İşletmelerde Çevresel ve Finansal Performans İlişkisinin CRITIC–MARCOS Yaklaşımıyla İncelenmesi

Beran Gülçiçek Tolun

EN TR

İşletmelerde Çevresel ve Finansal Performans İlişkisinin CRITIC–MARCOS Yaklaşımıyla İncelenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, işletmelerin çevresel sürdürülebilirlik performansını ölçmek ve finansal performansla ilişkisini incelemektir. Bu kapsamda Borsa İstanbul’da işlem gören 34 büyük ölçekli işletmenin sürdürülebilirlik raporlarından enerji tüketimi, Kapsam 1 ve Kapsam 2 sera gazı emisyonları, su kullanımı ve atık geri dönüşüm oranı verileri kullanılmıştır. Çevresel göstergelerin ağırlıkları CRITIC yöntemiyle belirlenmiş; bu ağırlıklar MARCOS yöntemiyle birlikte kullanılarak işletmelerin çevresel sürdürülebilirlik skorları hesaplanmıştır. Finansal verilerle yapılan korelasyon analizleri, genel örneklemde ve sektör bazlı alt gruplarda MARCOS skorları ile ROA ve net kâr arasında %5 anlamlılık düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Çevresel Sürdürülebilirlik, Fİnansal Performans, Çok Kriterli Karar Verme, CRITIC-MARCOS, Borsa İstanbul

Kaynakça

Ahmed, F., Ali, I., Kousar, S., & Ahmed, S. (2022). The Environmental impact of industrialization and foreign direct investment: empirical evidence from Asia-Pacific region. Environmental Science and Pollution Research, 29(20), 29778-29792. https://doi.org/10.1007/s11356-021-17560-w
Akatak, A. (2026). Sürdürülebilirlik odaklı performans analizi: BİST Sürdürülebilirlik 25 Endeksindeki şirketlerin Entropi ve TOPSIS yöntemiyle değerlendirilmesi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 73, 35–46. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.1766843
Akbulut, O. Y. (2019). CRITIC ve EDAS yöntemleri ile İş Bankası'nın 2009-2018 yılları arasındaki performansının analizi. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 4(2), 249-263. https://doi.org/10.30784/epfad.594762
Akdeniz, A. (2024). Sürdürülebilir atık yönetimi ve geri dönüşüm. İçinde O. Atak, Ş. Demircan, & T. Dalgın (Ed.), Akademik Bakış: Turizm Sektörü (ss. 1–22). Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub533
Aksoy, F. (2019). İşletmelerde sürdürülebilirlik raporlama çerçeveleri. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 21(2), 324-346. http://doi.org/ 10.31460/mbdd.459841
Alp, İ., Öztel, A., & Köse, M. S. (2015). Entropi tabanlı MAUT yöntemi ile kurumsal sürdürülebilirlik performansı ölçümü: bir vaka çalışması. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(2), 65-81.
Ayçin, E., & Arsu, T. (2021). Sosyal gelişme endeksine göre ülkelerin değerlendirilmesi: MEREC ve MARCOS yöntemleri ile bir uygulama. İzmir Yönetim Dergisi, 2(2), 75-88. https://doi.org/10.56203/iyd.1084310
Badi, I., Muhammad, L. J., Abubakar, M., & Bakır, M. (2022). Measuring sustainability performance indicators using FUCOM-MARCOS methods. Operational Research in Engineering Sciences: Theory and Applications, 5(2), 99-116. https://doi.org/10.31181/oresta040722060b
Chen, L., Zhao, Y., Xie, R., Su, B., Liu, Y., & Renfei, X. (2023). Embodied energy intensity of global high energy consumption industries: A case study of the construction industry. Energy, 277, 127628. https://doi.org/10.1016/j.energy.2023.127628
Çakmak Sel, B., & Coşkun Arslan, M. (2026). Kurumsal sürdürülebilirlik açıklamaları ve finansal performans: BİST Sürdürülebilirlik Endeksi üzerine çok boyutlu bir analiz. Bucak İşletme Fakültesi Dergisi, 9(1), 13–29. https://doi.org/10.38057/bifd.1905179

