İran Nükleer Krizinde Uluslararası Örgütlerin Rolü: Müzakere, Denetleme ve Müdahale

Bu çalışmada, son yıllarda uluslararası barış ve güvenliğe yönelik önemli bir sorun olarak değerlendirilen İran nükleer krizinde uluslararası örgütlerin etkinlikleri incelenmiştir. Bu bağlamda, çalışmada “İran nükleer krizi sürecinde rol oynayan uluslararası örgütlerin işlevleri nelerdir, İran nükleer krizinin yatıştırılması ve yönetilmesinde bu örgütler hangi rolleri üstlenmişlerdir” sorularına yanıt aranmıştır. Araştırma sorusu, uluslararası örgütlerin sistem içerisinde özerk yapılarını ve işlevlerini vurgulayan neoliberal kurumsalcı anlayış çerçevesinde ele alınmaktadır. Veriler nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yoluyla elde edilmiştir. İran’ın beyan etmediği nükleer tesislerin ortaya çıkmasından sonra gelişen ve Tahran yönetiminin nükleer teknolojiyi kullanım amacındaki belirsizliğin temel oluşturduğu krizde gerilim sürecinin yatıştırılmasında kritik rol oynayan ana uluslararası kurumlar Avrupa Birliği, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu ve BM Güvenlik Konseyi’dir. Çalışmada, bu aktörlerin kriz süresince müzakere, uluslararası müdahale ve nükleer faaliyetlerin denetlenmesi gibi kritik rollerde yer alarak kriz sürecinin ana unsurları arasında bulundukları sonucuna varılmıştır.

This study examines the effectiveness of international organizations in the Iranian nuclear crisis, which has been considered a significant problem for international peace and security in recent years. In this context, the study seeks to answer the following questions: What are the functions of the international organizations that played a role in the Iranian nuclear crisis? What roles have these organizations undertaken in the de-escalation and management of the crisis? The research question is addressed within the framework of neoliberal institutionalism, which emphasizes the autonomous structures and functions of international organizations within the international system. The data were obtained through document analysis, one of the qualitative research methods. In the crisis that developed after the discovery of Iran’s undeclared nuclear facilities and was shaped by uncertainty regarding the Tehran administration’s purpose in using nuclear technology, the main international institutions that played a critical role in de-escalating tensions were the European Union, the International Atomic Energy Agency, and the UN Security Council. The study concludes that these actors became key elements of the crisis process by undertaking critical roles such as negotiation, international intervention, and the monitoring of nuclear activities.