Rusya-Ukrayna Savaşı’nda Hava Harekâtının Dönüşümü: İnsansız Sistemler ve Ağ Merkezli Harp Çerçevesinde Modern Hava Gücünün Evrimi

Öz

2022 yılında başlayan ve halen devam eden Rusya-Ukrayna Savaşı, modern savaşın karakterinin yeniden şekillendiği önemli bir çatışma olarak dikkat çekmektedir. Özellikle hava harekâtlarının icrası bakımından insansız sistemlerin yoğun kullanımı, ağ merkezli harp uygulamaları ve çok katmanlı hava savunma sistemlerinin etkinliği, modern hava gücünün kullanım biçiminde önemli değişimlere işaret etmektedir. Bu çalışma, Rusya-Ukrayna Savaşı bağlamında hava harekâtlarının dönüşümünü analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada akademik literatür, askerî raporlar ve güncel stratejik analizler incelenmiş; tarafların kullandıkları hava platformları, insansız hava araçları, ağ merkezli harp unsurları ve hava savunma sistemleri karşılaştırmalı bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Çalışmada, Rusya’nın konvansiyonel hava gücüne dayalı operasyonel yaklaşımı ile Ukrayna’nın insansız sistemler, dağıtık harekât anlayışı ve uluslararası destekle güçlenen savunma stratejisi arasındaki farklılıklar analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın hava harekâtları bakımından yeni bir paradigma değişimine işaret ettiğini göstermektedir. İnsansız sistemler, ağ merkezli harp yetenekleri ve entegre hava savunma yapılarının modern hava gücünün kullanımını önemli ölçüde dönüştürdüğünü ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, mevcut savaşın hava harekâtı boyutunun anlaşılmasına katkı sağlamayı ve gelecekteki hava gücü doktrinlerinin gelişimine ilişkin değerlendirmeler sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Rusya Federasyonu
• Ukrayna
• Hava Harekâtı
• Ağ Merkezli Harp
• Hava Savunma Sistemleri.

The Transformation of Air Operations in the Russia–Ukraine War: The Evolution of Modern Air Power through Unmanned Systems and Network- Centric Warfare

Öz

The Russia-Ukraine War, which began in 2022 and is still ongoing, stands out as a significant conflict in which the character of modern warfare is being reshaped. Particularly in terms of the conduct of air operations, the intensive use of unmanned systems, the implementation of network-centric warfare practices, and the effectiveness of multilayered air defense systems indicate substantial changes in the employment of modern air power. This study aims to analyze the transformation of air operations within the context of the Russia–Ukraine War. The research is based on a comprehensive review of academic literature, military reports, and recent strategic analyses. The air platforms, unmanned aerial vehicles, network-centric warfare elements, and air defense systems used by both sides are examined through a comparative approach. The study analyzes the differences between Russia’s operational approach based on conventional air power and Ukraine’s defense strategy, which relies on unmanned systems, a distributed operational concept, and strengthened capabilities through international support. The findings suggest that the Russia–Ukraine War signals a new paradigm shift in the conduct of air operations. In particular, unmanned systems, network-centric warfare capabilities, and integrated air defense structures have significantly transformed the employment of modern air power. In this respect, the study aims both to contribute to a better understanding of the air operations dimension of the ongoing conflict and to provide insights into the future development of air power doctrines.

Anahtar Kelimeler

• Russia
• Ukraine
• Air Operations
• Network-Centric Warfare
• Integrated Air Defense Systems

Kaynakça

1. Alanur, N. D. (2023). Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik silahlı saldırıları için ileri sürdüğü gerekçelerin uluslararası hukuk bağlamında değerlendirmesi. Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(11), 519-550. Erişim Adresi: https://www.jurix.com.tr/article/35868?u=0&c=0
2. Albright, D., & Burkhard, S. (2023). Electronics in the Shahed-136 kamikaze drone (Institute for Science and International Security Report, ss. 1-4). Erişim Adresi: https://isis-online.org/isis-reports/electronics-in-the-shahed-136-kamikaze-drone
3. Alım, E. (2022). Ukrayna krizinde Rusya. Nobel Akademik Yayıncılık.
4. Anadolu Ajansı. (2024). ABD, Rus ordusunu yıpratmak için Ukrayna'ya HIMARS sistemi veriyor. Erişim Adresi: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/abd-rus-ordusunu-yipratmak-icin-ukrayna-ya-himars-sistemi-veriyor/2603751 Erişim tarihi: 22 Kasım 2024.
5. Anadolu Ajansı. (2022, 30 Kasım). Rusya: Ukrayna önemli ölçüde Toçka-U füzesi cephanesine sahip. Erişim Adresi: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/rusya-ukrayna-onemli-olcude-tocka-u-fuzesi-cephanesine-sahip/2559072 Erişim tarihi: 30 Kasım 2024.
6. Anadolu Ajansı. (2023a, 7 Ocak). Batının askeri desteği Ukrayna'nın Rusya'ya karşı savunmasında kritik öneme sahip. Erişim Adresi: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/batinin-askeri-destegi-ukraynanin-rusyaya-karsi-savunmasinda-kritik-oneme-sahip/2784333 Erişim tarihi: 7 Ocak 2025.
7. Anadolu Ajansı. (2023b, 8 Ocak). Pentagon: ABD'nin verdiği ilk 4 HIMARS sistemi Ukrayna'da. Erişim Adresi: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/pentagon-abdnin-verdiği-ilk-4-himars-sistemi-ukraynada-/2621984 Erişim tarihi: 8 Ocak 2025.
8. BBC News Türkçe. (2024, 30 Kasım). Rusya, Ukrayna’yı hipersonik füzelerle vurdu. Erişim Adresi: https://www.bbc.com/turkce/articles/cn4744eml81o Erişim tarihi: 30 Kasım 2024.