Çelik, Ö., & Yıldırım, S. (2025). Bir Enerji Şirketinin Sürdürülebilirlik Performansının Entropi Ve Edas Yöntemleriyle Değerlendirilmesi: 2021-2023 Dönemi. Journal of Financial Politic & Economic Reviews/Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 62(673), 93-133.
Çetin, Ö. O., & Karataş, M. (2024). Sürdürülebilirlik raporlaması ve firma performansına ilişkin BİST'te bir araştırma. İçinde F. Temelli (Ed.), Sürdürülebilirlik ekseninde muhasebe (ss. 197–218). Efe Akademi.
Diakoulaki, D., Mavrotas, G., & Papayannakis, L. (1995). Determining objective weights in multiple criteria problems: The critic method. Computers & Operations Research, 22(7), 763-770. https://doi.org/10.1016/0305-0548(94)00059-H
Ecer, F. (2019). Özel sermayeli bankaların kurumsal sürdürülebilirlik performanslarının değerlendirilmesine yönelik çok kriterli bir yaklaşım: Entropi-ARAS bütünleşik modeli. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 14(2), 365–390. https://doi.org/10.17153/oguiibf.470336
Ersoy, N., & Taslak, S. (2023). Comparative analysis of MCDM Methods for the assessment of corporate sustainability performance in energy sector. Ege Academic Review, 23(3), 341-362. https://doi.org/10.21121/eab.986122
Farooq, S., Parveen, S., & Sahibzada, H. E. (2019). Impact of industrialization, urbanization and energy consumption on environmental degradation: evidence from India. Global Economics Review, 4(2), 1-12. http://dx.doi.org/10.31703/ger.2019(IV-II).01
Gharizadeh Beiragh, R., Alizadeh, R., Shafiei Kaleibari, S., Cavallaro, F., Zolfani, S. H., Bausys, R., & Mardani, A. (2020). An integrated multi-criteria decision making model for sustainability performance assessment for insurance companies. Sustainability, 12(3), 789. https://doi.org/10.3390/su12030789
Gün, B. Ş., & Balbay, Ş. (2025). Türkiye’de sanayi atıkları ve karakterizasyon yöntemleri. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, (7), 82-105. https://izlik.org/JA43FE99RB
Güneysu, Y., & Atasel, O. Y. (2022). Karbon emisyonları ile finansal performans arasındaki ilişkinin incelenmesi: BIST100 Endeksinde bir araştırma. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32(3), 1183–1193. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1125859
Hao, X., Li, Y., Ren, S., Wu, H., & Hao, Y. (2023). The role of digitalization on green economic growth: Does industrial structure optimization and green innovation matter? Journal of Environmental Management, 325, 116504. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2022.116504
Kapkara Kaya, S., & Çoban, R. (2025). Çevresel performans finansal performansı etkiler mi? Türk imalat sanayi örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(1), 463–475. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.1572709
Korga, S., & Aslanoğlu, S. (2024). Sürdürülebilirlik raporlamasında sürdürülebilirlik göstergelerinin önem düzeylerinin belirlenmesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (102), 1-18. https://doi.org/10.25095/mufad.1425008
Korga, S., & Dirik, C. (2023). Geliştirilmiş entropi tabanlı TOPSİS yöntemiyle imalat sektöründe sürdürülebilirlik performansı ölçümü ve bir gösterge seti önerisi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 15(1), 561-577.
Lamata, M. T., Liern, V., & Pérez-Gladish, B. (2018). Doing good by doing well: A MCDM framework for evaluating corporate social responsibility attractiveness. Annals of operations research, 267(1), 249-266.
Lindsey, R. (2020). Climate change: Atmospheric carbon dioxide. Climate.gov. https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-atmospheric-carbon-dioxide
Liu, Z., Xu, Z., Zhu, X., Yin, L., Yin, Z., Li, X., & Zheng, W. (2024). Calculation of carbon emissions in wastewater treatment and its neutralization measures: A review. Science of the Total Environment, 912, 169356. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2023.169356
