Covid-19 Pandemisinin 2-4 Yaş Özel Gereksinimli Çocukların Tanı ve Erken Müdahale Süreçlerine Etkisinin Anne Görüşlerine Dayalı Olarak İncelenmesi

Bağdagül Saridaş; Gülen Baran

Covid-19 Pandemisinin 2-4 Yaş Özel Gereksinimli Çocukların Tanı ve Erken Müdahale Süreçlerine Etkisinin Anne Görüşlerine Dayalı Olarak İncelenmesi

Öz

Tüm dünyada COVID-19 salgını, sosyal eşitsizliklerin altını çizmiştir. Bu araştırma Covid-19 pandemisinin 2-4 yaş arasındaki özel gereksinimli çocukların tanılama ve erken müdahale süreçlerine etkisinin anne görüşlerine dayalı olarak incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma nitel araştırma grubunda olgubilim araştırması olarak planlanmıştır. Çalışma grubunu 2-4 yaş aralığında olup pandemi döneminde tanı alan 15 özel gereksinimli çocuğun annesi oluşturmaktadır. Araştırmada bilgi formu ve yarı yapılandırışmış görüşme formu kullanılmıştır. Anneler yapılan görüşmelerden elde edilen veriler alıntılarla sunulmaktadır. Araştırmada annelerin pandemi sürecinde hastaneye gitmekten çekince duyduğunu (n=12) ve randevu almakta zorluk yaşadıklarını, ekonomik güçlüklerle karşılaştıklarını ifade ettiği görülmektedir. Tanılama sürecini kolaylaştıran etmenlerin önceki yaşantılar ve deneyimler (n=8) olduğu, zorlaştıran etmenlerin hastaneye ilişkin etmenler, ailenin yaşadığı duygular, aile bireyleri ile ilişkili etmenler ve ekonomik güçlükler olduğu görülmektedir. Annelerin uzmanlara ve hizmetlere erişim hakkındaki görüşleri incelendiğinde yaşanılan ilçedeki yetersizlikler (n=7) ve randevu almadaki güçlükler (n=6) dikkati çekmektedir. Pandeminin aile üzerindeki sosyal, duygusal, ekonomik etkilerinin özel gereksinimli çocukların erken müdahale sürecini etkilediği (n=10), özel eğitim (n=7) ve hastanelerde (n=5) sunulan destek ve rehabilitasyon hizmetlerine erişimi, sosyalleşme ve okulöncesi eğitim sürecini (n=5) etkilediği bildirilmiştir. Annelerin önerileri özel eğitim hizmetlerinin kesintisiz ve arttırılarak sürdürülmesi (n=13), ailelerin desteklenmesi (n=5) yönünde olmuştur. Pandemi sürecinde eğitim kurumlarının kapatılmasının başvurulacak son önlem olması ve açılmasının ise öncelikli olması (n=10) annelerin çoğunluğunun ortak görüşüdür. Özel Gereksinimli Çocuklar için Rapor (ÇÖZGER) sürelerinin uzatılması (n=5) anneler tarafından olumlu karşılanan uygulamalar olarak bildirilmiştir. Araştırmada ilgili kurumlar, uzmanlar ve araştırmacılara yönelik öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim.

Teşekkür

Araştırmamıza katılan gönüllü annelerimize teşekkür ederiz.

