağlık politikaları. Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi, 20(1), ss 28-36.
2. Alexander, M., & Alkema, L. (2018). Global estimation of neonatal mortality using a Bayesian hierarchical splines regression model. Demographic Research, 38, ss 335–372. https://doi.org/10.4054/DemRes.2018.38.12
3. Alkema, L., Chou, D., Hogan, D., Zhang, S., Moller, A. B., Gemmill, A., Fat, D. M., Boerma, T., Temmerman, M., Mathers, C., Say, L., & United Nations Maternal Mortality Estimation Inter-Agency Group collaborators and technical advisory group (2016). Global, regional, and national levels and trends in maternal mortality between 1990 and 2015, with scenario-based projections to 2030: a systematic analysis by the UN Maternal Mortality Estimation Inter-Agency Group. Lancet (London, England),3 7(10017), ss 462–474. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(15)00838-7
4. Atak Abukan, G. (2023). Sahra Altı Afrika’da kadın ve kalkınma: Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı merkezli bir inceleme. Avrasya Etüdleri, 29(62), ss 70-104.
5. Aydın, D. & Aba, Y. (2018). Anne ve Çocuk Sağlığı. Ş. Özkan (Edt.), Anne Çocuk Sağlığı Politikaları ve Küresel Değişimler (ss 3-27), (1. Baskı) İstanbultıp Kitabevi
6. Aygar, H., Metintaş, S. (2018). Bir Kalkınma Göstergesi Olarak Anne Ölümleri. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi- ESTÜDAM , 3(3), ss: 63-7.
7. Barun, M. N., & Korkmaz, İ. (2022). Explanation of Mortality Rates with Socio-Economic Indicators. Aurum Journal of Health Sciences, 4(3), ss 167-184.
8. Birleşmiş Milletler Türkiye. (2015). Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları. UN Turkey. https://turkey.un.org/tr/sdgs

9. Black, R. E., Levin, C., Walker, N., Chou, D., Liu, L., Temmerman, M., & DCP3 RMNCH Authors Group (2016). Reproductive, maternal, newborn, and child health: key messages from Disease Control Priorities 3rd Edition. Lancet (London, England), 388(10061), ss 2811–2824. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(16)00738-8
10. Bozkurt, G., Erdim, L. (2019). Assessing the Situation of mother and child health in Turkey. Journal of Health Science and Profession, 6(3), ss 575-82.
11. Çatak, B., & Öner, C. (2019). Bebek Ölümlerinin Temel Nedenleri Değişiyor mu? Kayıt Temelli Kesitsel bir Çalışma [Do Infant Death Causes Change? A Database Originated Cross-Sectional Study]. Turkish Journal of Family Medicine & Primary Care, 13(3). https://doi.org/10.21763/tjfmpc.609770
12. Demir Yıldırım, A., & Hotun Şahin, N. (2022). Anne ölümlerinin önlenmesi: Uluslararası bakım ve izlem modelleri. Jinekoloji-Obstetrik ve Neonatoloji Tıp Dergisi (JGON), 19(1), 1184–1191. https://doi.org/10.38136/jgon.842685
13. Dönmez, A., Er, M., Yeyğel, Ç., Haskeçeci, K., Gürsoy Pala, H. (2024). Gebelerin doğuma hazırlık eğitim programı hakkındaki görüşleri ve memnuniyet durumlarının incelenmesi. Anatolian Journal of Health Research, 5(1), 8-14. https://doi.org/10.61534/anatoljhr.1384817
14. Hug, L., Alexander, M., You, D., Alkema, L., & UN Inter-agency Group for Child Mortality Estimation (2019). National, regional, and global levels and trends in neonatal mortality between 1990 and 2017, with scenario-based projections to 2030: a systematic analysis. The Lancet. Global health, 7(6), ss 710-720. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(19)30163-9.
15. Khalil, A., Samara, A., O'Brien, P., Coutinho, C. M., Quintana, S. M., & Ladhani, S. N. (2023). A call to action: the global failure to effectively tackle maternal mortality rates. The Lancet. Global health, 11(8), ss 1165-1167. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(23)00247-4.