Merkepçi, H. (2024). Impact of the objective attribute weighting on five popular multi-criteria decision-making methods: an empirical study. Eskişehir Technical University Journal of Science and Technology A-Applied Sciences and Engineering, 25(3), 456-470. https://doi.org/10.18038/estubtda.1483766
Nguyen, H. Q., Nguyen, V. T., Phan, D. P., Tran, Q. H., & Vu, N. P. (2022). Multi-criteria decision making in the PMEDM process by using MARCOS, TOPSIS, and MAIRCA methods. Applied sciences, 12(8), 3720. https://doi.org/10.3390/app12083720
Önder, Ş. (2018). Impact of sustainability performance of company on its financial performance: An empirical study on Borsa Istanbul (BIST). Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (56), 115-127. https://izlik.org/JA42JL37EC
Öztel, A., Köse, M. S., & Aytekin, İ. (2012). Kurumsal sürdürülebilirlik performansının ölçümü için çok kriterli bir çerçeve: Henkel örneği. Journal of History Culture and Art Research, 1(4), 32-44.
Safitri, V., & Nani, D. A. (2021). How does eco-efficiency improve firm financial performance? An empirical evidence from Indonesian SOEs. InTraders International Trade Academic Journal, 3(2), 15-24. https://izlik.org/JA48AF74ED
Sevim, U. (2021). İşletmelerin çevresel yatırım harcamalarının finansal performans üzerine etkisi: BİST sürdürülebilirlik endeksi üzerine bir araştırma. Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, 7(1), 55-67. https://doi.org/10.30855/gjeb.2021.7.1.004
Stević, Ž., Pamučar, D., Puška, A., & Chatterjee, P. (2020). Sustainable supplier selection in healthcare industries using a new MCDM method: Measurement of alternatives and ranking according to COmpromise solution (MARCOS). Computers & industrial engineering, 140, 106231. https://doi.org/10.1016/j.cie.2019.106231
Şahin, Z., Yılmaz, Z., & Çankaya, F. (2017). Sustainability reporting and performances of the companies in the istanbul stock exchange sustainability index. Int J Soc Behav Educ Bus Ind Eng, 11, 343-354.
Tanç, A., & Gümrah, A. (2015). Sürdürülebilirlik raporlaması ve çevresel performans: Borsa İstanbul’da bir uygulama. İşletme Araştırmaları Dergisi, 7(2), 258–273.
T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2025). Elektrik enerjisi istatistikleri 2024. https://enerji.gov.tr/bilgi-merkezi-enerji-elektrik
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024). Su kullanımı. https://cevreselgostergeler.csb.gov.tr/su-kullanimi-i-85738
Uğuz-Arsu, Ş., & Arsu, T. (2023). Evaluation of the corporate sustainability performance of manufacturing companies in the BIST Sustainability Index with multi-criteria decision making methods. Business & Economics Research Journal, 14(4), 479-502. https://doi.org/10.20409/berj.2023.427
UNCTAD. (2003). A manual for the preparers and users of eco-efficiency indicators (UNCTAD/ITE/IPC/2003/7). United Nations. https://unctad.org/system/files/official-document/iteipc20037_en.pdf
UNIDO. (2015). Enterprise-level indicators for resource productivity and pollution intensity. https://www.unido.org/publications/ot/9657004/pdf
Willet, J., Wetser, K., Vreeburg, J., & Rijnaarts, H. H. (2019). Review of methods to assess sustainability of industrial water use. Water Resources and Industry, 21, 100110. https://doi.org/10.1016/j.wri.2019.100110
Yalçın, N., & Karakaş, E. (2019). Kurumsal sürdürülebilirlik performans analizinde CRITIC-EDAS yaklaşımı. Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 34(4), 147-162. https://doi.org/10.21605/cukurovaummfd.704167
Yang, X., Xu, Y., Razzaq, A., Wu, D., Cao, J., & Ran, Q. (2024). Roadmap to achieving sustainable development: does digital economy matter in industrial green transformation? Sustainable Development, 32(3), 2583-2599. https://doi.org/10.1002/sd.2781