Kaynakça

Aishworiya, R., & Kang, Y.Q. (2021). Including Children with Developmental Disabilities in the Equation During this COVID-19 Pandemic. J Autism Dev Disord 51, 2155–2158. https://doi.org/10.1007/s10803-020-04670-6
Aközlü, Z. & Öztürk Şahin, O. (2021). COVID-19 pandemisinde sağlık hizmetlerine erişim: Çocuk sağlığı nasıl etkilendi? Çocuk Dergisi, 21(2): 149-156. https://doi.org/10.26650/jchild.2021.953569
Ary, D., Jacobs, L. C., Razavieh, A., & Sorensen, C. K. (2010). Introduction to Research in Education (8th ed.). Belmont, CA: Wadsworth, Cengage Learning s:156
Atout, M., Tarawneh, Fs., & Al-Kharabsheh, A. (2021.) Challenges faced by mothers caring for children with leukaemia during COVID-19 pandemic: A qualitative study. J Pediatr Nurs, 58:74-80. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2021.01.009
Bakkaloğlu, H. (2013). Ebeveynlerin gözüyle özel gereksinimli çocukların erken müdahaleden okul öncesi programlarına geçiş süreci, Eğitim ve Bilim Dergisi,38(169): 311-327.
Başaran, M., & Aksoy, A.B. (2020). “Anne-Babaların Korona-Virüs (COVİD-19) Salgını Sürecinde Aile Yaşantılarına İlişkin Görüşleri”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(71): 668-678.
Bertan, M., Haznedaroğlu, D., Koln, P., Yurdakök, K., & Güçiz, B. (2009). Ülkemizde erken çocukluk gelişimine ilişkin yapılan çalışmaların derlenmesi (2000-2007). Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 52(1):1-8.
Büyüköztürk, Ş., Kılıç, Çakmak., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2019). Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Pegem Akademi, 27. Basım. Ankara s.258.

