Tracing the Path of Death in the Verses of a Powerful Sultan: Death in Muhibbî's Divan

Öz

The greatest source of classical Turkish poetry is life itself. All events, situations, and feelings in life have constituted the subject matter of poetry. Just as love, as a significant emotion, has dominated all poetry, death, as an end that every human being will face, has also gained a widespread place in poetry. Besides elegies that deal with death in terms of content, divans (collections of poems) are full of couplets that mention death. Divan poets also dealt with the event of death in the context of the beloved and love, portraying it in an idealized way. One of these poets is Sultan Suleiman the Magnificent, who wrote poems under the pen name Muhibbi and possessed a voluminous divan. One of the most powerful and longest-reigning sultans of the Ottoman Empire, Suleiman transformed into a completely different persona when it came to love, transitioning from king to beggar. In addition to verses in which he speaks of dying at the gaze of his beloved and coming back to life with her lips, of being killed by the torments of his beloved, of leaving a good name after death, and of becoming a martyr of love, he also composed many verses that could be described as exquisite on the subject of death. The fact that he uses expressions very similar to some of Fuzûlî's verses on death has also been studied. It is interesting that the approach of a sultan who commanded countless soldiers, spent his life on campaigns, achieved many great victories, and was well-acquainted with the battlefields, to death is almost entirely viewed through the lens of love, the beloved, and the rival.

Anahtar Kelimeler

• Kanuni
• Muhibbi
• poetry
• death
• love

Kudretli Bir Sultanın Mısralarında Ölümün İzini Sürmek: Muhibbî Divanında Ölüm

Öz

Klasik Türk şiirinin en büyük kaynağı hayattır. Hayatta olan bütün olaylar, durumlar, hisler şiirin konusunu teşkil etmiştir. Nasıl ki aşk, mühim bir duygu olması yönüyle tüm şiire hâkim olmuşsa ölüm de her insanın karşılaşacağı bir son olarak şiirde yaygın bir yer edinmiştir. Muhteva cihetiyle ölümü konu edinen mersiyelerin yanında divanlar ölümden bahseden beyitlerle doludur. Divan şairleri ölüm hadisesini de sevgili ve aşk bağlamında işlemiş, onu gerçekliğinden daha üst bir hâlde ele almıştır. Bu şairlerden biri de Muhibbî mahlasıyla şiirler yazan ve hacimli bir divana sahip olan Kânûnî Sultan Süleyman’dır. Osmanlı’nın en kudretli ve en uzun süre tahtta kalan sultanlarından biri olan Kânûnî, konu aşka geldiği zaman bambaşka bir kimliğe bürünüp şahlıktan gedalığa geçiş yapmıştır. Sevgilinin bakışıyla ölüp dudaklarıyla can bulmaktan, sevgilinin eziyetleriyle öldürülmekten, öldükten sonra iyi bir ad bırakabilmekten, aşk şehidi olmaktan bahsettiği beyitlerinin yanında ölümle ilgili berceste denebilecek birçok beyit kaleme almıştır. Fuzûlî’nin ölümle ilgili bazı beyitlerine çok benzer ifadelerde bulunması da ayrıca incelenmiştir. Sayısı hesaplanamayacak çok askere komutanlık yapmış, ömrü seferlerde geçmiş, birçok büyük zaferi elde etmiş, savaş meydanlarının iyi tanıdığı bir sultanın ölümle ilgili yaklaşımının neredeyse tamamen aşk, sevgili ve rakip penceresinden görülmesi ilgi çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kânûnî
• Muhibbî
• şiir
• ölüm
• aşk

Kaynakça

1. Ak, C. (1987). Muhibbî Divânı. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
2. Ak, C. (2010). "Süleyman I". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 38, s. 74-75. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
3. Atasoy, N. (2016). Muhibbî Dîvânı / Süleyman I. Masa Yayınları.
4. Ay, A. (2023). Bir Bakışın Serencâmı: Edebiyatta Gamze Tasavvufta Nazar. İstem 42, 165-184. https://doi.org/10.31591/istem.1373894
5. Bahadır, S. C. (2013). Klasik Türk Şiirinde Bir Motif Olarak ‘Ölüm Sonrası Aşk’. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi 17/2, 273-294. https://doi.org/10.20296/tsad.73071
6. Batislam, H. D. (2003). Divan Şiirinde Âşık, Sevgili, Rakip Üçlüsü ve Ölüm. Folklor/Edebiyat 34, 186-199.
7. Canım, R. (2020). Divan Edebiyatında Türler. Grafiker Yayınları.
8. Çakıroğlu, T. (2020). Âdile Sultan Divanı’nda Ölüm. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi 60/1, 195-213. https://doi.org/10.26650/TUDED2019-0032

9. Durmaz, G. (2013, 3 Ocak). Muhibbî. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Erişim Adresi: https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/muhibbi
10. Erdoğan, M. (2013). Güzellik Unsurlarıyla Divan Şiirinde Sevgili. Kitabevi Yayınları.
11. Emecen, F. (2010). "Süleyman I". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 38, s. 62-74. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
12. İsen, M. (2022, 15 Ocak). Dîvân (Muhibbî). Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü. Erişim Adresi: https://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-muhibbi
13. Kaplan, Y. (2010). Divan Şiirinde Ölüm Karşısında Âşıkların İstekleri. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 3, 291-313. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.1555
14. Karaman, G. (2023). Âşık’ın Ölüm Tasavvuru: Âşık Çelebi Dîvânı’nda Ölümle İlgili Âdet ve Gelenekler. Çeşm-i Cihan: Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları E-Dergisi, 10/2, 94-115. DOI: 10.30804/cesmicihan.1381864
15. Kılınç, A. (2025). Fuzûlî Dîvânı. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
16. Koçin, A. (2003). Ölüm Gerçeğinin Türk Kültürüne ve Anadolu Türk Şiirine Yansıması. Uludağ Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 4/5, 135-160.
17. Kut, G. (2001). Muhibbî Divanı. Kültür Bakanlığı Yayınları.
18. Öztürk, M. (2012). Mâtemin Keyfini Çıkarmak: Klasik Türk Şiirinde Ölümlere Duyulan Sevinçler. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 7/1, 1803-1824. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.2915
19. Savran, Ö. (2009). Klâsik Şiirimizde Ölüm Teması ve Ölümle İlgili Bazı Âdetler. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 2, 170-188.
20. Yavuz, O. (2014). Muhibbî Divanı -Kendi Hattıyla-. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
21. Yavuz, K. ve Yavuz, O. (2016). Muhibbî Dîvânı. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
22. Yazar, İ. (2009). Kadı Burhaneddin Şiirinde Ölüm Temi ve Ecel Kavramına Biçimsel Yaklaşım. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 4/6, 464-477. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.894
23. Yeniterzi, E. (1999). Dîvan Şiirinde Ölüme Dair Bazı Hususlar. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (5), 115-139.