Mescid-i Nebevî’nin Teşekkül ve Değişim Süreçlerinde Hz. Aişe’nin Evi: İnşasından Mescide İlhakına Mimari Analizi

Öz

Hz. Peygamber, Medine’ye hicretinin akabinde Mescid-i Nebevî’nin yanında eşlerinin ikamet edebileceği meskenler inşa ettirmiştir. Kur’ân-ı Kerîm’de bu meskenlerden “Peygamber’in evleri” (el-Ahzâb 33/53) olarak bahsedilmektedir. Bahsi geçen evlerden biri Hz. Âişe’ye ait olup Mescid-i Nebevî’ye bitişiktir. Mezkûr mekân, Resûlullâh’a vahyin burada gelmesi, hayatının son günlerini burada geçirmesi, burada vefat etmesi ve aynı yere defnedilmesi itibariyle diğerlerinden ayrılmaktadır. Hz. Âişe’nin bu mekânda yaşamını vefatına kadar devam ettirmesi de dikkat çekici bir diğer husus olup, bu durum benzerine pek rastlanmayan bir örnek teşkil etmektedir. Bu çalışma, Hz. Âişe’nin evinin mimarî, tarihî ve işlevsel özelliklerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda çalışma, sınırlı bir mekân ve belirli bir tarihî kesiti merkeze alması bakımından mikro tarih yaklaşımıyla ele alınmıştır. Araştırmada İslâm tarihi kaynakları ile modern akademik çalışmalar karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bu araştırma, Hz. Âişe’nin evinin başlangıçta sade bir ikametgâh iken zamanla kutsiyet atfedilen bir ziyaretgâha dönüştüğünü ve bu dönüşümün tarihsel süreçteki mimarî müdahaleler ile toplumsal algılar çerçevesinde şekillendiğini ortaya koyar.

Anahtar Kelimeler

• İslâm Tarihi
• Hz. Muhammed
• Hz. Âişe
• Hücre-i Saâdet
• Mekân
• Ziyaretgâh
• Mikro Tarih.

Etik Beyan

Bu çalışma, literatüre dayalı olarak hazırlanmış olup insan veya hayvanlar üzerinde herhangi bir deneysel araştırma içermemektedir. Araştırma sürecinde bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına riayet edilmiştir. Herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Teşekkür

Akademik Siyer Dergisi’ne emek veren hocalarıma ve hassaten derginin editörü Prof. Dr. Feyza Betül Köse’ye teşekkür ederim.

Āʾisha’s House in the Processes of the Formation and Transformation of al-Masjid al-Nabawī: An Architectural Analysis from Its Construction to Its Annexation into the Mosque

Öz

Following the Prophet Muhammad’s migration (Hijra) to Medina, residential units were constructed adjacent to the Prophet’s Mosque (al-Masjid al-Nabawi) to accommodate his wives. These dwellings are referred to in the Qur’an as “the houses of the Prophet” (Qur’an 33:53). Among these, one belonged to ʿĀʾisha and was directly contiguous to the Prophet’s Mosque. This particular space is distinguished from the others in that revelation was received there, the Prophet spent the final days of his life there, and it was the place where he passed away and was subsequently buried. It is also noteworthy that ʿĀʾisha continued to reside in this space until her death, a circumstance that constitutes a remarkably rare precedent with few, if any, parallel examples. This study aims to examine the architectural, historical, and functional characteristics of Āʾisha ’s house. In this context, the study adopts a microhistorical approach, focusing on a limited spatial setting and a specific historical period. It comparatively evaluates classical Islamic sources alongside modern academic studies. This study reveals that Āʾisha ’s house, originally a simple residence, gradually assumed the character of a sacred site of visitation, a transformation influenced by both architectural interventions and shifting social perceptions throughout history.

Anahtar Kelimeler

• Islamic History
• Prophet Muhammad
• ʿĀʾisha
• Hujra al-Saʿāda
• Place
• Site of visitation
• Microhistory.