Canning, N., & Robinson, B. (2021). Blurring boundaries: The invasion of home as a safe space for families and children with SEND during COVID-19 lockdown in England. European Journal of Special Needs Education, 36(1), 65–79. https://doi.org/10.1080/08856257.2021.1872846
Chanchlanı, N., Buchanan F., & Gıll P.J. (2020).Addressing the indirect effects of COVID-19 on the health of children and young people. CMAJ, 192(32):921-7. doi: https://doi.org/10.1503/cmaj.201008
Emre Bolatbaş, D. & Yıldız Bıçakcı, M. (2015). Bebeklik ve İlk Çocukluk Döneminde Gelişimsel Değerlendirme ve İzleme, İçinde: Bebeklik ve İlk Çocukluk Döneminde Gelişim, Ed.: Yıldız Bıçakcı, M., Eğiten Kitap, Ankara. 143-176.
Jeste, S., Hyde, C., Distefano, C., Halladay, A., Ray, S., Porath, M., Wilson, R. B., & Thurm, A. (2020). Changes in access to educational and healthcare services for individuals with intellectual and developmental disabilities during COVID-19 restrictions. J Intellect Disabil Res, 64(11):825-33. https://doi.org/10.1111/jir.12776
Kapcı, E.G., Küçüker, S., & Uslu, R.I. (2010). How applicable are Ages and Stages Questionnaire for use with Turkish children? Topics In Early Childhood Special Education; 30(3): 176-188.
Lazzerini, M., Barbi, E., Apıcella, A., Marchettı, F., Cardınale, F. & Trobia, G. (2020). Delayed access or provision of care in Italy resulting from fear of COVID-19. Lancet Child Adolesc Heal, 4(5):10-1. doi: 10.1016/S2352-4642(20)30108-5
Menendez, C., Gonzalez, R, Donnay, F.,&Leke, R.G.F. (2020). Avoiding indirect effects of COVID-19 on maternal and child health. Lancet Glob Heal 8(7):863-864. doi:10.1016/S2214-109X(20)30239-4
Mengi, A., & Alpdoğan, Y. (2020). COVID-19 Salgını Sürecinde Özel Eğitim Öğrencilerinin Uzaktan Eğitim Süreçlerine İlişkin Öğretmen Görüşlerinin İncelenmesi, Millî Eğitim, 49(1): 413-437.
Mete, Yesil, A, Sencan, B, Omercioglu, E.,& Ozmert, EN. (2021). The Impact of the COVID-19 Pandemic on Children With Special Needs: A Descriptive Study. Clinical Pediatrics. 61(2):141-149. doi: 10.1177/00099228211050223
NCSE, Natıonal Councıl For Special Educatıon. (2014). Children with Special Educational Needs Information Book let for Parents. Erişim Tarihi: 06.04.2021. Erişim Adresi: [https://ncse.ie/wpcontent/uploads/2014/10/childrenwithspecialedneeds1.pdf]
19. Neece, C., Mclntyre, L.l., & Fenning, R. (2020). Examining the impact of COVID‐19 in ethnically diverse families with young children with intellectual and developmental disabilities. Journal of Intellectual Disability Research, 64(10): 739- 749.
Neuman, W.L. (2012). Toplumsal araştırma yöntemleri: nicel ve nitel yaklaşımlar I-II. Cilt (5. Basım). İstanbul: Yayın Odası. s.224.
Özden At (2021). COVİD-19 pandemisi döneminde hastanelerde hizmet kalitesi üzerine bir araştırma, İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 9(2): 42-66.
Pittas, E., & Papanastasiou, E. (2023). Effects of COVID-19 on the educational performance of children with special educational needs and disabilities: A systematic review according to children's/youth's and caregivers' perspectives. Research in developmental disabilities, 143, 104635.
Poppe, M., Aguıar, B., Sousa, R., & Oom, P. (2021). The impact of the COVID-19 pandemic on children’s health in Portugal: The parental perspective. Acta Med Port 2021;34(5):355-361. doi:10.20344/amp.14805
24. Qazı, S.H., Saleem, A., Pırzada, A.N., Hamıd, L.R., Dogar, S.A., & Das, J.K. (2020). Challenges to delivering pediatric surgery services in the midst of COVID 19 crisis: experience from a tertiary care hospital of Pakistan. Pediatr Surg Int., 36(11):1267-73. doi: 10.1007/s00383-020-04721-0
Resende MAA, da Fonseca ML, de Freitas JT, Gesteira ECR, Rossato LM. Impacts caused by the use of screens during the COVID-19 pandemic in children and adolescents: an integrative review. Rev Paul Pediatr. 2023 Oct 23;42:e2022181. doi: https://doi.org/10.1590/1984-0462/2024/42/2022181
Richter L, Black M, Britto P, et al. Early childhood development: an imperative for action and measurement at scale. BMJ Glob Health 2019;4:i154–i160. doi:https://doi.org/10.1136/bmjgh-2018-001302
Riphagen, S., Gomez, X., Gonzalez-Martınez, C., Wılkınson, N., & Theocharıs, P. (2020). Hyper inflammatory shock in children during COVID-19 pandemic. The Lancet, 395(10237): 1607–1608.
Roberton T, Carter, D.E., Chou, V.B., Stegmuller, A.R., Jackson,B.D., TAM, Y., SAWADOGO-LEWIS, T., & WALKER, N. (2020). Early estimates of the indirect effects of the COVID-19 pandemic on maternal and child mortality in low-income and middle-income countries: a modelling study. Lancet Glob Heal, 8(7): 901-8. doi: 10.1016/S2214-109X(20)30229-1
Silvagni, D., Baggio, L., Lo Tartaro Meragliotta, P., Soloni, P., La Fauci, G., Bovo, C., Ielo, S., & Biban, P. (2021). Neonatal and Pediatric Emergency Room Visits in a Tertiary Center during the COVID-19 Pandemic in Italy. Pediatric Reports, 13(2), 168-176. https://doi.org/10.3390/pediatric13020023
Swanwick, R., Oppong, A.M., Offei, Y.N., Fobi, D., Appau, O., Fobi, J., & Frempomaa Mantey, F. (2020). The impact of the COVID-19 pandemic on deaf adults, children and their families in Ghana. Journal of the British Academy, 8, 141–165.
UNICEF (2021). Seen, Counted, Included, Using data to shed light on the well-being of children with disabilities, Erişim Tarihi: 15.12.2021, Erişim Adresi: [https://data.unicef.org/resources/children-with-disabilities-report-2021/ ] p.6-7.
UNICEF (2025). UNICEF calls for a verting a lost generation as COVID-19 threatens to cause irreversible harm to children’s education, nutrition and well-being. Erişim Tarihi: 04.11.2025.Erişim adresi: https://www.unicef.org/press-releases/unicef-calls-averting-lost-generation-covid-19-threatens-cause-irreversible-harm
Ültay, E., Akyurt, H., Ültay, N. (2021). Sosyal bilimlerde betimsel içerik analizi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (10), 188- 201.
Wimberly, C.E., Towry, L., Caudıll, C., Johnston, E.E., & Walsh, K.M. (2021). Impacts of COVID 19 on caregivers of childhood cancer survivors. Pediatr Blood Cancer 68(4): 28943. doi: 10.1002/pbc.28943
Wirrell, E.C., Grinspan, Z.M., Knupp, K.G., Jiang, Y., Hammeed, B., Mytinger, J.R., Patel, A.D., Nabbout, R., Specchio, N., Cross, J.H., & Shellhaas, R.A. ( 2020). Care delivery for children with epilepsy during the COVID-19 pandemic: An international survey of clinicians. J Child Neurol, 35(13): 924-933. doi: https://doi.org/10.1177/08830738209401
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara, Seçkin Yayıncılık, s:45 ve 78.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Rehabilitasyon

