Hz. Muhammed'in Tarihî Uygulamalarının Normatif Yorumu: Zâdü'l-Meâd Örneği

Öz

Hz. Peygamber’in yaşamı, etkileşimde bulunduğu şahıslar, yaşamına etkide bulunan mekân, zaman, kültür gibi unsurları ele alan siyer, kronolojik ve/veya tematik tarihî anlatımdır. Ehl-i ‘Hadis’ten bazı âlimler ise siyerin geniş konu yelpazesi içerisinde Hz. Peygamber’in yapıp ettiklerine, onamalarına ve niyetine yoğunlaşarak bunların her birinden hüküm çıkarmışlardır. Hükmün kaynağı olan siyer hadiseleri, tarihin bir anında gerçekleşse dahi onlardan tüm zaman ve mekanlarda uyulması gereken evrensel normlar üretilmiştir. İbn Kayyim Zâdü’l-meâd adlı eserini hem siyere hem ondan elde ettiği hükümlere ve bu hadiselerin arka planındaki hikmetlere hasretmiştir. Müellifin değerlendirmesine göre siyerde geçen vakalar, aile, ceza, ticaret, borçlar, kamu hukuku gibi birçok alanın yanı sıra özellikle farklı din mensupları ile yapılan antlaşmalar evrensel siyasî ve diplomatik normların kaynağıdır. İbn Kayyim bu düşünce ve uygulamasıyla siyeri sünnetin kaynakları arasına yerleştirmiştir böylece siyeri Ehl-i Hadis’in kaynak hiyerarşisine göre İslâm dininin ana kaynaklarından biri olarak kullanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İslâm Mezhepleri Tarihi
• Siyer
• İbn Kayyim
• Sünnet
• Ehl-i Hadis.

The Normative Interpretation of Prophet Muhammad's Historical Practices: The Case of Zād al-Ma’ād

Öz

Sirah, which examines elements such as the life of the Prophet, the individuals with whom he interacted, and the factors of space, time, and culture that influenced his life, constitutes a chronological and/or thematic historical narrative. On the other hand, some scholars from the Ahl al-Ḥadith focused specifically on the Prophet’s actions, approvals, and intentions within the broad spectrum of the sirah, deriving legal rulings (ahkām) from each of these elements. Events of the sirah, which serve as the source of ahkām, have been utilized to produce universal norms intended for all times and places, despite having occurred at a specific moment in history. In his work Zād al-Ma’ād, Ibn al-Qayyim devoted his analysis to both the events of the sirah and the legal rulings derived from them, as well as the underlying wisdoms (ḥikmah) inherent in these historical incidents. According to the author’s assessment, the incidents within the sirah serve as a source of universal political and diplomatic norms –not only in various fields such as family, criminal, commercial, obligations, and public law– but particularly in the treaties concluded with members of different faiths. Through this conceptual approach and methodology, Ibn al-Qayyim integrated the sirah into the sources of the Sunnah, thereby utilizing it as one of the primary sources of Islam according to the hierarchy of sources established by the Ahl al-Ḥadith.

Anahtar Kelimeler

• History of Islamic Sects
• Sirah
• Ibn Qayyim
• Sunnah
• Ahl al-Ḥadith.

Kaynakça

1. Acar, Halil İbrahim. “Mehrin İslam Hukuku Açısından Değerlendirilmesi”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 17 (2011), 367-388.
2. Aḥmad b. Ḥanbal. Musnad. ed. Shu’ayb al-Arna’ūṭ, ‘Ādil Murshid. 15 Cilt. Beirut: Muassasat al-Risāla, 1421.
3. Demircan, Adnan. Siyer. İstanbul: Beyan Yay., 2016.
4. Erturhan, Sabri. “Haram Ayların Fıkhî Okunuşu”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 13 (2009), 195-230.
5. Fayda, Mustafa. Hz. Ömer Zamanında Gayr-ı Müslimler. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yay., 2. Basım, 1989.
6. Görmez, Mehmet. Sünnet ve Hadisin Anlaşılması ve Yorumlanmasında Metodoloji Sorunu. Ankara: TDV Yayınları, 2011.
7. Ibn Hishām, Abū Muḥammad ‘Abd al-Malik. al-Sīrah al-nabawiyyah. 4 Cilt. Tanta: Dār al-Ṣaḥāba li al-Turath, 1995.
8. Ibn Qayyim al-Jawziyya. Iʿlām al-muwaqqiʿīn an Rabbi al-ʿālamīn. 5 Cilt. Riyadh: Dar Atā’āt al-Ilm, 2019.

9. Ibn Qayyim al-Jawziyya. Zād al-ma’ād fī hady khayr al-’ibād. 7 Cilt. Riyadh: Dār ‘Aṭā’āt al-’Ilm, 1440.
10. Ibn Sa’d, Muḥammad. Kitāb al-Ṭabaqāt al-Kabīr. 11 Cilt. Cairo: Maktabah al-Khanji, 2001.
11. Ibn Taymiyya, Abū al-ʿAbbās Taqī al-Dīn Aḥmad. Majmūʿat al-Rasāʾil al-Kubrā. 5 Cilt. Riyadh: Lajnat al-Turāth al-ʿArabī, n.d.
12. İğde, Muhyittin. “Selefîliğin Anlaşılması ile İlgili Bazı Mülahazalar”. Zâhirî ve Selefî Din Yorumu. ed. Sönmez Kutlu. 427-432. İstanbul: Kuramer, 2019.
13. İşcan, Mehmet Zeki. Selefilik -İslami Köktenciliğin Tarihi Temelleri-. İstanbul: Kitap Yay., 2006.
14. Jaṣṣāṣ, Abū Bakr. al-Fuṣūl fi’l-uṣūl. 4 Cilt. Kuwait: Wizārat al-Awqāf al-Kuwaytiyya, 1994.
15. Oğuzay, Rukiye. “İslâm Literatüründe Hasâis: Mefhûmu ve Muhtevâsı”. Hadis Tetkikleri Dergisi 17/2 (2019), 139-165.
16. Qalqashandī, Aḥmad b. ʿAbdillāh. Ṣubḥ al-aʿshā fī ṣināʿat al-inshāʾ. 15 Cilt. Beirut: Dār al-Kutub al-Ilmiyya, 1987.
17. Shāṭibī, Abū Isḥāq. al-Muwāfaqāt. çev. Mehmet Erdoğan. 4 Cilt. İstanbul: İz, 2016.
18. Subkī, Tāj al-Dīn ‘Abd al-Wahhāb b. ‘Alī. al-Ibhāj fī sharḥ al-minhāj. 7 Cilt. Dubai: Dār al-Buhuth, 1424.
19. Ṭabarī, Abū Ja’far Muḥammad b. Jarīr. Tārīkh al-Ṭabarī. 11 Cilt. Beirut: Dār al-Turath, 1387.
20. Turan, Fatih. İslam Hukukunda Karîne. Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Doktora, 2011.
21. Wāqidī, Muḥammad ibn ‘Umar. Kitāb al-Maghāzī. 3 Cilt. Beirut: Ālam al-Kutub, 1983.
22. Zarkashī, Badr al-Dīn. al-Baḥr al-muḥīṭ fī uṣūl al-fiqh. 8 Cilt. Mecca: Dār al-Kutubī, 1414.
23. Zuhrī, Muḥammad b. Muslim b. Shihāb. al-Maghāzī. Damascus: Dār al-Fikr, 1401.