Gündelik Hayat Sosyolojisinin Bir Araştırma Alanından Metodolojik Zemine Dönüşümü

Öz

Bu çalışma, gündelik hayat sosyolojisinin genel sosyoloji içerisinde yalnızca belirli toplumsal olguları inceleyen bir araştırma alanı olmanın ötesinde sosyolojik bilginin üretilmesinde özgün bir metodolojik yaklaşım olarak değerlendirilebileceğini tartışmaktadır. Çalışmada, gündelik hayat sosyolojisinin klasik ve çağdaş sosyoloji içerisindeki gelişim süreci ele alınarak bu alanın bireylerin sıradan yaşam pratiklerini, gündelik etkileşimlerini ve anlamlandırma süreçlerini analiz etme biçimleri incelenmektedir. Bu bağlamda gündelik hayatın, toplumsal gerçekliğin mikro düzeydeki yansımasıyla beraber toplumsal yapıların yeniden üretildiği, dönüştürüldüğü ve müzakere edildiği temel bir alan olduğu ileri sürülmektedir. Çalışmada klasik sosyolojinin kurucu isimleri olan Karl Marx, Émile Durkheim, Max Weber ve Georg Simmel’in metodolojik yaklaşımlarına yer verilmektedir. Bu yaklaşımların günümüz sosyolojisinin teorik ve yöntemsel altyapısını nasıl şekillendirdiği tartışılmaktadır. Bununla birlikte Chicago Okulu, sembolik etkileşimcilik, fenomenoloji, etnometodoloji ve Marksist yaklaşımlar üzerinden gündelik hayatın sosyolojik analizde giderek merkezî bir konuma yükselişi ortaya konulmaktadır. Ayrıca yapı-fail tartışması bağlamında, bireylerin gündelik pratiklerinin toplumsal yapılar tarafından pasif biçimde belirlenmediği kabul edilmektedir. Aksine aktörlerin gündelik eylemleri aracılığıyla toplumsal düzenin sürekli olarak yeniden üretildiği ve dönüştürüldüğü ileri sürülmektedir. Nihayetinde çalışma, gündelik hayat sosyolojisini makro toplumsal teoriler ile mikro düzeydeki etkileşimler arasında metodolojik bir köprü kuran, sosyolojik araştırmanın kapsamını genişleten ve toplumsal gerçekliği anlamada özgün katkılar sunan bir yaklaşım olarak konumlandırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Gündelik Hayat Sosyolojisi
• Sosyolojik Teori
• Sosyolojik Metodoloji
• Yapı-Fail
• Makro-Mikro

The Transformation of the Sociology of Everyday Life from a Research Field to a Methodological Foundation

Öz

This study discusses how the sociology of everyday life can be regarded not merely as a field of research that examines specific social phenomena within sociology in general, but also as a distinctive methodological approach to the production of sociological knowledge. The study examines the development of the sociology of everyday life within classical and contemporary sociology and analyzes the ways in which this field examines individuals’ ordinary life practices, everyday interactions, and processes of meaning-making. In this context, it is argued that everyday life constitutes a fundamental domain in which social reality is reflected at the micro level, while social structures are continuously reproduced, transformed, and negotiated. The study addresses the methodological approaches of the founding figures of classical sociology, namely Karl Marx, Émile Durkheim, Max Weber, and Georg Simmel. It discusses how these approaches have shaped the theoretical and methodological foundations of contemporary sociology. Furthermore, the study demonstrates the increasing centrality of everyday life in sociological analysis through the Chicago School, symbolic interactionism, phenomenology, ethnomethodology, and Marxist approaches. In addition, within the context of the structure–agency debate, the study assumes that individuals’ everyday practices are not passively determined by social structures. On the contrary, it argues that the social order is continuously reproduced and transformed through actors’ everyday actions. Ultimately, the study positions the sociology of everyday life as an approach that establishes a methodological bridge between macro-level social theories and micro-level interactions, broadens the scope of sociological research, and makes distinctive contributions to understanding social reality.

Anahtar Kelimeler

• Everyday Life Sociology
• Sociological Theory
• Sociological Methodolog
• Structure–Agency
• Macro–Micro.