Kaynakça

1. Abdülsettar, Muhammed. “el-Hücre-i Nebeviyye-i Şerife, Kisve”. Mevsuatu Mekketi’l-Mükerreme ve’l-Medineti’l-Münevvere = Encyclopedia of Makkah al mukarramah and al-Madinah al-munawwarah. 8/56-58. London: Müessesetü’l-Furkan li’t-Türasi’l-İslâmî (al-Furqan Islamic Heritage Foundation), 2007.
2. Ağırman, Mustafa. Hz. Muhammed Devrinde Mescid ve Fonksiyonları. İstanbul: Ravza Yayınları, 3. Basım, 2010. Ahmed b. Hanbel. el-Musned. nşr. Heyet. 12 Cilt. Cemʿiyyetu’l-Meknez, 1431.
3. Apak, Âdem. “Hz. Âişe’nin Hayatı ve Şahsiyeti”. Mü’minlerin Annesi Hz. Âişe (Uluslararası Sempozyum Bildirileri), 13-19.
4. Behrens, Marcel. “Ein garten des paradieses” die Prophetenmoschee von Medina. Würzburg: Ergon Verlag, 2007.
5. Belâzurî, Ahmed b. Yahyâ b. Câbir. Ensâbu’l-eşrâf. nşr. Suheyl Zekkâr, Riyâd ez-Ziriklî. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1417.
6. Beyhakî, Ebû Bekir Ahmed b. el-Huseyn b. ʿAlî el-Husrevcirdî. es-Sunenu’l-kubrâ. nşr. Abdullâh et-Turkî. 22 Cilt. Merkezu Hecer, 1432.
7. Bozkurt, Nebi. “Ravza-i mutahhara”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 34/475. İstanbul: TDV Yayınları, 2007.
8. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail b. İbrâhîm. el-ʾEdebu’l-mufred. nşr. ʿİsâm Mûsâ Hâdî. Dâru’s-Sâdık, el-Cubeyl, 1434 H.

9. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâʿîl. el-Câmiʿu’l-musnedu’s-sahîhu’l-muhtasar. nşr. Muhammed Zuheyr en-Nâsır. 9 Cilt. Beyrut: Dâru Tavki’n-Necât, 1422 H.
10. Can, Yılmaz. İslâm’ın Kutsal Mabetleri: Kâbe, Mescid-i Haram ve Mescid-i Nebî. Samsun, 1999.
11. Cemîl, Muhammed b.Faris. Büyûtü’n-Nebî (s.a.v.) ve hucurâtuhâ ve sıfatu maîşetihî fîhâ “Beytu Âişe enmûzecen”. Riyad: Merkezü’l-Melik Faysal li’l-Buhus ve’d-Dirasati’l-İslâmiyye [King Faisal Center for Research and İslamic Studies], 2010.
12. Cennâbî, Ali Hasan Câsim - Abdullah, Firdevs Yasin Humeyd. “İslâm Öncesi Arap Akidesinde Kabir”. çev. Mustafa İyidoğan. ASD: Akademik Siyer Dergisi 1 (Ocak 2020), 155-173.
13. Demircan, Adnan. “Dört Halife Döneminde Hz. Âişe’nin Siyasî Tutumu”. Mü’minlerin Annesi Hz. Âişe (Uluslararası Sempozyum Bildirileri), 63-76.
14. Ebû Dâvûd, Suleymân b. el-Eşʿas es-Sicistânî. Sunenu Ebî Dâvûd. nşr. ʿAdil Muhammed, ʿAmmâr ʿAbbâs. 8 Cilt. Kahire: Dâru’t-Teʾsîl, 1436.
15. Erkocaaslan, Recep. Hz. Aişenin Hayatı, Şahsiyeti ve Hz. Peygamber Sonrası İslâm Tarihindeki Rolü. İstanbul: Beyan, 2. Basım, 2016.
16. Erkocaaslan, Recep. “Hz. Âişe’nin Hz. Peygamber ile Evliliği ve Evlilik Yaşı = Aisha’s Marriage to the Prophet and Her Marriage Age”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi = The Journal of International Social Research 10/51 (2017), 1234-1247.
17. Erul, Bünyamin. “Eleştiren ve Eleştirilen Bir Sahabî Olarak Hz. Aişe = Hz. Aisha as a Critical and Criticized Companions, Anemon”. Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 9 (2021), 53-62.
18. Ezherî, Ebû Mansûr Muhammed b. Ahmed b. el-Herevî. Tehzîbu’l-luğa. nşr. Muhammed ʿAvd Mirʿab. 8 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-ʿArabî, 2001.
19. Fâsî, Ebû’t-Tîb Muhammed b. Ahmed b. ʿAlî. Şifâu’l-ğarâm bi ahbâri’l-Beledi’l-Harâm. 2 Cilt. Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1421.
20. Fayda, Mustafa. “Âişe”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1989. Fayda, Mustafa. “Muhammed”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 30/406-421. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
21. Fayda, Mustafa. “Ömer”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 34/44-51. İstanbul: TDV Yayınları, 2007.
22. Hajjumrahplanner “قبر الرسول محمد (الحجرة الشريفة)” (Erişim 09.07.2025). https://hajjumrahplanner.com/prophet-muhammad-grave/
23. Hâkim, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh en-Nîsâbûrî. el-Mustedrek âle’s-Sahihayn. nşr. Heyet. 8 Cilt. Dâru’t-Teʾsîl, 1435.
24. Halîl b. Ahmed, Ebû Abdirrahmânel-Ferâhîdî. Kitâbu’l-ʿayn. nşr. Mehdî el-Mahzûmî, İbrahim es-Sâmerrâʾî. I-VIII, Cilt. Beyrut, 1988.
25. Hâmid, Hâlid Muhammed. Meâlimü’l-Mescidi’n-Nebeviyyi’ş-şerif = The Prophet’s Mosque. Medine: Mektebetü Melik Fahd, 2. Basım, 1431.
26. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî - ʾAhmed b. Hanbel ʾAhmed b. ez-Zühd. Dâru İbn Receb, 2003.
27. Harkûşî, Ebû Saʿd Abdulmelik b. Muhammed. Şerefu’l-Mustafâ. nşr. Ebû ʿÂsım Nebîl. Mekke: Dâru’l-Beşâʾir, 1424.
28. Hasen el-Basrî, Ebû Saʿîd el-Hasen b. Yesâr el-Basrî. Fedâʾilu Mekke ve’s-sekenu fîhâ. Kuveyt: Mektebetu’l-Felâh, ts.
29. Al-Hathloul, A. Saleh. “Hz. Peygamber Döneminde Medine’nin Fizikî Gelişimi”, çev. Feyza Betül Köse, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 14/2 (01 Kasım 2015), 217-223.
30. Havârizmî, Muhammed b. İshâk. Îsâretu’t-terğîb ve’t-teşvîk ilâ’l-mesâcidi’s-selâse ve’l-Beyti’l-ʿAtîk. nşr. Mustafâ Muhammed ez-Zehebî. Mektebetu Nizâr Mustafâ el-Bâz, 1418.
31. İbn Cubeyr, Ebu’l-Huseyn Muhammed b. Ahmed b. Cubeyr. Rıhletu İbn Cubeyr. Beyrut: Dâru Beyrût, ts.
32. İbn Hacer el-ʿAskalânî, Ebu’l-Fadl Ahmed b. ʿAlî. Fethu’l-bârî şerhu Sahîh el-Buhârî. nşr. Muhibbuddîn el-Hatîb. 13 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Maʿrife, 1379 H.
