Peyami Safa’nın Romanlarında Doğu-Batı Karşıtlığı Bağlamında Mekânsal Ayrışma ve Kadın Şahsiyetler

Peyami Safa frames the subjects in his novels in this context creating a dualist perspective on places, values, identities and symbols with certain characteristics of East-West. Safa reflected in his works that the basic opposition was between modernity and tradition, material and spirit by problematizing the pattern of East-West contrast. Like spaces, he positions the female figures in each of his works on this duality and establishes a bond between spaces and female figures. In our study, Safa’s six novels were totally discussed. The novels were selected in chronological order (first years, mid-term and last years) according to the year of publication. Therefore, his first novels, Bir Akşamdı (1924) and Cânân (1925), two of his interim period novels Fatih-Harbiye (1931) and Bir Tereddüdün Romanı (1933), and his last two novels, Mademoiselle Noraliya'nın Koltuğu (1949) and Yalnızız (1951) were discussed. In these works, the author mainly discusses the basic criticism of the thoughts and lives dominated by the western lifestyle with materialism, greed for gain, worldly and sensual pleasures within the framework of the consequences of modernity. In almost all of his works, these dualist reflections are presented through places and characters, and the effect of places on personalities is emphasized by establishing a conscious relation. As the main argument of our study, It is tried to analyze the reflections of east-west dualism through the places and female characters in Safa's novels.

Peyami Safa Doğu-Batı’yı belirli özellikleri ile mekanlar, değerler, kimlikler, simgeler üzerinden düalist bir perspektif oluşturarak, romanlarındaki konularını bu bağlamda çerçevelendirmektedir. Safa, Doğu-Batı söylemini kavramlaştırarak, bu karşıtlığı eserlerine modern ile gelenek, madde ile ruh ikiliği şeklinde yansıtmıştır. Her eserinde yer verdiği kadın şahsiyetleri de tıpkı mekanlar gibi bu ikilik üzerinde konumlandırmakta ve mekanlar ile kadın şahsiyetler arasında bağ kurmaktadır. Bu amaçla çalışmamızda Safa’nın toplamda altı romanı konu edilmiş, romanlar yayım yılına göre kronolojik sırası (ilk yıllar, ara dönem ve son yıllar) ile seçilmiştir. Dolayısıyla ilk romanlarından olan Bir Akşamdı (1924) ve Cânân (1925), ara dönem romanlarından olan Fatih-Harbiye (1931) ve Bir Tereddüdün Romanı (1933), son dönem romanlarından ise son iki romanı Matmazel Noraliya’nın Koltuğu (1949) ve Yalnızız (1951) romanları ele alınmıştır. Yazar, bu eserlerde temel olarak maddecilik, kazanç hırsı, dünyevi ve şehvani zevkler ile batı yaşam tarzının hâkim olduğu düşünce ve hayatların temel eleştirisini modernliğin sonuçları çerçevesinde ele almaktadır. Bu bağlamda çalışmamızın temel argümanı olarak, Safa’nın adı geçen romanlarında Doğu Batı tasavvuru ile mekanlar ve kadın şahsiyetler arasında kurulan bilinçli bağ analiz edilmeye çalışılmaktadır.