Kaynakça

1. Acar, N. (2020). Sosyal teori: Pozitivizm ve hermenötik metodoloji üzerine bir değerlendirme. Bilim Armonisi, 3(1), 71-79. https://doi.org/10.37215/bilar.723810
2. Archer, M. (1995). Realist social theory: The morphogenetic approach. Cambridge University Press.
3. Balcı, M. E. (2022). Çağdaş sosyolojik ikilemler için bir milat: Parsons-Schutz tartışması. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 25(3), 450-470. https://doi.org/10.18490/sosars.1196601
4. Baran, E. S. (2024). Türkiye’den göç ettirilmiş êzidîler üzerine etnografik bir araştırma. Kültür ve İletişim, 27(54),461-487. https://doi.org/10.18691/kulturveiletisim.1516543
5. Bennett, A., (2018). Kültür ve gündelik hayat. N. Tokdoğan, vd (Çev.). (İkinci Baskı), Phoenix Yayınevi.
6. Berg, B. L., & Lune, H. (2019). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. H. Aydın, (Çev.). (4. Baskı). Eğitim Yayınevi.
7. Berger, P. L. & Luckmann T. (2018). Gerçekliğin sosyal inşası: Bir bilgi sosyolojisi incelemesi. V. S. Öğütle (Çev.). Atıf Yayınları.
8. Bilgin, A. (2023). Norbert Elıas’ın ilişkisel sosyolojik yaklaşımı üzerine. Karadeniz Araştırmaları Dergisi, 20 (79),791:810. https://doi.org/10.56694/karadearas.1367575