33. İbn Hişâm, Ebû Muhammed Abdulmelik b. Hişâm el-Himyerî. es-Sîretu’n-Nebeviyye. nşr. Mustafâ es-Sakkâ v.dğr. 2 Cilt. Mısır: Mektebetu Mustafâ el-Bâbî’l-Halebî, 1375.
34. İbn İshâk, Ebû Abdillâh Muhammed b. İshâk b. Yesâr el-Muttalibî. es-Sîre (Kitâbu’s-Siyer ve’l-Meğâzî). nşr. Süheyl Zekkâr. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1398.
35. İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. es-Sunen. nşr. Heyet. 4 Cilt. Kahire: Dâru’t-Teʾsîl, 1435.
36. İbn Manzûr, Ebu’l-Fadl Muhammed b. Mukerrem b. ʿAlî Cemâluddîn. Lisânü’l-ʿArab. 15 Cilt. Beyrût: Dâru Sâdir, 1414 H.
37. İbn Saʿd, Ebû Abdillâh Muhammed b. Saʿd b. Menîʿ. et-Tabakât. nşr. ʿAlî Muhammed ʿOmer. 11 Cilt. Kahire: Mektebetu’l-Hancî, 1421.
38. İbn Şebbe, Ebû Zeyd Ömer. Târîhu’l-Medîne. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1417.
39. İbn Teymiyye, Ebu’l-Abbâs Ahmed b. Abdilhalîm el-Harrânî. Mecmûʿu’l-fetâvâ. nşr. Abdurrahman b. Muhammed b. Kâsım. Medine: Mecmeʿu’l-Melik Fehd, 1416.
40. İbn Zebâle, Muhammed b. el-Hasen. Kitâbu’l-Medîne ve ahbâruhâ (Ahbâru’l-Medîne). Medineti’l-Münevvere: Merkez Buhus ve Dirasat, 1424.
41. İbnu’l-Cevzî, Ebu’l-Ferec Abdurrahmân b. ʿAlî. el-Vefâ bi taʿrîfi fedâʾili’l-Mustafâ. Dâru’l-Maʿrife, ts.
42. İbnu’n-Neccâr, Ebû Abdillâh Muhammed b. Mahmûd. ed-Durretu’s-semîne fî ahbâri’l-Medîne. nşr. Salâhu’d-Dîn b. ʿAbbâs Şâkir. Medine: Merkezu’l-Buhûs, ts.
43. Kamacı, Fatımatüz Zehra. Hz. Peygamber’in Günlük Hayatı 2 : Mescid-i Nebevî. İstanbul: İnkılab Yayınları, 2013.
44. Kılıç, Ünal. “Hz. Peygamber’in Vefatıyla Sonuçlanan Hastalığı Sürecinde Hz. Aişe”. Mü’minlerin Annesi Hz. Âişe (Uluslararası Sempozyum Bildirileri), 43-62.
45. Koçyiğit, Tahsin. İslâm’ın İlk Yıllarında (h.1- 41/m.622-661) İskân. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora, 2006.
46. Köse, Feyza Betül. “Hz. Peygamber’in Aile Bireylerinin Cenaze Merâsimleri”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 23/1 (01 Haziran 2018): 93-115.
47. Kur’ân-ı Kerîm, Kur’ân Yolu Türkçe Meâl ve Tefsir. çev. Hayrettin Karaman vd. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2017.
48. Küc̜ükas̜cı, Mustafa Sabri. “Tarih boyunca Mescid-i Nebevî ve Sahibü’l-Mirac’ın Kabri”. Osmanlı Kültür Ortamında Miraç ve Yolculuk Durakları: Edebiyatta, Müzikte ve Resimli Elyazmalarında Miraç ve İslâm’ın Üç Kutlu Şehri. ed. Ayşe Taşkent - Nicole Kançal Ferrari. 2/483-499. İstanbul: Dergah Yayınları, 2021.
49. Küçükas̜ci, Mustafa Sabri. Haremeyn: Cahiliyeʹden Emevîlerin Sonuna Kadar. İstanbul: İSAR Vakfı, 2003. Küçükköy, İrfan. Peygamber Şehri Medine-i Münevvere. Ankara, 2. Basım, 2013.
50. Mâlik b. Enes, Ebû Abdillâh el-Medenî. el-Muvattaʾ. nşr. Muhammed Mustafâ el-ʾAʿzamî. 8 Cilt. Ebû Ḍabî: Muessesetu Zâyid b. Sultân, 1425H.
51. Matarî, Muhammed b. Ahmed es-Saʿdî el-Medenî. et-Taʿrîf bi-mâ ânestu’l-hicre min meʿâlimi dâri’l-hicre. nşr. Suleymân er-Ruhaylî. Riyad: Dâru’l-Melik Abdulʿazîz, 2005.
52. Merâğî, Ebû Muhammed Ebû Bekir b. el-Huseyn el-Kureşî. Tahkîku’n-nusre bi telhîsi meʿâlimi dâri’l-Hicre. nşr. Abdullâh b. Abdulhalîm ʿUseylân, 1422.
53. Muslim, Ebu’l-Huseyn Muslim b. el-Haccâc el-Kuşeyrî en-Nîsâbûrî. el-Musnedu’s-sahîhu’l-muhtasar bi nakli’l-ʿadl ʿani’l-ʿadl ilâ Resûlillâh. nşr. Heyet. 7 Cilt. Kahire: Dâru’t-Teʾsîl, 1435H.
54. Nedvî, Seyyid Süleyman. Siretü’s-Seyyide Âişe Ümmü’l-mü’minin (r.a.). Dımaşk: Dârü’l-Kalem, 2003.
55. Nesâʾî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuʿayb el-Hurâsânî. el-Vefât (nşr. Muhammed es-Saʿîd Zağlûl). Kahire: Mektebetu’t-Turâsi’l-ʿİslâmî, ts.
56. Nesâʾî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuʿayb el-Hurâsânî. es-Sunenu’l-kubrâ. nşr. Heyet. Kahire: Dâru’t-Tesîl, 1433.
