Almanca Literatürde Hz. Muhammed Biyografileri: 1950 Sonrası Matbu Eserler

Öz

Bu çalışma, 18. ve 19. yüzyıllarda İslam araştırmalarının öncüsü olan Alman oryantalizminin Hz. Muhammed (sas) biyografilerinin tarihsel gelişimini ve özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından günümüze kadar kaleme alınan Almanca telif eserleri analiz etmeyi amaçlamaktadır. Alman Siyer yazıcılığı, Aydınlanma öncesindeki reddiye ve karalama odaklı geleneksel yaklaşımın, 19. yüzyılda Gustav Weil ile yerini bilimsel merak ve tarihsel eleştiri yöntemine bırakması araştırmanın temel hareket noktasını oluşturmaktadır. Bu dönüşümde, Arapça siyer kaynaklarının keşfi ve Batı dillerine tercümesi ile Alman şarkiyat geleneğinin metodolojik katkıları belirleyici olmuştur. Çalışmanın kapsamı, 20. yüzyılın ikinci yarısında Almanca kaleme alınan telif siyer eserlerini, bu eserlerin müelliflerini ve günümüze yansıyan akademik etkilerini içermektedir. Araştırmada yöntem olarak, seçilen temel eserlerin metodolojik alt yapıları, kaynak kullanım biçimleri üzerinden deskriptif ve analitik bir literatür taraması benimsenmiştir. Makalenin ana gövdesinde, 1950 sonrası Almanca siyer literatürünün önde gelen temsilcileri ve eserleri incelenmektedir. Bu bağlamda Rudi Paret’in Kur’an merkezli, psikolojik çıkarımlara ve Ehl-i Kitap etkisine dayalı yaklaşımı; Annemarie Schimmel’in fenomenolojik ve deskriptif yöntemi esas alan, tasavvufî ve hagiografik boyutu öne çıkaran yorumu; Hartmut Bobzin’in Hz. Muhammed (sas) imajının Batı algısındaki dönüşümüne odaklanan analizleri; Marco Schöller’in kaynak tenkidi ve Hz. Peygamber’in hayatının yazılabilirliği problemine odaklanan metodolojik sorgulaması; Tilman Nagel’in ise “hakikat” ile “efsane” olanı birbirinden ayırma çabası mukayeseli olarak ele alınmaktadır. Bu itibarla makale, Alman oryantalizminin 19. yüzyıldaki kurucu ve yönlendirici rolünü 20. yüzyılın ikinci yarısından bilim dilinin İngilizceye kayması ve savaş sonrası sosyo-politik şartlar nedeniyle kısmen kaybettiğini, buna karşın metodolojik ve tematik çeşitlilik ile disiplinler arası yaklaşımlarla siyer çalışmalarının varlığını sürdürdüğünü ortaya koymaktadır. Ayrıca çağdaş dönemde, özellikle 11 Eylül ve karikatür krizi gibi küresel gelişmelerin de etkisiyle, Hz. Muhammed’e (sas) yönelik ilginin yeniden arttığı ve bu ilginin Almanca literatürde hem akademik hem de popüler düzeyde yeni üretimleri teşvik ettiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İslam tarihi
• Siyer
• Hz. Muhammed
• Oryantalizm
• Alman Oryantalizmi

Biographies of The Prophet Muhammad in German Literature: Printed Works After 1950

Öz

This study aims to analyse the historical development of Prophet Muhammad’s (pbuh) biographies within German Orientalism-a pioneering tradition in Islamic studies during the 18th and 19th centuries-with a specific focus on original German-language scholarship from the second half of the 20th century to the present. The trajectory of German sira scholarship is marked by a paradigmatic shift from pre-Enlightenment polemics and denigration to a framework defined by scientific inquiry and historical criticism, a transition initiated by Gustav Weil in the 19th century. Crucial to this transformation were the discovery of primary Arabic sira sources, their translation into Western languages, and the methodological rigor inherent in the German Orientalist tradition. The scope of this research encompasses seminal German sira works produced since the mid-20th century, examining their authors and enduring academic influence. Methodologically, the study employs a descriptive and analytical literature review, focusing on the methodological frameworks and source-utilization patterns of key selected texts. The core analysis evaluates the leading figures of German sira literature from the 1950s onwards. In this context, the study comparatively examines: Rudi Paret’s Quran-centric approach, rooted in psychological inference and the influence of the Ahl al-Kitab; Annemarie Schimmel’s phenomenological and descriptive interpretation, emphasizing mystical and hagiographic dimensions; Hartmut Bobzin’s analysis of the evolving image of the Prophet in Western perception; Marco Schöller’s methodological inquiry into source criticism and the “writability” of the Prophet’s life; Tilman Nagel’s efforts to bifurcate “historical truth” from “myth.” The findings demonstrate that while German Orientalism held a foundational and guiding role in the 19th century, its global hegemony waned in the late 20th century due to the ascendancy of English as the lingua franca of academia and post-war socio-political shifts. Nevertheless, sira studies have persisted through methodological diversity and interdisciplinary innovation. Finally, the study concludes that contemporary global events-such as the September 11 attacks and the Muhammad cartoons crisis-have reignited interest in the Prophet’s life, stimulating a new wave of both academic and popular German-language literature.