9. Buyar, C., & Şener, U. (2023). Tarihin dönüşü: Rusya-Ukrayna savaşı, siyasi ve ekonomik tesirleri. Journal of Academic Value Studies, 9(4), 284-301.
10. Defence Turk. (t.y.). F-16 savaş uçakları Ukrayna'da. Erişim Adresi: https://www.defenceturk.net/f-16-savas-ucaklari-ukraynada Erişim tarihi: 8 Ocak 2025.
11. Dönmez, H. (2023). Rusya-Ukrayna savaşına giden süreç: “Avrasyacılık” anlayışı çerçevesinden bir inceleme. International Journal of Politics and Security, 5(1), 114-144. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijps/article/1208030
12. Euronews. (2022a, 24 Şubat). Savaşın eşiğine gelen Rusya ile Ukrayna ordularının güçleri ne kadar? Erişim Adresi: https://tr.euronews.com/2022/02/24/savas-n-esigine-gelen-rusya-ile-ukrayna-ordular-n-n-gucleri-ne-kadar Erişim tarihi: 9 Ocak 2025.
13. Euronews. (2022b, 24 Şubat). Ukrayna lideri Zelenski: İsteyen herkese silah vereceğiz, ülkeyi korumaya hazır olun. Erişim Adresi: https://tr.euronews.com/2022/02/24/ukrayna-lideri-zelenski-isteyen-herkese-silah-verecegiz-ulkeyi-korumaya-haz-r-olun Erişim tarihi: 9 Ocak 2025.
14. Fischer Connectors. (2022). Defense tech insights: The connectivity challenge - First lessons from Ukraine. Erişim Adresi: https://fischerconnectors.com/app/uploads/fischer_connectors_defense_tech_insights_the_connectivity_challenge_first_lessons_from_ukraine_september_2022.pdf Erişim tarihi: 15 Şubat 2026.
15. Fried, T. (2025). The impact of drones on the battlefield: Lessons of the Russia-Ukraine war from a French perspective. Hudson Institute. Erişim Adresi: https://www.hudson.org/missile-defense/impact-drones-battlefield-lessons-russian-ukraine-war-french-perspective-tsiporah-fried Erişim tarihi: 18 Şubat 2026.
16. Göksun, Y. (2022). Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, bilgi üretimi ve karşıt anlatılar (Perspektif No. 667). Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı. https://www.setav.org/perspektif-rusyanin-ukraynayi-isgali-bilgi-uretimi-ve-karsit-anlatilar
17. Günaydın, A., Gölcük, E., & Arıkan, H. (2024). Rusya’nın Ukrayna’da başlattığı özel operasyonun iki yıllık özeti. Moskova Büyükelçiliği İç İşleri Müşavirliği.
18. Gürsu, M. (2023). Ukrayna-Rusya savaşından alınan hava savunma dersleri. Savunma Bilimleri Dergisi, 43(2), 357-383. https://dergipark.org.tr/tr/pub/khosbd/article/1323714
19. Hattabi Araştırma Merkezi. (2024). Rusya-Ukrayna savaş seyrinin askeri boyutları (24 Şubat-20 Haziran 2024) raporu. İstanbul.
20. Institute for the Study of War. (2025, 4 Aralık). Russian offensive campaign assessment, December 4, 2025. Erişim Adresi: https://understandingwar.org/research/russia-ukrayna/russian-offensive-campaign-assessment-december-4-2025/ Erişim tarihi: 26 Mart 2026.
21. Kasapoğlu, C. (2022). Ukrayna-Rusya savaşı dersleri. Kriter Dergisi, 6(67), 1-5. Erişim Adresi: https://kriterdergi.com/dosya-ukrayna-krizi/ukrayna-rusya-savasi-dersleri
22. Koşar, Y. (2024). Rusya’nın Ukrayna politikalarının jeopolitik teoriler çerçevesinde incelenmesi: Vladimir Putin dönemi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
23. Lee, R., & Kofman, M. (2022). Not built for purpose: The Russian military’s ill-fated force design. Foreign Policy Research Institute. Erişim Adresi: https://www.fpri.org/article/2022/06/not-built-for-purpose-the-russian-militarys-ill-fated-force-design/ Erişim tarihi: 15 Şubat 2026.
24. Mankoff, J. (2022). Russia’s war in Ukraine: Identity, history, and conflict. Erişim Adresi: https://csis-websiteprod.s3.amazonaws.com/s3fspublic/publication/220422_Mankoff_RussiaWar_Ukraine.pdf Erişim tarihi: 26 Mart 2026.
25. Mearsheimer, J. J. (2001). The tragedy of great power politics. W. W. Norton & Company.
