Hz. Peygamber’in Hira Halveti: Tecrübenin İslamî Literatürdeki Meşruiyeti ve Tarihsel Yansımaları

Öz

Bu makale, Allah Resûlü’nün halvet tecrübesini Kur’ân-ı Kerîm, siyer kaynakları ve hadisler çerçevesinde ele almaktadır. İlk olarak Hz. Peygamber’in dilinde halvetle ilgili kullandığı terimler veya sahâbenin onun halvete çekilişine dair kullandıkları terimler incelenecektir. Ardından Resûlullah’ın halvete çekilmesinin meşruiyeti ele alınacak; bu halvetin hangi din veya adete dayandığı, halvete girmenin daha önce bilinen ve meşruiyeti olan bir uygulama mı olduğu yoksa Allah Resûlü tarafından mı başlatıldığı sorusu tartışılacaktır. Makale, Hz. Peygamber’in halvete çekilişiyle ilgili; Hz. Âişe’nin “vahyin başlangıcı”na dair rivayetini derinlemesine ele alacaktır. Bu bağlamda neden Hz. Peygamber’in Hira mağarasını seçtiği, oradaki ibadetin mahiyeti, kaldığı süre, mağarada ibadet tecrübesinin sonradan tekrarlanıp tekrarlanmadığı ve hangi şekle evrildiği gibi sorulara cevap aranacaktır. İbni Teymiyye’nin Hz. Peygamber’in mağaradaki halvetini “peygamberlik öncesi eylemler arasında olduğu için bağlayıcılığı yoktur” sözü ile halvetin günümüze yansıyan yönleri olup olmadığı tartışılacaktır. Hz. Peygamber’in halveti mi yoksa zıttı olan ihtilatı mı genel kaide olarak ashabına öğrettiği sorusuna cevap aranacaktır. Halvet hadislerini rivayet eden sahabîlerin, İslam tarihi açısından hayatlarının rivayet öncesi ve sonrası ortaya konulacak ve hadisi aktardığı döneme ışık tutulacaktır. Son olarak, Hz. Peygamber’in ashabına öğrettiği usulü ile İslam tarihinde bu konuyu tartışan alimlerin görüşleri karşılaştırmalı bir şekilde oryaya koyulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• İslam Tarihi
• Siyer
• Hz. Peygamber
• Halvet
• Mağara.

The Prophet’s Retreat in Hira: An Analysis of Its Religious Legitimacy and Historical Echoes

Abstract

This article examines the Prophet Muḥammad’s retreat (khalwa) experience within the framework of the Qur’an, sīra sources, and ḥadīth literature. It first analyzes the terms used by the Prophet himself in relation to khalwa (seclusion), as well as the terminology employed by the Companions to describe his sequestration. It then discusses the legitimacy of the Prophet’s seclusion: whether his retreat was based on a pre-existing religion or custom with recognized legitimacy, or whether it was an entirely new practice initiated by the Prophet himself. The study explores in depth the most significant report concerning the Prophet’s seclusion, namely ʿĀʾisha’s narration on the “beginning of revelation.” In this context, questions such as why the Prophet chose the Cave of Ḥirāʾ, the nature of his worship there, the duration of his stay, whether this experience was repeated later, and how it evolved are examined. The discussion will address Ibn Taymiyyah’s statement regarding the Prophet’s retreat in the cave, in which he argued that “since it occurred prior to prophethood, it carries no binding authority,” and it will examine the contemporary implications of the practice of retreat (khalwa). The inquiry will also focus on whether the Prophet recommended khalwa (retreat) as a general principle and ikhtilāt (social engagement) as an exception, or vice versa. Furthermore, the lives of the Companions who transmitted hadiths concerning khalwa and ikhtilāt will be analyzed both before and after the transmission, in order to contextualize the period in which these hadiths were reported. Finally, the method taught by the Prophet to his Companions will be compared with the views of later scholars in Islamic history who discussed this subject, thus providing a comparative framework.

Keywords

• Islamic History
• Sīra
• Prophet Muhammad
• Khalwa
• Cave.

Kaynakça

1. Arslan, İhsan. “Risâlet Öncesi Hz. Peygamber’in Dinî Durumu”. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17 (2020), 106-125.
2. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. nşr. Muhammed Züheyr b. Nasr. 8 Cilt. b.y.: Dâru Tavki’n-Necât, 2. Basım, 1422/2001.
3. Ebû Dâvûd, Süleyman b. el-Eş’as es-Secistânî, Sünen Ebû Dâvûd, thk. Şu’ayb el-Arnavût, 7 cilt, Beyrût: Dâr-Risâle el-Alemiyye, I. Basım, 1430/2009.
4. ed-Diyârbekrî, Hüseyin b. Muhammed b. el-Hasen. Târîḫu’l-ḫamîs fî aḥvâli enfesi nefîs. Mısır: el-Matba el-Vehbiyye, I. Basım, 1283.
5. Gökcan, Mehmet Mansur. “Hz. Peygamber’in Yaşantısında Tasavvufî Unsurlar”, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17 /2 (Aralık 2017), 321-351.
6. Gündüz, Şinasi. “Uzlet”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 42/256-257. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
7. İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed Askalânî. Fethü’l-bârî bi-şerhi Sahihi’l-Buhârî. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî-Muhibbüddin el-Hatîb. 13 Cilt. Kahire: Dârü’s-Selefiyye, 1390.
8. İbn Hişâm, Abdülmelik. es-Sîretü’n-nebeviyye l’İbni Hişâm. thk. Taha Sad. 2 Cilt. Kâhire: Şeriketü Tıbâ’l-Fenniye el-Müttahide ty. İbn İshak, Muhammed el-Muttalibî. Kitabu es-siyer ve’l-mağazî (Siyretü İbn İshak). thk. Süheyl Zekkar. 1 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr 1. Basım, 1978. İbn Manzûr, Muhammed b. Mukrim Cemâleddîn el-Ensârî. Lisânü’l-ʿArab. 15 Cilt. Beyrut: Dâr Sâdır, 3. Basım, 1414.

9. İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbas Takıyyüddin Ahmed b. Abdülhalim. Mecmûu fetâvâ. Cem. Abdurrahman b. Muhammed b. Kâsım. 35 Cilt. el-Medîne: Mecme’ el-Melik Fehd litıbâti’l-Mushaf, 1. Baskı, 1423/2004.
10. İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbas Takıyyüddin Ahmed b. Abdülhalim. Mes’le fi’l-murâbata efdal em el-mücâvere biMekke. nşr. Edvâus-Selef. Riyad: Mektebetü Edvâus-Selef, 1. Baskı, 1422/2002.
11. Kâdî İyâz, İyâz b. Mûsâ b. İyâz el-Yahsubî. eş-Şifâʾ bi-taʿrîfi ḥuḳūḳi (fî şerefi)’l-Muṣṭafâ. thk. Muhammed Emin Kara Ali – Üsâme er-Rifâî. 2 Cilt. Amman: Dâru’l-Feyhâ, 1407/1986.
12. Kârî, Ali b. Sultân Muhammed el-Kârî el-Hanefî. Cem’ul-vesâil fi şerhi’ş-şemâil. 2 Cilt. Mısır: el-Matba eş-Şerefiyye, 1318/1900.
13. Kastallânî, Şahabeddin Ahmed b. Muhammed. Mevâhıbu’l-ledünniyye ala’l-mineh el-Muhammediyye. 3 Cilt. Kâhire: el-Mektebe et-Tevfikiyye, ty.
14. Mâlik, Mâlik b. Enes. Muvatta, nşr. Muhammed Fuad Abdülbaki. 1 Cilt. Beyrut: Dâr İhya et-Turâs 1406/1985.
15. Müslim, Müslim b. Haccâc en-Neysâbûrî. el-Camiü’s-Sahih. nşr. Muhammed Fuad Abdülbaki. 5 Cilt. Kahire: Matbatu İsa el-Bâbî el-Halebî, 1374/1955.
16. Nesefî, Ebü’l-Berekât Abdullah b. Ahmed b. Mahmud. Medârikü’t-Tenzîl ve Hakāiku’t-Teʾvil. thk. Yusuf Budeyvî. 3 Cilt. Beyrut: Dar el-Kelim et-Tayyib, 1419/1998.
17. Nevevî, Muhyiddin Yahya b. Şeref. el-Minhâc şerhu Sahîhi Müslim b. el-Haccâc. 9 Cilt. Beyrut: Dâr İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 2. Baskı, 1392.
18. Süheylî, Ebü’l-Kâsım Abdurrahman b. Abdullah b. Ahmed. er-Ravzü’l-ünüf fî şerhi’s-Sireti’n-nebeviyye li-İbn Hişam. thk. Abdurrahman el-Vekil. 7 Cilt. Kâhire: Mektebetü İbn Teymiyye, 1. Baskı, 1410/1990.
19. Şâmî, Muhammed b. Yûsuf es-Sâlihî. Sübülü’l-hüdâ ve’r-reşâd fî sîreti ḫayri’l-ʿibâd. thk. Adil Ahmed Abdül-Mevcûd – Ali Muhammed Avad. 12 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütüb el-İlmiyye, 1. Baskı, 1414/1993.
20. Tirmizî, Muhammed b. İsâ. el-Câmi el-Kebîr “Sünen et-Tirmizî”. thk. Beşşâr Avvâd Maruf. 6 Cilt. Beyrût: Dâr’l-Garb el-İslâmî, 1. Baskı, 1996.
21. Uludağ, Süleyman. “Halvet”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 15/385-386. İstanbul: TDV Yayınları, 1997. Zebîdî, Abu’l-Fayz Muhammed b. Muhammed. Tâcu’l-ʿArûs min Cevâhiri’l-Ḳāmûs. 40 Cilt. Kuveyt: el-Mecelisu’l-Vatanî li’s-Sekāfe ve’l-Fünûn ve’l-Âdâb, 1385-1422/1965-2001.
22. Zehebî, Şemsuddîn Muhammed b. Ahmed b. Osman. Siyer a’lâm en-nubelâ. thk. Muhammed Şebrâvî. 18 Cilt. Kâhire: Dâru’l-Hadis, 1427/2006.