57. Osman, Muhammed Abdü’s-settâr. el-Mescidü’n-Nebevî ve beytu Ümmehâti’l-mü’minîn. Kuveyt: İdâratü’s-Sekâfeti’l-İslâmiyye, 1. Basım, 1435.
58. Önkal, Ahmet. “Hücre-i saâdet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 18/456-458. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
59. Özdemir, Hacı Ahmet. “Müsta’sım-Billâh”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 32/126-127. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.
60. Qâsim, Abd al-Muhsin ibn Muhammad. al-Madīnah al-Munawwarah: fadâʾiluhâ, al-Masjid al-Nabawī, al-hujrah al-nabawiyyah. Riyad: Dâr al-Madīnah al-Munawwarah li-l-Nashr wa-l-Tawzīʿ, 1439.
61. Râğıb el-Isfehânî, Ebu’l-Kâsım el-Huseyn b. Muhammed. el-Mufredât fî ğarîbi’l-Kurʾân. nşr. Safvân ʿAdnân ed-Dâvûdî. Dimeşk, Beyrût: Dâru’l-Kalem, ed-Dâru’ş-Şâmiyye, 1412.
62. Sabuncu, Ömer. “Hz. Âişe Hakkında Yapılmış Çalışmalar Bibliyografyası”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20/33 (2015), 130-145.
63. Sâhib, Ebu’l-Kâsım İsmail b. ʿAbbâd et-Tâlikânî. el-Muhît fî’l-luğa. nşr. Muhammed Hasen Âlu Yâsîn. Beyrut: ʿÂlemu’l-Kutub, 1414.
64. Savaş, Rıza. “Hz. Aişe’nin Evlenme Yaşı İle İlgili Farklı Bir Yaklaşım”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9 (1995), 139-144.
65. Semhûdî, Ebü’l-Hasan Nureddin Ali b. Abdillah b. Ahmed. Vefâü’l-vefâ bi ahbâri dâri’l-Mustafâ. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1419H.
66. Suheylî, Ebu’l-Kâsım Abdurrahman b. Abdillâh b. Ahmed. er-Ravd’ul-unf fî şerhi’s-sîreti’n-Nebevîyye. nşr. ʿUmar Abdusselâm es-Selâmî. 7 Cilt. Beyrût: Dâru İhyâʾi’t-Turâsi’l-ʿArabî, 1421H.
67. Şeseri, Abdurrahman b. Sa’d b. Ali. Hucretü’n-Nebi (s.a.v.): tarihuha ve ahkamuha. Riyad: Darü’l-Fazile, 1435.
68. Taberî, Ebû Caʿfer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmili. Târîhu’l-umem ve’l-mulûk. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1407.
69. Tahriri, Abdülvehhâb. Mukaddes Kabir. çev. Atike Öteler. İstanbul: İdrak Yayınları, 2022.
70. Taşkendî, Abbas Salih. “el-Hücre-i Nebeviyye-i şerife, Imârat”. Mevsuatu Mekketi’l-Mükerreme ve’l-Medineti’l-Münevvere = Encyclopedia of Makkah al mukarramah and al-Madinah al-Munawwarah. 8/41-56. London: Müessesetü’l-Furkan li’t-Türasi’l-İslâmî (al-Furqan Islamic Heritage Foundation), 2007.
71. Taşkendî, Abbas Salih. el-Hücretün-Nebeviyyetü’ş-şerife. Cidde: Şirketü’l-Furkan li’t-Türasi’l-İslâm, 1440.
72. Tirmizî, Ebû ʿÎsâ Muhammed b. ʿÎsâ. Sunen. nşr. Heyet. 5 Cilt. Kahire: Dâru’t-Teʾsîl, 1435.
73. Vâkıdî, Ebû Abdillâh Muhammed b. ʿOmer b. Vâkıd el-Eslemî. er-Ridde meʿa nebzetin min futûhi’l-ʿIrâk ve zikri’l-musennâ b. Hârise eş-Şeybânî. nşr. Yahyâ el-Cebbûrî. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1410 H.
74. Yavuz, Hulusi. “Hâdimü’l-Haremeyn”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 15/26-27. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
75. Yıldız, Firdevs - Öztürk, Levent. “Medine’de Ashaba Ait Evler: Hz. Ebû Bekir Örneği”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 23/43 (2021), 81-108.
76. Zehebî, Şemsüddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. ʿOsmân b. Kâymâz. Tezkiretu’l-huffâz. 4 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1419.
77. Zehrânî, Nâsır b. Musfir el-Kureşî. el-Hücretu’ş-şerîfe. Mekke-i Mükerreme: Fihrisetü Mektebetü Melik Fahd el-Vataniyye, 1444.
78. Zehrânî, Nâsır b. Musfir el-Kureşî. Hünâ Beytu Âişe r.a. Mekke-i Mükerreme: Müessesetü Evkâfi’s-Selâm (As-Salam Endowments Foundation), 1444.
79. Zerkeşî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh b. Bahâdır eş-Şâfiʿî. İʿlâmu’s-sâcid bi ahkâmi’l-mesâcid. nşr. Ebu’l-Vefâ Mustafâ el-Merâġî, 1416.
80. Zübeyr b. Bekkâr, Ebû Abdillâh. el-Muntehab min kitâbi ezvâci’n-Nebî. Beyrut: Muessesetu’r-Risâle, 1403.