The Rebellion of Statesmen in the Ottoman Empire and the Sanctions Imposed (1568-1648)

Yıl 2026, Cilt: 2 Sayı: 1, 39 - 46, 24.02.2026

Kübra Yıldırım

https://izlik.org/JA35MM45UU

Öz

In periods when the political authority was shaken in the Ottoman Empire, statesmen dared to engage in some activities that were characterized as rebellion against the authority. Since the rebellions of statesmen in the Ottoman Empire and the reasons and consequences of these rebellions and their effects on the period in which they occurred are important, they have been discussed in many studies until today. As it is known, the state institution constitutes the basis of political authority. State officials have a great contribution to the proper administration of the state. If the rebellions of the statesmen who take part in the administration occur in certain periods and this situation disrupts the administration and the peace of the state, the peace of the society and the functioning of the administration, it is the most natural result of this event that state institutions become unable to perform their duties. The revolts of statesmen in the Ottoman period are available from sources. The second half of the 16th century and the 17th centuries were periods of intense rebellion in the Ottoman Empire. It is seen from the sources that some state officials abused their duties during this period and this situation caused a lot of trouble for the state and had some negative effects on every unit of the state.Important sources in the Ottoman archives and research works provide important clues about our subject. In this study, Mühimme Books and research works were mainly utilized. Information will be given as much as it is reflected in Mühimme Books and research source.

Anahtar Kelimeler

Rebellion, State Administration, , Crimes , Statesmen , Mühimme Notebook

Osmanlı’da Devlet Adamlarının İsyanı ve Uygulanan Yaptırımlar (1568-1648)

https://izlik.org/JA35MM45UU

Öz

Osmanlı Devleti’nde siyasi otoritenin sarsıldığı dönemlerde devlet adamları otoriteye isyan olarak nitelendirilen birtakım faaliyetlere kalkışma cesaretinde bulunmuşlardır. Osmanlıdaki devlet adamlarının isyanları ve bu isyanların sebepleri ve doğurduğu sonuçların oluştuğu döneme etkisi önemli olduğundan günümüze kadar bir çok çalışmada ele alınmıştır. Bilindiği üzere siyasi otoritenin temelini devlet kurumu oluşturmaktadır. Devletin düzgün bir şekilde yönetilmesinde devlet görevlilerinin büyük katkısı vardır. Yönetimde görev alan devlet adamlarının isyanları belirli dönemlerde meydana geliyorsa ve bu durum yönetimi ve devletin huzurunu, toplumun huzurunu ve yönetimin işleyişini bozuyorsa devlet kurumlarının görevini yapamaz hale gelmesi bu olayın en doğal sonucudur. Osmanlı döneminde devlet adamlarının isyanlarına kaynaklardan ulaşılmaktadır 16.yy’ın ikinci yarısı ve 17. yüzyıl Osmanlı'da isyan hadiselerinin yoğun olarak görüldüğü dönemlerdir. Bu dönemde bazı devlet görevlilerinin vazifelerini sûistimal ettiklerine kaynaklardan rastlanılmakta ve bu durumun devleti çokça uğraştırdığı ve devletin her birimine birtakım olumsuz etkileri olduğu görülmektedir. Osmanlı arşivindeki önemli kaynaklar ve yapılmış araştırma eserleri konumuz ile ilgili mühim ipuçları vermektedir. Çalışmada temel olarak Mühimme Defterlerinden ve araştırma eserlerinden faydalanılmıştır. Mühimme Defterlerine ve araştırma kaynaklarına yansıtıldığı kadarıyla bilgiler verilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

İsyan , Devlet Yönetimi , Suçlar , Devlet Adamları , Mühimme Defterleri

Kaynakça

• A- Arşiv belgeleri Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Başbakanlık Osmanlı Arşivi Mühimme Defterleri 6, 7, 14, 18, 19, 21, 22, 28 ,41, 54, 57, 85
• AKALIN, A. (2015). İslam Hukukunda Devlete İsyan Suçu, (Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=M3FwmqB6SJDk9Y7L8mcNfw&no=nPyvK1UGf_lpvO38W-j4Q AKBULUT, İ. (2003). İslam Hukukunda Suçlar ve Cezalar Ankara Üniversitesi, Hukuk Fakültesi Dergisi cilt,52.ss.167-181.https://doi.org/10.1501/Hukfak_0000000539 AKDAĞ, M. (1995). Türk Halkının Dirlik ve Düzenlik Kavgası Celali İsyanları, Cem Yayınevi.
• AKMAN, M. (1999). ”Önceki Hukukumuzda İsyan Suçu”. Marmara Üniversitesi Bilimsel Araştırma Vakfı Yayınları,cilt 9,217. https://avesis.marmara.edu.tr/yayin/ab67bd59-c135-4816-a3f0-b2386f732eac/onceki-hukukumuzda-isyan-sucu.
• AKTEPE, M ,M. (1994)”İpşir Mustafa Paşa”Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, (cilt 22,s.375-376).
• AYCİBİN,Z. (2007) Katip Çelebi,Fezleke Tahlil ve Metin, (Doktora Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi).https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=d8g1vJQHddCm09NMRXhYw&no=CMDXtegVNmBhtBV9hJYxQg
• BARDAKOĞLU, A. (1995). ”Eşkıya”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, (cilt 11, 463-466).
• BAYKAL,B,S. (1992) Peçevi Tarihi, Kültür Bakanlığı Yayınları.
• FENDOĞLU, H, T. (2000) Türk Hukuk Tarihi, Beta Basım Yayınevi.
• GÖKALP H. (2006). Çobanlıktan Valiliğe Valilikten Asiliğe Varvari Ali Paşa ve Makalât-ı Varvari, İlmi Araştırmalar Dergisi,(22), 111-134) https://turkoloji.cu.edu.tr/ESKI%20TURK%20%20EDEBIYATI/haluk_gokalp_varvari_ali_pasa_makalat_i_varvari.
• GÜNDOĞDU, B. (2022). Erken Dönemde Osmanlı'da İsyan Algısı, Ötüken Yayınları.
• HAMMER, J V. (1985). Osmanlı Devleti Tarihi,c.7 (M.Ata,çev.), Milli Eğitim Basımevi.
• İLGÜREL, M. (1986). “Yeniçeriler”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, (cilt 43,465-468).
• İNALCIK, H.(2009). Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300 1600), Yapı Kredi Yayınları . İPŞİRLİ, M. (2007). Naima Mustafa Efendi Tarih-i Naima, cilt,3,Zuhuri Danışman Yayınevi.
• KARAL, E, Z. (1998). Osmanlı Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• OĞUZ B. (1997). Türk Halk Düşüncesi ve Hareketlerinin İdeolojik Kökenleri (cilt 3 s.262)
• OKKA, Sevinç. (1997). İslam Hukuku ve Osmanlı Uygulamasında: Bağy Suçu (Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=T8D6PlFMTI5nu_6EoKSAJg&no=gYh9N1arPpEhCkpSF_RaLQ https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=T8D6PlFMTI5nu_6EoKSAJg&no=gYh9N1arPpEhCkpSF_RaLQ
• PAKALIN, M. Z. (1983). Osmanlı Tarihi Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü (Cilt 2,3,660). Milli Eğitim Basım Evi.
• SÜMER, F. (1980). Oğuzlar (Türkmenler),Türk Dünyası Araştırma Vakfı Yayınları.
• UZUNÇARŞILI, İ. H. (1995). Büyük Osmanlı Tarihi,Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• YETKİN, Ç.( 1984) Türk Halk Hareketleri ve Devrimleri, May Yayınları.