Türk Vergi Sisteminde Yeniden Değerleme Uygulamaları

Öz

Bu çalışma Türk vergi sisteminde, yeniden değerleme ölçütleri ve uygulamalarının işletmelere olan etkilerinin incelenmesini amaçlamaktadır. Paranın zaman değerine bağlı olarak işletmelerin bilanço aktiflerinde bulunan varlıkların değerleri değişmekte, buna bağlı olarak ortaya çıkan değer artış ve azalışlarının güncel değerleriyle yeniden kayıtlara geçirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda kanun koyucu tarafından belirlenen yeniden değerleme oranlarının, işletmeler tarafından sahip oldukları varlıklara uygulanması sonucunda; işletmelerin gerçek mali durumlarının net olarak belirlenebilmesi ve dolayısıyla ekonomi açısından vergi kayıplarının önlenmesi mümkün olmaktadır. Makalenin raporu; yeniden değerleme konusu ile ilgili tez, kitap, makale ve internet kaynakları taranmış ve “Literatür İncelemesi Yöntemi” ile yazılmıştır. Çalışmanın kriter uygunluğunun sağlanabilmesi için özellikle içerik benzerliği olan araştırma sonuçları objektif bir şekilde karşılaştırılmıştır. Bu bağlamda, Türk vergi sisteminde yeniden değerleme uygulamalarına ilişkin işletmelerin bilgi sahibi olmaları; “Öz Kaynakların Güçlenmesi”, “Daha Yüksek Amortisman Gideri”, “Vergi Avantajı” ve “Yatırım Maliyetlerinin Doğru Tespiti” yönünde önemli kazanımlar sağlayabilir. Türk vergi sisteminde yeniden değerleme konusunda yapılan bilimsel çalışmaların; araştırmacılara, işletmelere ve kamu kurumlarına önemli katkılar sağlayabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Vergi Sistemi
• Değer Artışı
• Değer Oranı
• Yeniden Değerleme
• Gerçek Değer

Revaluation Practices in the Turkish Tax System

Öz

This study aims to examine the impact of revaluation criteria and practices on businesses within the Turkish tax system. Depending on the time value of money, the values of assets held on businesses’ balance sheets fluctuate; consequently, the resulting increases and decreases in value must be restated in the records at their current values. In this context, the application of revaluation rates determined by the legislator to the assets held by businesses enables the accurate determination of their true financial position and, consequently, the prevention of tax losses from an economic perspective. The report for this article was compiled by reviewing theses, books, articles and online sources on the subject of revaluation, and was written using the ‘Literature Review Method’. To ensure the study met the necessary criteria, research findings with similar content were compared objectively. In this context, businesses’ awareness of revaluation practices within the Turkish tax system could yield significant benefits in terms of “Strengthening Equity”, “Higher Depreciation Expenses”, “Tax Advantages” and “Accurate Determination of Investment Costs”. It is considered that scientific studies on revaluation within the Turkish tax system could make significant contributions to researchers, businesses and public institutions.

Anahtar Kelimeler

• Taxation System
• Increase in Value
• Value Ratio
• Re-Valuation
• Real Value

Kaynakça

1. Abdioğlu, H., Yumuşak, S. & Uyar, E. (2014). Vergi usul kanunu ve Türkiye muhasebe standartlarına göre amortisman konusunun incelenmesi ve örnek uygulamalar. Journal of Management and Economics Research, 12(23), 364-398. https://doi.org/10.11611/JMER407.
2. Açık, S. (2006). Enflasyonun finansal tablolar üzerindeki etkilerini giderici bir tedbir olarak enflasyon muhasebesi ve Türkiye’deki yasal düzenlemeler, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8 (2), 345 – 360.
3. Akçin, O. & Şen, İ. K. (2022). 7326 ve 7338 sayılı kanunlar kapsamında yeniden değerleme uygulamaları ve TFRS finansal tablolarına etkileri. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 24(MODAVICA Özel Sayısı), 19-56. https://doi.org/10.31460/mbdd.1055668
4. Albeni, N. (2021). BOBİ FRS’yi uygulayan işletmelerin maddi duran varlıklar için maliyet modeli ve yeniden değerleme modeline göre yapacağı muhasebe kayıtları. Bucak İşletme Fakültesi Dergisi, 4(2), 195-223.
5. Altun, G. (2012). Vergi usul kanunu ile TMS/TFRS' ye göre değerleme ölçüleri. Vergi Raporu, 159, 16-29.
6. ARABACI, H., & Çavdar, F. (2018). Temel Finansal Tablolar Analizinin Etkin Bir Vergi Denetimi Açısından Önemi. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 7(4), 172-182.
7. Arda, M. & Göğebakan, M. C. (2003). Yeniden Değerlendirme Oranının Finansal Analiz Üzerindeki Etkisi. Bankacılar Dergisi, 45, 61-65.
8. Aslanoğlu, S. & Can, S. P. (2022). Sürekli hale gelen yeniden değerlemenin kapsamı, önemi, vergisel avantajları: Bir güneş enerji santrali işletmesinde uygulama. Çankırı Karatekin Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(2), 239-263. https://doi.org/10.54558/jiss.1119111