Anahtar Kelimeler

• İslamic History
• Sira
• Prophet Mohammed
• Orientalism
• German Orientalizm

Kaynakça

1. Akpınar, Turgut. “Paret Rudi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 24.03.2026. https://islamansiklopedisi.org.tr/paret-rudi
2. Albayrak, Kadir. “Dinler Tarihçisi Annemarie Schimmel’in Anısına”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 2/1 (Mart 2002), 81-90.
3. Andrae, Julias Efraim Andrae. Mohammed: Sein Leben Und Glaube. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht Verlag, 1932.
4. Bangert, Kurt. Muhammad: Eine Historisch-Kritische Studie zur Entstehung des Islams und Seines Propheten. Wiesbaden: Springer VS, 2016.
5. Başol-Gürdal, Ayşe. “Yurtdışı Siret Çalışmalarının Etkisi: Tilman Nagel’in Biyografisinde Çizdiği Hz. Peygamber”. Siret Sempozyumu I: Türkiye’de Siret Yazıcılığı. 627-645. Ed. Tahsin Koçyiğit. Ankara: 2012.
6. Bilman, Şule. “Ukbâya Kayan Yıldız: Annemarie Schimmel”. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi 4/11 (2003), 499-510.
7. Bobzin, Hartmut. “Rudi Paret (1901-1983)”. Neue Deutsche Biographie. 20/64. Berlin: Duncker & Humblot, 2001.
8. Bobzin, Hartmut. Hz. Muhammed Hayatı ve Batı Algısındaki Dönüşümü. çev. Cengiz Altunaydın. İstanbul: Runik Kitap, 2021.