26. Millî İstihbarat Akademisi. (2025). Rusya-Ukrayna savaşı’nda İHA kullanımı: Modern savaşın yeni oyuncuları ve geleceğin teknolojik dönüşümü. https://mia.edu.tr/uploads/f/28042025_1.pdf Erişim tarihi: 1 Şubat 2026.
27. Onyshkiv, Y. (2007). A constructivist approach to the explanation of the emergence of Russia’s “near abroad” (Master’s thesis). Central European University.
28. Öztopal, M. K. (2023). Özel güvenliğin uluslararası sorunlar üzerindeki etkisi: Rusya Ukrayna savaşında Wagner Grubu örneği. Düşünce Dünyasında Türkiz Dergisi, 66, 54-73. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3497733
29. Peigné, L. P. (2023). TB2 Bayraktar: Big strategy for a little drone (Briefings de l’Ifri). Security Studies Center. https://www.ifri.org/en/memos/tb2-bayraktar-big-strategy-little-drone
30. Pettyjohn, S. L. (2024). Evolution, not revolution: Drone warfare in Russia’s 2022 invasion of Ukraine. War on the Rocks. Erişim Adresi: https://s3.us-east-1.amazonaws.com/files.cnas.org/documents/CNAS-Report-Defense-Ukraine-Drones-Final.pdf
31. QHA. (2014, 30 Kasım). Yeşil adamlar: Kırım'ı işgal eden Rus birlikleri belirlendi. Erişim Adresi: https://www.qha.com.tr/gundem/yesil-adamlar-kirim-i-isgal-eden-rus-birlikleri-belirlendi-149324 Erişim tarihi: 30 Kasım 2024.
32. Rubin, U. (2023). Russia’s Iranian-made UAVs: A technical profile. Royal United Services Institute. Erişim Adresi: https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russias-iranian-made-uavs-technical-profile Erişim tarihi: 15 Şubat 2026.
33. Sapmaz, A. (2022). Rusya Federasyonu’nun Ukrayna’ya yönelik askeri harekâtının ilk safhasının harp prensipleri açısından değerlendirilmesi. Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları Dergisi, 6(2), 419-454.
34. Savunma Sanayist. (2024, 4 Mart). En modern Rus tankı T-14 Armata cephe hattına veda etti. Erişim Adresi: https://www.savunmasanayist.com/en-modern-rus-tanki-t-14-armata-cephe-hattina-veda-etti/ Erişim tarihi: 22 Kasım 2024.
35. Savunma TR. (2025). Ukrayna için F-16 uçakları ne anlama geliyor? Erişim Adresi: https://www.savunmatr.com/ukrayna-icin-f-16-ucaklari-ne-anlama-geliyor/ Erişim tarihi: 9 Ocak 2026.
36. Sezer, S. (2024). Rusya-Ukrayna savaşının jeopolitik sonuçları. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(1), 158-180.
37. Stent, A. (2019). Putin’s world: Russia against the West and with the rest. Twelve.
38. Ulu, H. (2019). Doktrinden pratiğe Rusya’nın hibrit savaşı: Ukrayna ve Suriye örnekleri (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.
39. Watling, J., & Reynolds, N. (2022). Operation Z: The death throes of an imperial delusion. Royal United Services Institute. Erişim Adresi: https://static.rusi.org/special-report-202204-operation-z-web.pdf
40. Yeni Şafak. (2022, 9 Ocak). Ukrayna Rus askeri tesisine füze yağdırdı: 63 asker hayatını kaybetti. Erişim Adresi: https://www.yenisafak.com/dunya/ukrayna-rus-askeri-tesisine-fuze-yagdirdi-63-asker-hayatini-kaybetti-3899192 Erişim tarihi: 9 Ocak 2025.
41. Zabrodskyi, M., Watling, J., Danylyuk, O. V., & Reynolds, N. (2022). Preliminary lessons in conventional warfighting from Russia’s invasion of Ukraine: February–July 2022. Royal United Services Institute. Erişim Adresi: https://static.rusi.org/359-SR-Ukraine-Preliminary-Lessons-Feb-July-2022-web-final.pdf Erişim tarihi: 26 Mart 2026.
42. Zampronha, D., & Albuquerque, A. (2024). Cheaper precision weapons: An exploratory study about the HESA Shahed 136. Advances in Aerospace Science and Technology, 9, 40-59. Erişim Adresi: https://www.scirp.org/journal/paperinformation?paperid=131823