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Bağdagül Saridaş ^*
0000-0002-7179-5512
Türkiye

Gülen Baran
0000-0002-5854-4946
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

25 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

29 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

13 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 2 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA28FX95NR

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Saridaş, B., & Baran, G. (2025). Covid-19 Pandemisinin 2-4 Yaş Özel Gereksinimli Çocukların Tanı ve Erken Müdahale Süreçlerine Etkisinin Anne Görüşlerine Dayalı Olarak İncelenmesi. Sağlık Bilimleri ve Teknolojileri Dergisi, 2(2), 33-51. https://izlik.org/JA28FX95NR

AMA

1.Saridaş B, Baran G. Covid-19 Pandemisinin 2-4 Yaş Özel Gereksinimli Çocukların Tanı ve Erken Müdahale Süreçlerine Etkisinin Anne Görüşlerine Dayalı Olarak İncelenmesi. SABİTEK. 2025;2(2):33-51. https://izlik.org/JA28FX95NR

Chicago

Saridaş, Bağdagül, ve Gülen Baran. 2025. “Covid-19 Pandemisinin 2-4 Yaş Özel Gereksinimli Çocukların Tanı ve Erken Müdahale Süreçlerine Etkisinin Anne Görüşlerine Dayalı Olarak İncelenmesi”. Sağlık Bilimleri ve Teknolojileri Dergisi 2 (2): 33-51. https://izlik.org/JA28FX95NR.

EndNote

Saridaş B, Baran G (01 Aralık 2025) Covid-19 Pandemisinin 2-4 Yaş Özel Gereksinimli Çocukların Tanı ve Erken Müdahale Süreçlerine Etkisinin Anne Görüşlerine Dayalı Olarak İncelenmesi. Sağlık Bilimleri ve Teknolojileri Dergisi 2 2 33–51.

IEEE

[1]B. Saridaş ve G. Baran, “Covid-19 Pandemisinin 2-4 Yaş Özel Gereksinimli Çocukların Tanı ve Erken Müdahale Süreçlerine Etkisinin Anne Görüşlerine Dayalı Olarak İncelenmesi”, SABİTEK, c. 2, sy 2, ss. 33–51, Ara. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA28FX95NR

ISNAD

Saridaş, Bağdagül - Baran, Gülen. “Covid-19 Pandemisinin 2-4 Yaş Özel Gereksinimli Çocukların Tanı ve Erken Müdahale Süreçlerine Etkisinin Anne Görüşlerine Dayalı Olarak İncelenmesi”. Sağlık Bilimleri ve Teknolojileri Dergisi 2/2 (01 Aralık 2025): 33-51. https://izlik.org/JA28FX95NR.

JAMA

1.Saridaş B, Baran G. Covid-19 Pandemisinin 2-4 Yaş Özel Gereksinimli Çocukların Tanı ve Erken Müdahale Süreçlerine Etkisinin Anne Görüşlerine Dayalı Olarak İncelenmesi. SABİTEK. 2025;2:33–51.

MLA

Saridaş, Bağdagül, ve Gülen Baran. “Covid-19 Pandemisinin 2-4 Yaş Özel Gereksinimli Çocukların Tanı ve Erken Müdahale Süreçlerine Etkisinin Anne Görüşlerine Dayalı Olarak İncelenmesi”. Sağlık Bilimleri ve Teknolojileri Dergisi, c. 2, sy 2, Aralık 2025, ss. 33-51, https://izlik.org/JA28FX95NR.

Vancouver

1.Bağdagül Saridaş, Gülen Baran. Covid-19 Pandemisinin 2-4 Yaş Özel Gereksinimli Çocukların Tanı ve Erken Müdahale Süreçlerine Etkisinin Anne Görüşlerine Dayalı Olarak İncelenmesi. SABİTEK [Internet]. 01 Aralık 2025;2(2):33-51. Erişim adresi: https://izlik.org/JA28FX95NR