9. Bobzin, Hartmut. Mohammed. München: C. H. Beck Verlag, 2000.
10. Buhl, Frants. Das Leben Muhammeds. Leipzig: Quelle & Meyer Verlag, 1930.
11. Cebecioğlu, Ethem. “Bir Akademisyen Olarak Annemarie Schimmel”. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi 4/11 (2003), 583-586.
12. Deutsche Nationalbibliothek. “Tilman Nagel” araması. DNB Katalog. Erişim 24 Mart 2026. https://portal.dnb.de/opac/simpleSearch?query=tilman+nagel&cqlMode=true.
13. Eisenstein, Herbert. “Rudi Paret (3.4.1901- 31.1.1983)”. Archiv für Orientforschung/Institut für Orientalistik 31 (1984), 237.
14. Grimme, Hubert. Mohammed. Die Weltgeschichtliche Bedeutung Arabiens. München: Kirchheimsche Verlagsbuchhandlung, 1904.
15. Grimme, Hubert. Mohammed: Das Leben. Münster: Aschendorf Verlag, 1892.
16. Grimme, Hubert. Mohammed: Einleitung İn Den Koran, System Der Koranischen Theologie. Münster: Aschendorf Verlag, 1895.
17. https://de.wikipedia.org/wiki/Marco_Sch%C3%B6ller (Erişim 24 Mart 2026).
18. https://de.wikipedia.org/wiki/Tilman_Nagel (Erişim 24 Mart 2026).
19. https://www.duncker-humblot.de/person/tilman-nagel-17489/?page_id=1 (Erişim 24 Mart 2026).
20. https://www.orientalistik.phil.fau.de/person/hartmut-bobzin/ (Erişim 24 Mart2026).
21. https://www.uni-muenster.de/ArabistikIslam/Mitarbeiter/schoellerm.shtml (Erişim 24 Mart 2026).
22. Islam-Akademie. “Tilman Nagel (1942-) (Bibliography)”. Islam-Akademie.de. Erişim 24 Mart 2026. https://islam-akademie.de/index.php/bibliographie-terminologie/380-tilman-nagel-1942-bibliographie.
23. Kara, Mustafa. “Doğudan Batıya, Batıdan Doğuya Bakan Bir Alim Prof. Dr. Annemarie Schimmel”. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi 4/11 (2003), 487-498.
24. Krehl, Christoph Ludolf. Das Leben Und Die Lehre Des Muhammed. Leipzig: Otto Schulze Verlag, 1884.
25. Nagel, Tilman. Die Qisas al-Anbiyâʾ: Ein Beitrag zur Arabischen Literaturgeschichte. Bonn: Rheinische Friedrich-Wilhelms Universität Bonn, 1967.
26. Nagel, Tilman. Allahs Liebling Ursprung und Erscheinungsformen des Mohammedglaubens. (München: Oldenbourg Verlag, 2008).
27. Nagel, Tilman. Mohammed. Zwanzig Kapitel über den Propheten der Muslime. (München: Oldenbourg Verlag, 2010).
28. Nagel, Tilman. Mohammed Leben und Legende. München: Oldenbourg Verlag, 2008.
29. Nasir, Muhammad Ammar Khan. “Book Review: Tilman Nagel, Muhammad’s Mission: Religion, Politics, and Power at the Birth of Islam, London/Boston 2020”. The Muslim World Book Review 41/4 (2021): 19-22.
30. Nöldeke, Theodor. Das Leben Muhammeds. Hannavor: Carl Rümpler Verlag, 1863.
31. Özdemir, Mehmet. “Batı’da Hz. Peygamber’in Siretine Dair Literatür”. İslâm Tarihi Yazıcılığına Dair Araştırmalar: Prof. Dr. İbrahim Sarıçam’a Armağan. Ed. Mehmet Özdemir, İrfan Aycan, Seyfettin Erşahin. 389-454. Ankara: İlahiyat Yayınları, 2022.
32. Özkan, Senail. “Annemarie Schimmel (1922-2003)”. İslam Araştırmaları Dergisi 9 (Ocak 2003), 153-166.
33. Özkan, Senail. “Schimmel, Annemarie”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 24.03.2026. https://islamansiklopedisi.org.tr/schimmel-annemarie
34. Paret, Rudi. Kur’ân Üzerine Makaleler. çev. Ömer Özsoy. Ankara: Bilgi Vakfı Yayınları, 1995.
35. Paret, Rudi. Mohammed Und Der Koran. Geschichte Und Verkündigung Des Arabischen Propheten. Stuttgart: Kohlhammer Verlag, 2008.
36. Polat, Hüseyin. “Kitap Tanıtımı: Rudi Paret, Mohammed und der Koran, Kohlhammer, Stuttgart 1957”. İslâmî İlimler Dergisi 8/1 (Bahar 2013), 379-386.
37. Polat, Hüseyin. Alman Oryantalistlerin Kur’ân Araştırmaları -Rudi Paret Örneği-, (İstanbul: Beka Yay., 2020).
38. Sarıçam, İbrahim vd. İngiliz ve Alman Oryantalistlerin Hz. Muhammed Tasavvuru. Ankara: Nobel Yayıncılık, 2011.
39. Sarıçam, İbrahim. “Alman Siyer Yazıcılığında Hz. Muhammed İmajı (Annemarie Schimmel Örneği)”. VIII. Kutlu Doğum Sempozyumu. 121-129. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, 2006.
40. Sarıçam, İbrahim. “Batı Oryantalizminin İslâm Peygamberine Fenomenolojik Bakışı”. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi/Journal of Modern Turkish Studies 10/2 (2013), 23-42.
41. Schimmel, Annemarie. Doğudan Batıya. çev. Ömer Enis Akbulut. İstanbul: Sufi Kitap, 2017.
42. Schimmel, Annemarie. Und Muhammad ist sein Prophet: die Verehrung des Propheten in der islamischen Frömmigkeit. (München: Diederichs Verlag, 1995).
43. Schimmel, Annemarie. Ve Hz. Muhammed O’nun Peygamberidir: Peygamber’e İslam İnancında Gösterilen Hürmet, çev. Okşan Aytolu, (İstanbul: Profil Yay., 2008).
44. Schimmel, Annemarie. Hz. Muhammed, çev. İbrahim Sarıçam, (Ankara: Cümle Yay., 2021).
45. Schoeler, Gregor. “Grundsätzliches zu Tilman Nagels Monographie Mohammed. Leben und Legende”. Asiatische Studien: Zeitschrift der Schweizerischen Asiengesellschaft 65/1 (2011): 193-209.
46. Schöller, Marco. Mohammed. Frankfurt: Suhrkamp Verlag, 2008.
47. Sezgin, Fuat. Bibliographie Deutschsprachigen Arabistik und Islamkunde. Frankfurt am Main: Institut für Geschichte der Arabisch-Islamischen Wissenschaften an der Johann Wolfgang Goethe-Universität, 1993.
48. Sprenger, Aloys. Das Leben Und Die Lehre Des Mohammad. Nach Bisher Größten Teils Unbenutzten Quellen Bearbeitet. Berlin: Nicolaische Verlags Buchhandlung, 1869.
49. Sprenger, Aloys. Mohammed Und Der Koran. Hamburg: Verlagsanstalt und Druckerei von F. F. Richter, 1889.
50. Tanrıverdi, Eyyüp. “Alman Doğubilimciliğinin Dünü Bugünü Yarını”. Şarkiyat Mecmuası, 21 (2012), 179-192.
51. Taşçı, Özcan. “Almanya’da Kelam Çalışmaları”. Dini Araştırmalar 6/18 (Haziran 2004), 211-220.
52. Van Ess, Joseph. “Rudi Paret”. Der Islam 61/1 (1984), 1-7.
53. Walter. W. Müller, “Rudi Paret (1901-1983)”. Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft (ZDMG) 136/1 (1986), 1-7.
54. Weil, Gustav. Mohammed Der Prophet Sein Leben Und Seine Lehre. Aus Handschriftlichen Quellen Und Dem Koran Geschöpft Und Dargestellt. Mit Beilagen Und Einer Stammtafel. Stuttgart: Metzler Verlag, 1843.