9. Binici, U. & Tatlıcan, Ü. (2018). Harold Garfinkel’in etnometodolojisinde gündelik hayat. A. Esgin ve G. Çeğin (Ed). Gündelik hayat sosyolojisi: Temalar, sorunsallar ve güzergâhlar. (ss. 213-234). Phoenix Yayınevi.
10. Blumer, H. (1986). Symbolic interactionism: Perspective and method. University of California Press.
11. Bourdieu, P. (2019). Bir pratik teorisi için taslak: Kabiliyet üzerine üç etnoloji çalışması. N. Ökten (Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
12. Bovone, L., Theories of everyday life: A search for meaning or a negation of meaning? Current Sociology, 37(1), 41-59. https://doi.org/10.1177/001139289037001006
13. Carter, M. J., & Fuller, C. (2016). Symbols, meaning, and action: The past, present, and future of symbolic interactionism. Current Sociology, 64(6), 931-961. https://doi.org/10.1177/0011392116638396
14. Coşkun, S. (2018). Sosyal bilimlerde metodoloji problemi. Dört Öge, 13, 59-72.
15. Coşkun, S. (2021). Anlama ve açımlama yöntemi olarak diyalektik: Hegel ve Marx. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 32, 155-75. https://doi.org/10.53844/flsf.1001345.
16. Çayır. K. (2016). Yeni sosyal hareketler. (2. Baskı) Kaknüs Yayıncılık.
17. Durkheim, E. (2016). Sosyolojik yöntemin kuralları. Ö. Doğan (Çev.). (İkinci Baskı). Doğu Batı Yayınları.
18. Durkheim, E. (2018). Felsefe dersleri. A. Beyaz ve D. Kartun (Çev.). Pinhan Yayıncılık.
19. Durkheim, E. (2024). İntihar. Z. İlkgelen. (Çev.). Pozitif Yayınıclık.
20. Ehn, B., Löfgren, O., & Wilk, R. R. (2015). Exploring everyday life: Strategies for ethnography and cultural analysis. Rowman & Littlefield.
21. Elias, N. (2017). Uygarlık süreci I: Sosyo-oluşumsal ve psiko-oluşumsal incelemeler. E. Ateşman (Çev.). (10. Baskı). İletişim Yayınları.
22. Ertürk, M. (2021). Gündelik hayat sosyolojisinin iki kutbunda süreklilik: Michel De Certeau’nun dipnotundaki Henri Lefebvre. İstanbul University Journal of Sociology, 41(2), 319-350. https://doi.org/10.26650/SJ.2021.41.2.0094
23. Esgin, A. (2018). Gündelik hayat sosyolojisi: Tarihsel süreç ve temel ilkeler. A. Esgin ve G. Çeğin (Ed). Gündelik hayat sosyolojisi: Temalar, sorunsallar ve güzergâhlar. (ss. 13-34). Phoenix Yayınevi.
24. Frisby, D., (2019), Georg Simmel-İlk modernite sosyoloğu. G. Simmel, Modern kültürde çatışma, E. Gen (Çev.). (12. Baskı), İletişim Yayınları.
25. Giddens, A. (1999). Toplumun kuruluşu. H. Özel (Çev.). Bilim Sanat Yayıncılık.
26. Giddens, A. (2003). Sosyolojik yöntemin yeni kuralları: Yorumcu sosyolojilerin pozitif eleştirisi. Ü. Tatlıcan ve B. Balkız (Çev.). Paradigma Yayınları.
27. Gill, M. J. (2020). Phenomenological approaches to research. N. and Järvinen, M (Eds.) Qualitative Analysis: Eight approaches (pp. 73-94). Sage Publication.
28. Goffman, E., (2016), Günlük yaşamda benliğin sunumu. B. Cezar (Çev.). (Üçüncü Basım). Metis Yayınları.
29. Gouldner, S. W. (2017). Sociology and the Everyday Life. L. A. Coser (Ed.). The idea of social structure: Papers in honor of Robert K. Merton. (pp. 417-432). Routledge. (Original work published 1975).
30. Güloğlu, M. F. (2022). Durkheim’ın metodolojisi: Eski fakat çağdaş tartışmalar. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 26(2), 289-304.
31. Gülşen, T. (2022). Mobil iletişim çağında Erving Goffman’ın etkileşim ritüellerini yeniden gözlemlemek. B. Şenyüz ve F. Tufan (Ed.). Mobil İletişim. (ss. 296-319). Siyasal Kitapevi.
32. Habermas, J. (2018), Kamusallığın yapısal dönüşümü. M. Sancar ve T. Bora (Çev.). (15. Baskı), İletişim Yayınları.
33. Hamilton, P. (1998). Bilgi sosyolojisine fenomenolojik sosyolojik yaklasimlar. Sosyoloji Dergisi, 6, 119-130.
34. Kartarı, A. (2017). Nitel düşünce ve etnografi: Etnografik yönteme düşünsel bir yaklaşım. Moment Dergi, 4(1), 207-220. https://doi.org/10.17572/moment.411586
35. Kümbetoğlu, B. (2008). Sosyolojide antropolojide niteliksel yöntem ve araştırma. (İkinci Baskı). Bağlam Yayıncılık.
36. Lalli, P. (1989). The imaginative dimension of everyday life: Towards a hermeneutic reading. Current Sociology, 37(1), 103-114. https://doi.org/10.1177/001139289037001011
37. Lefebvre, H. (2019), Gündelik hayatın eleştiri II. I. Ergüden (Çev.). (Üçüncü Baskı), Sel Yayıncılık.