16. Kılıç, N. Ö., & Tütüncü, A. (2021). Gelir ve eğitim düzeyinin erken yaşta evlilikler üzerine etkisi: Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi. Journal of Management and Economics, 28(4), 815-831. https://doi.org/10.18657/yonveek.828858
17. Kılıçarslan, B. (2022). Critical illness in pregnancy and intensive care. Journal of Anesthesiology and Reanimation Specialists’ Society (JARSS),30(4), ss 213-224. doi: 10.54875/jarss.2022.48403.
18. Korkmaz, İ., & Atan, S. A. (2023). Çok amaçlı optimizasyon yaklaşımı ile anne ve çocuk sağlığı üzerine bir inceleme. Türkiye Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, 6(1), ss 34-51.
19. Lassi Z. S, Kumar R, Bhutta Z. A. Community-Based Care to Improve Maternal, Newborn, and Child Health. In: Black RE, Laxminarayan R, Temmerman M, et al., editors. Reproductive, Maternal, Newborn, and Child Health: Disease Control Priorities, Third Edition (Volume 2). Washington (DC): The International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank; 2016 Apr 5. Chapter 14. Available from:https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK361898/doi:10.1596/978-1-4648-0348-2_ch14
20. Lassi, Z. S., & Bhutta, Z. A. (2015). Community-based intervention packages for reducing maternal and neonatal morbidity and mortality and improving neonatal outcomes. The Cochrane database of systematic reviews, 2015(3), CD007754. https://doi.org/10.1002/14651858.CD007754.pub3
21. Liu L, Hill K, Oza S, et al. Levels and Causes of Mortality under Age Five Years. In: Black RE, Laxminarayan R, Temmerman M, et al., editors (2016). Reproductive, Maternal, Newborn, and Child Health: Disease Control Priorities, Third Edition (Volume 2). Washington (DC): The International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank; Chapter 4. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK361908/doi:10.1596/978-1-4648-0348-2_ch4
22. Manavgat, G. (2024). Sağlıkta eşitsizlikler ve sosyo-ekonomik yaklaşımlar. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 6(1), ss 106-118. doi: 10.55050/sarad.1401337
23. Meh, C., Sharma, A., Ram, U., Fadel, S., Correa, N., Snelgrove, J. W., Shah, P., Begum, R., Shah, M., Hana, T., Fu, S. H., Raveendran, L., Mishra, B., & Jha, P. (2022). Trends in maternal mortality in India over two decades in nationally representative surveys. BJOG : an international journal of obstetrics and gynaecology, 129(4), ss 550–561. https://doi.org/10.1111/1471-0528.16888.
24. Million Death Study Collaborators (2017). Changes in cause-specific neonatal and 1-59-month child mortality in India from 2000 to 2015: a nationally representative survey. Lancet (London, England), 390(10106), ss 1972–1980. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(17)32162-1
25. Nove, A., Friberg, I. K., de Bernis, L., McConville, F., Moran, A. C., Najjemba, M., Ten Hoope-Bender, P., Tracy, S., & Homer, C. S. E. (2021). Potential impact of midwives in preventing and reducing maternal and neonatal mortality and stillbirths: a Lives Saved Tool modelling study. The Lancet. Global health, 9(1), e24–e32. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(20)30397-1
26. Onur, M., Yalçın, R., Karaman, Ö. E., Kocatürk, A., vd. (2017). Koruyucu Hizmetlerde Ebenin Rolü. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, 3(1), ss 84-85.
27. Paksoy Erbaydar, N. (2018). Sosyalleştirilmiş sağlık hizmetlerinde ebelerin sağlık ocağı ile ilişkisinin mekânsal incelemesi. Fe Dergi: Feminist Eleştiri, 10(2), ss 140–149. http://cins.ankara.edu.tr/20_13.pdf
28. Razzaque, A., Chowdhury, R., Mustafa, A. G., Begum, F., Shafique, S., Lawton, A., & Islam, M. Z. (2022). Levels, trends and socio-demographic determinants of infant and under-five mortalities in and around slum areas of Dhaka city, Bangladesh. SSM- population health, 17, 101033. https://doi.org/10.1016/j.ssmph.2022.101033
29. Reyhan, F.A., & Sayıner, F.D. (2024). The Importance of the Birth Environment and A Review on the Ideal Birth Unit. Journal of Midwifery and Health Sciences, 7(1), ss 195-207.