9. Atabey, N. A., Parlakkaya, R. & Alagöz, A. (2019). Genel muhasebe. Nobel Yayınevi.
10. Çetiner, E. (1990). Konaklama işletmelerinde yeniden değerleme. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(6), 27-30.
11. Demir, Şeref, (2014). Türkiye muhasebe ve finansal raporlama standartları TMS/TFRS VUK değerleme yaklaşımı, İkinci Baskı, Seçkin Yayıncılık.
12. Dinç, E. & Atabay, E. (2019). Tekdüzen muhasebe sisteminde gerçekliği bozan hükümler ve güncelleme ihtiyacı. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (22), 179-192. doı: 10.18092/ulikidince.458936
13. Ergin, N. E. (2016). Vergi mevzuatı ile TMS/TFRS’nin değerleme ölçüleri açısından karşılaştırılması. Vergi Dünyası, 418(11), 9-20.
14. Güleryüz, M. (2014). Finansal araçların vergi usul kanunu ve türkiye muhasebe/finansal raporlama standartlarına göre incelenmesi. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. (351809). Sosyal Bilimler Enstitüsü, Okan Üniversitesi, İstanbul.
15. Hacıhasanoğlu, T. & Ünlü, A.. (2023). Finansal raporlama standartları çerçevesinde tarımsal faaliyetlerin incelenmesi ve muhasebeleştirilmesi. Özgür Yayınları, Gaziantep. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub139.c107
16. Hacıköylü, C. (2016). Taşınmazların elden çıkarılmasında elde edilen kazançların vergilendirilmesi: yeni gelir vergisi kanun tasarısının getirdikleri. International Journal of Public Finance, 1(2), 194-219. https://doi.org/10.30927/ijpf.319901
17. Hait, C. M.,Gaede, L. McInnis, C. & Parent, N. (2019). Comments on the Tentati ve Agenda Decision Holdings of Cryptocurrencies fromThe Canadian Securities Administrators (CSA) Chief Accountants Committee. Comment Letters on Holdings of Cryptocurrencies, IFRS Interpretations Committee Meeting.
18. Karakoç, İ. (2020). Yeniden değerleme oranı uygulaması ve vergisel etkileri. Mali Çözüm Dergisi, 30, 251-260.
19. Karakoç, N. P. (2011). Değerleme Kavramı ve Ölçüleri. Vergi Raporu, 147, 7-16.
20. Kaya, Y., & Kızılkaya, A. (2024). Türkiye’de olivera tanzi etkisinin vergi gecikmesi ve cezaları açısından değerlendirilmesi. Ege Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1-2), 1-23.
21. Koçak, H., Kisakürek, M. M., & Babacan, A. (2023). Enflasyon düzeltme işlemlerinin işletme performansına etkisi bist’te bir uygulama. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 58(2), 1525-1546.https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.23.06.2059
22. Köse, T. & Ağdeniz, Ş. (2022). Yeniden değerleme kapsamında yapılan düzenlemelerin değerlendirilmesi, Mali Çözüm, 32(172), 83-102.
23. Nacar, B., Karabacak, Y., & İçmen, M. (2021). Düşük enflasyon döneminde gelir vergisi dilim sürüklenmesi: Türkiye üzerine bir inceleme (2006-2019). Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 8(2), 984-1007. https://doi.org/10.30798/makuiibf.859659
24. Örten, R., Kaval H. & Karapınar A. (2007). TMS 16’ya göre, maddi duran varlıkların dönem sonunda değerlemesi ve muhasebe uygulamaları, Muhasebe ve Finansman Dergisi, (36), 34-50.
25. Örten, R., Kaval, H. & Karapınar, A. (2017). Türkiye muhasebe-finansal raporlama standartları uygulama ve yorumları, Gazi Kitabevi.
26. Özkan, Ö. (1998). Anonim Ortaklıklarda Yeniden Değerleme Suretiyle Esas Sermaye Artırımı. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2(2).1-20
27. Özmen, İ. (2018). Vergi usul kanununda izaha davet: 370 inci madde mükelleflere yeni bir fırsat mı?. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 26(1), 63-85. https://doi.org/10.15337/suhfd.358189
28. Öztürk, B. & Özer, M. (2003). Dönem sonu envanter ve değerleme işlemleri. Maliye ve Hukuk Yayınları.
29. Pehlivan, O. (2010). Vergi Hukuku- Genel İlkeler ve Türk Vergi Sistemi, Derya Kitabevi.