38. Marx, K. (2011). Kapital cilt 1. M. Selik ve N. Satlıgan (Çev.). Yordam Kitap.
39. Marx, K. ve Engels, F. (2018). Komünist manifesto. T. Bora (Çev.). İletişim Yayınları
40. Mollaer, E. C. (2018). Chicago Okulu ve gündelikhayat: Gerçek araştırmada ellerini kirletmek. A. Esgin ve G. Çeğin (Ed). Gündelik hayat sosyolojisi: Temalar, sorunsallar ve güzergâhlar (ss. 103-146). Phoenix Yayınevi.
41. Morva, O. (2017). Chicago Sosyoloji Okulu’nun etnografik mirasını yeniden okumak: Dijital etnografi çağında sembolik etkileşimcilik. Moment Dergi, 4(1), 135-154. https://doi.org/10.17572/moment.411579
42. Mücevher, M. H. (2020). Anlatı ve hayat hikâyesi araştırmaları. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(3), 277-295.
43. Nock, D. (2004). The myth about “myths of the Chicago School”: Evidence from Floyd Nelson house. The American Sociologist 35, (63–79). https://doi.org/10.1007/s12108-004-1003-8
44. Noordhoff, F. (2024) Studying agency under constraint: A relational field methodology (Part 1). https://doi.org/10.31235/osf.io/u9twb_v1
45. Pink, S., Horst, H., Postill, J., Hjorth, L., Lewis, T. & Tacchi, J. (2016). Digital ethnography: Principles and Practice.
46. Polat, A. (2022). Nitel araştırmalarda yarı-yapılandırılmış görüşme soruları: Soru form ve türleri, nitelikler ve sıralama. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 161-182. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227335
47. Polkinghorne, D. E. (1995). Narrative configuration in qualitative analysis. J. A. Hatch and R. Wisniewski (Eds.), Life history and narrative. (pp. 5-25). The Falmer Press.
48. Punch, K. (2020). Sosyal araştırmalara giriş: Nicel ve nitel yaklaşımlar. D. Bayrak vd. (Çev.). (5. Baskı). Siyasal Kitabevi.
49. Ritzer, G., (2013). Sosyoloji kuramları. H. Hülür, (Çev.). De Ki Basım Yayım.
50. Shilling, C. (2003), Towards an embodied understanding of the structure/agency relationship. The British Journal of Sociology, 50, 543-562. https://doi.org/10.1111/j.1468-4446.1999.00543.x
51. Simmel, G. (2019), Modern kültürde çatışma. T. Bora (Çev.). (12. Baskı). İletişim Yayınları.
52. Şah, U. (2020). Eleştirel söylem analizi: Temel yaklaşımlar. Kültür Araştırmaları Dergisi, 7, 210-231. https://doi.org/10.46250/kulturder.819362
53. Şen, H., & Turğuter, E. A. (2014). Anthony Giddens’ın sosyolojik teorisinin epistemolojik arka planı. Sosyoloji Dergisi, 30, 89-104.
54. Şentürk Kara, E. (2025). Nitel araştırmalarda bir veri oluşturma yöntemi olarak etnografik görüşme. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 65(2), 1575-1603. https://doi.org/10.33171/dtcfjournal.2025.65.2.31
55. Tan, M., & Toprak, M. (2025). Normal ve iktidar: Erving Goffman ve Michel Foucault’nun gündelik hayat sosyolojisi bağlamında karşılaştırılması. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 771-783. https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.1746092
56. Toprak, M. (2022). Etkin özne’den edilgen olana: H. Lefebvre ve J. bBaudrillard’ın gündelik hayat’a pratik katkıları. Sosyolojik Bağlam Dergisi, 3(3), 318-329. https://doi:10.52108/2757-5942.3.3.8
57. Toprak, M. (2023). Bir mekanın gündelik hayatı: Farklılıklarla yaşayabilmek. Paradigma Akademi Yayınları.
58. Touraine, A. (1988). The return of actor. University of Minnesota Press.
59. Touraine, A. (2009). Thinking differrently. Polity Press.
60. Türkkaş Anasız, B. (2022). Paradigma nedir ve sosyal bilimlerde karşılığını nasıl bulur? Uluslararası Eğitimde Mükemmellik Arayışı Dergisi (UEMAD), 1(2), 37-42.
61. Uslu, F., & Demir, E. (2023). Nitel bir veri toplama tekniği: Derinlemesine görüşme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 40(1), 289-299. https://doi.org/10.32600/huefd.1184085
62. Weber, M. (2020). Sosyal bilimler metodolojisi. V. S. Öğütle (Çev.). (4. Basım). Küre Yayınları.
63. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin yayıncılık
64. Yılmaz, M. (2021). Gündelik hayat: Sosyo-kültürel bir yaklaşım. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 6(1), 143-162. https://doi.org/10.52539/mad.877336
65. Yolcu, F. (2024). Toplumsal düzen ve iletişimin rutin doğası üzerine bir anlam arayışı: Harold Garfinkel ve etnometodoloji. M. Kuyucu. (Ed.), İletişim Çalışmaları. (ss. 34-55). Yaz Yayınları.