30. Sankar, M. J., Natarajan, C. K., Das, R. R., Agarwal, R., Chandrasekaran, A., & Paul, V. K. (2016). When do newborns die? A systematic review of timing of overall and cause-specific neonatal deaths in developing countries. Journal of perinatology : official journal of the California Perinatal Association, 36 Suppl 1(Suppl 1), ss 1-11. https://doi.org/10.1038/jp.2016.27
31. Sayıştay Başkanlığı. (2015). Sürdürülebilir kalkınma amaçları: 2030 gündemi. T.C. Sayıştay Başkanlığı. https://www.sayistay.gov.tr
32. Soysal, G., Özcan, C., & Akın, A. (2022). Dünyada ve Türkiye’de Kadın, Anne ve Çocuk Sağlığının Güncel Durumu. Sağlık ve Toplum Dergisi, 32(1), ss 3-13.
33. Şenol, O., Metin, A., Sezer Korucu, K.. (2019). Ülkelerin ölüm göstergeleriyle karşılaştırılması: veri zarflama analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2 (33), ss 82-103. http://dergipark.org.tr/sbe/issue/41368/532792
34. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2020). Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları Değerlendirme Raporu. [PDF] Retrieved from https://www.sbb.gov.tr/uploads/2020/03/Su...
35. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2024). Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2023 haber bülteni (Sayı: 12). https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/49429/0/haber-bulteni-2023-30092024pdf.pdf
36. T.C. Sağlık Bakanlığı. Sağlık İstatistikleri Yıllığı (2020). https://ekutuphane.saglik.gov.tr/Yayin/654
37. Ţarcă, E., Roșu, S. T., Cojocaru, E., Trandafir, L., Luca, A. C., Rusu, D., & Ţarcă, V. (2021). Socio-Epidemiological Factors with Negative Impact on Infant Morbidity, Mortality Rates, and the Occurrence of Birth Defects. Healthcare (Basel, Switzerland), 9(4), 384. https://doi.org/10.3390/healthcare9040384
38. Topal, S., & Yalnızoğlu Çaka, S. (2023). Düşük Doğum Ağırlıklı Prematüre Bebeklerin Annelerinde Maternal Bağlanma ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(2), 112-118. https://doi.org/10.34087/cbusbed.1243962
39. UNESCO Türkiye. (2015). Sürdürülebilir kalkınma hedefleri: Türkiye’nin katkıları ve uygulamaları. UNESCO Türkiye. https://www.unesco.org.tr
40. UNICEF, United Nations International Children's Emergenc Fund. “Child Survival And The SDG’s”. Erişim: 29.01.2024. https://data.unicef.org/topic/child-survival/child-survival-sdgs/
41. UNICEF, United Nations International Children's Emergenc Fund. “Maternal Mortality”. Erişim: 29.01.2024. https://data.unicef.org/topic/maternal-health/maternal-mortality/
42. UNICEF, United Nations International Children's Emergenc Fund. “Neonatal Mortality”. Erişim: 29.01.2024. https://data.unicef.org/topic/child-survival/neonatal-mortality/
43. United Nations Inter-agency Group for Child Mortality Estimation (UN IGME). (n.d.). Child mortality estimates: Disparity analysis – All cause mortality (Neonatal mortality rate). Retrieved October 3, (2024), from https://childmortality.org/allcausemortality/analysis/disparity?indicator=MRY0&refArea=WORLD&pr_indicator=PR_MRM0.
44. WHO, World Health Organization. “Constitotion”. Erişim: 04.02.2024. https://www.who.int/about/accountability/governance/constitution
45. WHO, World Health Organization. “Maternal Mortality”. Erişim: 29.01.2024. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality
46. World Health Organization. (2023). Trends in maternal mortality 2000 to 2020: estimates by WHO, UNICEF, UNFPA, World Bank Group and UNDESA/Population Division. World Health Organization. Erişim: 29.01.2024. https://www.who.int/publications/i/item/9789240068759
47. Yılmaz Esencan, T., & Daştan, K. (2023). Doğum Eylemine Yönelik Girişimlerde Ebelerin Rolü. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(2), 126-135.
48. Yüksel, O. (2022). Türkiye’de bebek ölüm hızının bölgelerarası değerlendirilmesi. Munzur Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), ss 117-131.