On an Old Bulgarian Inscription Written in the Old Church Slavonic Alphabet Under the Influence of Middle Greek

Abstract

This paper examines the written cultural heritage of the Eastern Roman Empire, which is of significance not only for understanding political and religious history but also for tracing linguistic and cultural interactions. Within this heritage, Old Bulgarian inscriptions—particularly tombstones and commemorative epitaphs—stand out as some of the most tangible examples. Frequently composed in Middle Greek, these inscriptions are remarkable for their alphabetic diversity and the linguistic exchanges they reveal. In this study, special attention is given to the Commemoration of Mostič, an inscription discovered on a tomb in the ruins of a church in the Selište area of Preslav and now preserved in the Sofia Archaeological Museum (inv. no. 3962). The paper attempts a new reading of the text and analyzes its linguistic and cultural features in a comparative framework, considering both Eastern Roman sources and their points of contact with Altaic peoples. Through this analysis, the study seeks to highlight the distinctive characteristics of the Old Bulgarian inscriptional tradition and to situate it more clearly within its historical context.

Keywords

• Old Bulgarian
• Eastern Roman
• Middle Greek
• Old Church Slavonic
• Old Turkic
• Funerary Stele

Orta Grekçe Etkisinde Eski Kilise İslav Alfabesiyle Yazılmış Bir Eski Bulgar Yazıtı Üzerine

Öz

Doğu Roma yazılı kültür mirası, yalnızca siyasî ve dinî tarihin aydınlatılması bakımından değil aynı zamanda dilsel ve kültürel temasların izlenebilmesi açısından da büyük önem taşımaktadır. İmparatorluk mirası olarak çok-dil ve çok-kültür her yerde etkisini gösterdiği gibi kendilerinden kalan yazılı yadigârlar da buna dâhildir. Bu anlamda Eski Bulgar yazıtları, özellikle mezar taşları ve hatıra kitabeleri, bu mirasın en somut örnekleri arasında yer almaktadır. Çoğunlukla Orta Grekçe ile kaleme alınan bu taşlar, hem alfabe çeşitliliği hem de dilsel etkileşimleri yansıtması bakımından dikkat çekicidir. Bu bağlamda Preslav’ın Selişte bölgesindeki yıkık bir kilisede bir mezar üzerinde bulunmuş ve günümüzde Sofya Arkeoloji Müzesi’nde (env. no. 3962) korunan Mostiç Hatıratı, Doğu Roma çerçevesinde Eski Bulgar yazıt geleneğinin en özgün örneklerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmada, söz konusu yazıtın metni üzerinde bir okuma denemesi yapılacak, yazıtın dilsel ve kültürel özellikleri Doğu Roma kaynakları ve Altay kavimleriyle temas noktaları çerçevesinde karşılaştırmalı olarak ele alınacaktır. Böylece, Eski Bulgar yazıt geleneğinin kendine özgü nitelikleri ile bu geleneğin tarihsel bağlamı daha belirgin bir şekilde ortaya konulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Eski Bulgar
• Doğu Roma
• Eski İslavca
• Eski Türkçe
• Mezar Taşı.
• Orta Grekçe

Kaynakça

1. Beševliev, V. (1963). Die protobulgarischen Inschriften. Akademie-Verlag.
2. Beševliev, V. (1992). Părvo-bălgarski nadpisi (2. bs.). Izdatelstvo na Balgarskata akademiia na naukite.
3. Böckh, A. (1828–1877). Corpus inscriptionum graecarum (Vols. 1–4). Reimer.
4. Bury, J. B. (1912). A history of the Eastern Roman Empire from the fall of Irene to the accession of Basil I. Macmillan.
5. Cagnat, R. (1911–1927). Inscriptiones Graecae urbis Romae (Vols. 1–4). Typis Publicae Officinae Polygraphicae.
6. Constantine Porphyrogenitus. (1967). De administrando imperio (G. Moravcsik, Ed.; R. J. H. Jenkins, Trans.). Dumbarton Oaks.
7. Ivanova, V. (1955). Nadpisat na Mostich i preslavskiya epigrafski material. In Nadpisat na chargubilya Mostich (s. 43–144). Izdatelstvo na Balgarskata akademiia na naukite.
8. Jireček, C. (1899). Über die Arbeiten von V. Zlatarski. Archiv für slavische Philologie, 21, 607–617.

9. Kalinka, E. (1906). Antike Denkmäler in Bulgarien. Alfred Hölder.
10. Menges, K. (1951). Altaic elements in the Proto-Bulgarian inscriptions. Byzantion, 21, 85–118.
11. Mommsen, T. (Ed.). (1863–present). Corpus inscriptionum Latinarum (Vols. 1–17+). Reimer.
12. Moravcsik, Gy. (1942). Byzantinoturcica: Die byzantinischen Quellen der Geschichte der Türkvölker (Vol. 1). Pázmány Péter Tudományegyetem Görög Filológiai Intézet.
13. Petkov, K. (2008). The voices of medieval Bulgaria, seventh-fifteenth century: The records of a bygone culture. Brill.
14. Robert, L. (1946). Épigrammes funéraires grecques. Bulletin de Correspondance Hellénique, 70, 154–221.
15. Tekin, T. (1995). Orhon yazıtları. Türk Dil Kurumu.
16. Vaklinov, St. (1955). Nadgrobniyat nadpis na edin preslavski bolyarin ot X v. Istoricheski pregled, 11, 61–70.
17. KISALTMALAR LİSTESİ:
18. CIG – Böckh, A. (1828–1877). Corpus inscriptionum graecarum.
19. CIL – Mommsen, T. (Ed.). (1863–present). Corpus inscriptionum Latinarum.
20. EB-Y – Beševliev, V. (1963). Die protobulgarischen Inschriften.
21. IGUR – Cagnat, R. (1911–1927). Inscriptiones Graecae urbis Romae.
22. Kalinka – Kalinka, E. (1906). Antike Denkmäler in Bulgarien.
23. SEG – Robert, L. (1946). Épigrammes funéraires grecques.
24. VII. Konstantinos – Constantine Porphyrogenitus. (1967). De administrando imperio.