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çevre Politikası

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Beran Gülçiçek Tolun ^*
0000-0002-7552-2351
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

24 Kasım 2025

Kabul Tarihi

24 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 3 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA68MW25YK

APA

Gülçiçek Tolun, B. (2026). İşletmelerde Çevresel ve Finansal Performans İlişkisinin CRITIC–MARCOS Yaklaşımıyla İncelenmesi. Sosyoekonomik Araştırmalar Dergisi, 3(1), 1-28. https://izlik.org/JA68MW25YK

AMA

1.Gülçiçek Tolun B. İşletmelerde Çevresel ve Finansal Performans İlişkisinin CRITIC–MARCOS Yaklaşımıyla İncelenmesi. SARD. 2026;3(1):1-28. https://izlik.org/JA68MW25YK

Chicago

Gülçiçek Tolun, Beran. 2026. “İşletmelerde Çevresel ve Finansal Performans İlişkisinin CRITIC–MARCOS Yaklaşımıyla İncelenmesi”. Sosyoekonomik Araştırmalar Dergisi 3 (1): 1-28. https://izlik.org/JA68MW25YK.

EndNote

Gülçiçek Tolun B (01 Haziran 2026) İşletmelerde Çevresel ve Finansal Performans İlişkisinin CRITIC–MARCOS Yaklaşımıyla İncelenmesi. Sosyoekonomik Araştırmalar Dergisi 3 1 1–28.

IEEE

[1]B. Gülçiçek Tolun, “İşletmelerde Çevresel ve Finansal Performans İlişkisinin CRITIC–MARCOS Yaklaşımıyla İncelenmesi”, SARD, c. 3, sy 1, ss. 1–28, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA68MW25YK

ISNAD

Gülçiçek Tolun, Beran. “İşletmelerde Çevresel ve Finansal Performans İlişkisinin CRITIC–MARCOS Yaklaşımıyla İncelenmesi”. Sosyoekonomik Araştırmalar Dergisi 3/1 (01 Haziran 2026): 1-28. https://izlik.org/JA68MW25YK.

JAMA

1.Gülçiçek Tolun B. İşletmelerde Çevresel ve Finansal Performans İlişkisinin CRITIC–MARCOS Yaklaşımıyla İncelenmesi. SARD. 2026;3:1–28.

MLA

Gülçiçek Tolun, Beran. “İşletmelerde Çevresel ve Finansal Performans İlişkisinin CRITIC–MARCOS Yaklaşımıyla İncelenmesi”. Sosyoekonomik Araştırmalar Dergisi, c. 3, sy 1, Haziran 2026, ss. 1-28, https://izlik.org/JA68MW25YK.

Vancouver

1.Beran Gülçiçek Tolun. İşletmelerde Çevresel ve Finansal Performans İlişkisinin CRITIC–MARCOS Yaklaşımıyla İncelenmesi. SARD [Internet]. 01 Haziran 2026;3(1):1-28. Erişim adresi: https://izlik.org/JA68MW25YK

İşletmelerde Çevresel ve Finansal Performans İlişkisinin CRITIC–MARCOS Yaklaşımıyla İncelenmesi

Examining the Relationship Between Environmental and Financial Performance in Firms: A CRITIC–MARCOS Approach

Öz

Anahtar Kelimeler

İşletmelerde Çevresel ve Finansal Performans İlişkisinin CRITIC–MARCOS Yaklaşımıyla İncelenmesi

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

IZ

Kaynak Göster