30. Raiborn, C. ve Sivitanides, M. 2015. Accounting Issues Related to Bitcoins, Journal of Corporate Accounting & Finance, 26(2), 25-34.
31. Reyes, M. A & Haniyah, G. G. (2020). Taxand accounting treatment on therevaluation of fixedassets (Land) in Indonesia. JAAF (Journal of Applied Accounting and Finance), 4(2), 93-109. DOI:10.33021/JAAF.V4I2.1241
32. Sağır, M. K. (2013). Vergi usul kanunundaki değerleme ölçüleri ile uluslararası finansal raporlama standartlarına göre değerleme ölçülerinin karşılaştırılması ve örnek uygulamalar. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. (349143), Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın Üniversitesi, İstanbul.
33. Sağlam, N. (2000). Maddi duran varlıklarda yeniden değerleme ve geçici vergi dönemlerinde uygulanması. Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(1), 105-127.
34. Söylemez, S. Y. (2023). Yeniden değerleme uygulamalarında son yasal düzenlemeler ve önceki revizyonların etkileri. Journal of Accounting and Taxation Studies, 16 (Prof. Dr. Mehmet Özbirecikli Özel Sayısı), 279-302. https://doi.org/10.29067/muvu.1279186
35. Söylemez, S. Y. (2023). Yeniden değerleme uygulamalarında son yasal düzenlemeler ve önceki revizyonların etkileri. Journal of Accounting and Taxation Studies, 16, (Prof. Dr. Mehmet Özbirecikli Özel Sayısı). 279-302. https://doi.org/10.29067/muvu.1279186
36. Şeren, G. Y. & Saraç, Ö. (2023). Inflation and cold progression: an analysis of turkish ıncome tax between 2006-2021. Sosyo-ekonomi, 31(55), 105-124. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2023.01.06.
37. Tanrıvermiş, Y. & Korkmaz, B. (2019). Bankalara verilen gayrimenkul değerleme hizmetlerinde karşılaşılan revizyon taleplerinin incelenmesi: Ankara ili örneği. Kastamonu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(2), 126-156. https://doi.org/10.21180/iibfdkastamonu.555417
38. Tekkahveci, S. (2020). Türk vergi sisteminde yeniden değerleme. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. (610103), Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ömer Halisdemir Üniversitesi. Niğde.
39. Tokay, S.H. & Deran, A. (2008). Türkiye muhasebe ve finansal raporlama standartları’nda değerleme ölçüleri. Mali Çözüm Dergisi, 90: 15-48.
40. Toroslu, M. V. (1995). Yeniden değerleme, Mali Çözüm, 33,35-44.
41. Tunçez, H. A. (2020). TMS 16 ve BOBİ-FRS kapsamında maddi duran varlıkların karşılaştırılması, Ida Academia Muhasebe ve Maliye Dergisi, 3(2), 92-109
42. Tunçez, H. A., Erdem, B. & Balı, S. (2020). Maddi duran varlıkların Türkiye muhasebe standartları ile vergi usul kanunu’na göre karşılaştırılması. Atlas Journal, 6(26), 165-174. doı: https://doi.org/10.31568/atlas.404
43. Yenisu, E. (2024). VUK/MSUGT, TMS/TFRS ve BOBİFRS’nin değerleme ölçüleri açısından karşılaştırılması. Giresun Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 10(1), 57-85. .https://doi.org/10.46849/guiibd.1426970.
44. Yılmaz, G. A. (2006). Türkiye'de gelir vergisi tarifesinde meydana gelen değişikliklerin vergilendirmede adalet ilkesi bakımından değerlendirilmesi. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 21(1), 239-268.
45. Yılmaz, M. S. (2020). Değer artış kazancı ile sağlanan kaynaklarla kamu projelerinin finansmanı uygulamalarının incelemesi ve Türkiye’de uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi, [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi], (618912), Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara Üniversitesi.
46. Yücel, S., Öncü, M. A. & Akaytay, A. (2018). Türkiye’deki güncel muhasebe mevzuatlarına göre maddi duran varlıkların değerleme hükümlerinin karşılaştırması. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (39), 283-304.